Մարսի հյուսիսային խառնարաններում հայտնաբերել են 29 արտասովոր երկրաբանական գոյացություն, որոնք կարող են լինել քարերի և փոշու շերտերի տակ թաքնված հնագույն սառցադաշտեր։ Դրանցից մի քանիսը ձգվում են երեք կիլոմետր և ավարտվում մինչև 209 մետր բարձրությամբ զառիթափերով։ Բացահայտումը կարող է օգնել գիտնականներին պարզել, թե Կարմիր մոլորակի որ հատվածներում են պահպանվել սառույցի ստորգետնյա պաշարները, և ինչպես է փոխվել նրա կլիման։
Սառցադաշտերը թաքնվել են քարերի և փոշու տակ
Հետազոտողներն ուսումնասիրել են Մարսի Ալբա հրաբխի շրջանում գտնվող 738 հարվածային խառնարան։ Դրա համար նրանք օգտագործել են երկու ուղեծրային սարքերի՝ Mars Reconnaissance Orbiter-ի և Trace Gas Orbiter-ի լուսանկարները։ Պատկերների համադրումը թույլ է տվել վերականգնել տեղանքի ռելիեֆի առանձնահատկությունները և հայտնաբերել 29 արտասովոր գոյացություն։
Դրանք ունեն կլորավուն եզրեր և գտնվում են դեպի բևեռ ուղղված լանջերին։ Իրենց ձևով այս կառուցվածքները հիշեցնում են քարաբեկորներով ծածկված սառցադաշտեր, որոնք հանդիպում են, օրինակ, Իսլանդիայում։
Որոշ լուսանկարներում նկատելի են խառնարանների պատերով ցած գլորված քարերի հետքերը։ Գիտնականները ենթադրում են, որ բեկորները պաշտպանիչ շերտ են առաջացրել, որի տակ սառույցը կարող էր երկար ժամանակ պահպանվել։ Սա հատկապես կարևոր է Մարսի համար, որտեղ նոսր մթնոլորտի պատճառով բաց սառույցը կարող է արագ գոլորշիանալ։
Կուտակումները պահպանվել են կլիմայական ցիկլերի շնորհիվ
Համակարգչային մոդելների համաձայն՝ սառույցը կարող էր կուտակվել Մարսի պատմության ցուրտ ժամանակաշրջաններից մեկում, երբ մոլորակի պտտման առանցքի թեքությունն ավելի մեծ էր, քան այժմ։ Նման պայմաններում Արեգակի ջերմության բաշխումը փոխվում էր, իսկ խառնարանների՝ դեպի բևեռ ուղղված լանջերին կարող էին ստեղծվել սառույցի կուտակման և պահպանման համար նպաստավոր պայմաններ։
Հայտնաբերված կառուցվածքներն ուսումնասիրելու համար հետազոտողները կազմել են ռելիեֆի եռաչափ մոդելներ։ Դրա համար նրանք օգտագործել են նույն տեղամասերի՝ ուղեծրային սարքերով տարբեր անկյուններից արված լուսանկարները։ Այնուհետև ստացված տվյալները համադրել են սառցային զանգվածների շարժման հաշվարկների հետ։
Պարզվել է, որ սառցադաշտ համարվելու նոր թեկնածուներն ունեն բնորոշ առանձնահատկություն, որը դրանք տարբերում է նախկինում հայտնի մարսյան սառցային բազմաթիվ կուտակումներից. դա զառիթափ ճակատային եզրն է։ Այստեղ մեղմաթեք մակերևույթը կտրուկ ավարտվում է բարձր զառիթափով՝ խառնարանի հատակին սահուն միանալու փոխարեն։
Որտեղ փնտրել մարսյան սառույցի այլ պաշարներ
Մի քանի հատկանիշների՝ եզրի կլորավուն ձևի, լանջերին տեղակայված լինելու և քարաթափումների հետքերի համակցությունը կարող է օգնել նմանատիպ կառուցվածքներ հայտնաբերել Մարսի այլ շրջաններում։
Եթե հետազոտողների ենթադրությունները հաստատվեն, և քարային կուտակումների տակ իսկապես սառույց պահպանված լինի, այդ տեղամասերը կդառնան հետագա ուսումնասիրությունների կարևոր օբյեկտներ։ Դրանք կարող են տեղեկություններ պարունակել մոլորակի կլիմայական փոփոխությունների մասին և օգնել պարզել, թե որտեղ են գտնվում հետազոտության համար հասանելի ջրային պաշարները։
Աշխատանքը հրապարակվել է Earth and Planetary Science Letters ամսագրում։ Այն նաև ցույց է տալիս, որ մարսյան սառույց փնտրելիս արժե ուշադրություն դարձնել ոչ միայն սառցային ընդարձակ կուտակումներին, այլև հարվածային խառնարանների ներսում գտնվող փոքր կառուցվածքներին, որտեղ ապարների պաշտպանիչ շերտը կարող էր սառույցը պահպանել երկրաբանական դարաշրջանների ընթացքում։










