Վիտամին B12-ի օգտագործմամբ էներգիայի պահպանման նոր տեխնոլոգիան հեռանկարում կարող է ավելի անվտանգ այլընտրանք առաջարկել ավանդական լիթիում-իոնային կուտակիչներին։ Կորդովայի համալսարանի (Իսպանիա) հետազոտողները մշակել են վերալիցքավորվող ցինկ-օդային մարտկոցի նախատիպ, որում վիտամին B12-ը կատարում է քիմիական ռեակցիաների կատալիզատորի գործառույթ։ Փորձնական նմուշը դիմացել է լիցքավորման և լիցքաթափման մինչև 250 ցիկլի։
Մշակումը լրացուցիչ հնարավորություններ է բացում սնուցման կոմպակտ աղբյուրների և էլեկտրաէներգիայի կուտակման համակարգերի ստեղծման համար։ Տեխնոլոգիան առայժմ հետազոտական փուլում է, սակայն փորձը հաստատել է կենսաբանական մոլեկուլը որպես վերալիցքավորվող մարտկոցի ակտիվ բաղադրիչ օգտագործելու հնարավորությունը։
Ինչպես է վիտամինը մասնակցում էներգիայի արտադրությանն ու կուտակմանը
Նախատիպը ստեղծել է Կորդովայի համալսարանի Էներգիայի և շրջակա միջավայրի քիմիայի ինստիտուտի (IQUEMA) ֆիզիկական քիմիայի FQM-204 հետազոտական խումբը։
Մշակման հիմքում ցինկ-օդային տեխնոլոգիան է։ Այսպիսի մարտկոցն էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար օգտագործում է ցինկ և շրջակա օդի թթվածինը։ Վիտամին B12-ը, որը հայտնի է նաև որպես կոբալամին, ապահովում է անհրաժեշտ էլեկտրաքիմիական ռեակցիաների ընթացքը։
Վիտամինը կուտակիչում օգտագործելու համար գիտնականները դրա մոլեկուլներն ամրացրել են միապատ ածխածնային նանոխողովակների վրա։ B12-ի մոլեկուլի կենտրոնում գտնվում է +3 օքսիդացման աստիճանով կոբալտը, որը նպաստում է մարտկոցի աշխատանքի համար անհրաժեշտ քիմիական ռեակցիաների ընթացքին։
Գլխավոր դժվարություններից մեկը վիտամինը կուտակիչի ներսում պահելն էր։ B12-ը լավ է լուծվում ջրում, ուստի ջրային էլեկտրոլիտ օգտագործելիս այն կարող էր դուրս գալ համակարգի ակտիվ գոտուց։ Հետազոտողները լուծել են այս խնդիրը՝ վիտամինի մոլեկուլներն ամրացնելով ածխածնային նանոխողովակների վրա։ Մեթոդը մշակելիս նրանք կիրառել են մի սկզբունք, որը հիշեցնում է սպիտակուցների ձևավորման ժամանակ ամինաթթուների միացման մեխանիզմը։
Հետազոտության հեղինակներից մեկի՝ Մանուել Կանո Լունայի խոսքով՝ թիմն ուսումնասիրել է բնական նյութերի հատկությունները, որոնք հնարավոր կլիներ օգտագործել կուտակիչների նոր տեխնոլոգիաների ստեղծման համար։
Ինչու է այս մարտկոցը հնարավոր վերալիցքավորել
Մշակման գլխավոր ձեռքբերումն այն է, որ վիտամին B12-ն օգնում է ռեակցիաների ընթացքին թե՛ կուտակիչի լիցքաթափման, թե՛ լիցքավորման ժամանակ։
Լիցքաթափման ժամանակ մարտկոցը քիմիական էներգիան վերածում է էլեկտրականի։ Այդ պահին վիտամինը նպաստում է թթվածնի վերականգնմանը՝ ջրի առաջացմամբ։ Լիցքավորման ժամանակ գործընթացն ընթանում է հակառակ ուղղությամբ․ կատալիզատորը նպաստում է այն ռեակցիային, որի արդյունքում կրկին թթվածին է առաջանում։
Ինչպես բացատրել է հետազոտող Անտոնիո Խեսուս Ֆեռնանդես Ռոմերոն, վիտամին B12-ը ցուցադրել է երկու ռեակցիաների ընթացքն էլ արդյունավետորեն ապահովելու ունակություն, ինչը այն դարձնում է հեռանկարային կատալիզատոր վերալիցքավորվող ցինկ-օդային մարտկոցների համար։
Ավելի վաղ հետազոտական խումբն արդեն փորձարկել էր մարտկոցներում բնական մոլեկուլների օգտագործումը։ Մասնավորապես, գիտնականներն ուսումնասիրել էին հեմոգլոբինն ու կատալազը՝ կենսաբանական նյութեր, որոնք երկաթ են պարունակում օքսիդացման տարբեր աստիճաններով։ Վիտամին B12-ը դարձել է երրորդ մոլեկուլը, որը թիմն օգտագործել է որպես կատալիզատոր։ Սակայն հենց դրա շնորհիվ է հաջողվել ցույց տալ մարտկոցը բազմակի՝ մինչև 250 ցիկլով վերալիցքավորելու հնարավորությունը։
Ինչով են ցինկ-օդային կուտակիչները տարբերվում լիթիում-իոնայիններից
Ավանդական լիթիում-իոնային մարտկոցների համար հումքի արդյունահանումն ուղեկցվում է տնտեսական, բնապահպանական և սոցիալական խնդիրներով։ Ցինկ-օդային կուտակիչները հետաքրքրություն են ներկայացնում ցինկի հասանելիության, դրա վերամշակման հնարավորության և սեփական քաշի համեմատ բարձր էներգատարողության շնորհիվ։
Այս կառուցվածքի մեկ այլ առանձնահատկությունն անմիջապես շրջակա օդից թթվածնի օգտագործումն է։ Մարտկոցը կարիք չունի իր ներսում պահելու էներգիայի արտադրության համար անհրաժեշտ ռեագենտների ամբողջ ծավալը, ինչը թույլ է տալիս նվազեցնել դրա զանգվածը։
Լրացուցիչ առավելություն է ջրային էլեկտրոլիտը, որը դյուրավառ հեղուկների շարքին չի դասվում։ Նման կառուցվածքը կարող է նվազեցնել բռնկման վտանգը՝ համեմատած այրվող էլեկտրոլիտներ օգտագործող կուտակիչների հետ։
Ցինկ-օդային մարտկոցներն արդեն կիրառվում են կոմպակտ էլեկտրոնային սարքերում, մասնավորապես՝ լսողական սարքերում։ Սակայն արդյունավետ վերալիցքավորվող մոդելների ստեղծումը մնում է բարդ խնդիր։ Դրա համար անհրաժեշտ է կատալիզատոր, որն ունակ է ապահովելու ռեակցիաների ընթացքը երկու ուղղությամբ։ Վիտամին B12-ի օգտագործումը կարող է օգնել լուծել այս խնդիրը։
Հետագայում տեխնոլոգիան կարող է կիրառվել արևային վահանակների և հողմագեներատորների միջոցով ստացված էլեկտրաէներգիայի կուտակման համակարգերում։ Այս աղբյուրներն էներգիա են արտադրում անհավասարաչափ, ուստի կուտակիչներ են անհրաժեշտ ավելցուկային էլեկտրաէներգիան պահպանելու և արտադրության նվազման ժամանակահատվածներում այն օգտագործելու համար։
Հոդվածը պատրաստվել է Science Daily-ի նյութերի հիման վրա










