նախընտրելի դարձնել
Վերականգնվող էներգետիկայի զարգացումն ու տրանսպորտի էլեկտրաֆիկացումն օգնում են երկրներին նվազեցնել խոցելիությունը նավթի մատակարարումների ընդհատումների և հանածո վառելիքի գների թռիչքների նկատմամբ։ Սակայն էներգետիկ անցումը ստեղծում է նոր խնդիր. մաքուր տեխնոլոգիաների առանցքային արտադրական շղթաները կենտրոնացած են Չինաստանում։ Արդյունքում՝ էներգետիկ անվտանգությունն ամրապնդելուն ձգտող երկրները վտանգում են մեկ արտաքին կախվածությունը փոխարինել մյուսով։ Այս եզրահանգմանն են եկել S&P Global-ի վերլուծաբանները նոյեմբերի 12-ին Անթալիայում կայացած COP31 կլիմայական գագաթնաժողովում ներկայացված զեկույցում։
S&P Global Energy-ի և S&P Global Ratings-ի փորձագետների կողմից պատրաստված Adopting Clean Technologies: The Energy Resilience Dividend («Մաքուր տեխնոլոգիաների ներդրում. էներգետիկ դիմակայունության շահաբաժինը») հետազոտությունն ընդգրկում է ինը զարգացած տնտեսություն և ներառում է Եվրոպայում և Չինաստանում իրավիճակի վերլուծություն։ Հեղինակները դիտարկում են, թե ինչպես է մաքուր տեխնոլոգիաների ներդրումն ազդում ազգային տնտեսությունների՝ էներգետիկ ցնցումների նկատմամբ կայունության վրա։
Ավելի քիչ նավթ՝ ավելի ցածր խոցելիություն էներգետիկ ցնցումների նկատմամբ
S&P Global-ի տվյալներով՝ որքան բարձր է երկրի կախվածությունը նավթի ներմուծումից, այնքան ուժեղ են դրա մատակարարումների ընդհատումների հետևանքները տնտեսության համար։ Մասնավորապես, նավթի առաջարկի ցնցումից երկու տարի անց ներմուծումից ավելի մեծ կախվածություն ունեցող երկրների ՀՆԱ-ի կորուստները 0,25 տոկոսային կետով ավելի բարձր են լինում։ Ընդ որում, վերլուծաբաններն ընդգծում են, որ խոսքը հայտնաբերված փոխկապակցվածության, այլ ոչ թե մաքուր տեխնոլոգիաների ներդրման տնտեսական ազդեցության համընդհանուր գնահատականի մասին է։
Էլեկտրատրանսպորտին և վերականգնվող էներգետիկային անցման մասշտաբներն արդեն նկատելի են։ S&P Global Energy-ի գնահատականներով՝ 2026 թվականին աշխարհի ճանապարհներին երթևեկող էլեկտրամոբիլները նավթի պահանջարկը կկրճատեն օրական 1,9 միլիոն բարելով՝ համաշխարհային սպառման գրեթե 2%-ով։
Չինաստանը տարվա առաջին կիսամյակում արտահանել է գրեթե 2,5 միլիոն էլեկտրամոբիլ՝ ավելի քան երկու անգամ շատ, քան նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում։ Եվրամիությունում 2021 թվականից ի վեր վերականգնվող աղբյուրներից էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, բացառությամբ հիդրոէներգետիկայի, աճել է գրեթե 340 տերավատտ-ժամով։ Ինչպես նշվում է զեկույցում, հենց Չինաստանում էլեկտրամոբիլների տարածումն օգնել է նվազեցնել տնտեսության խոցելիությունը այս տարվա նավթային ցնցման նկատմամբ։
Սակայն էլեկտրաֆիկացմանը զուգընթաց առաջին պլան է մղվում սարքավորումների և համալրող մասերի արտադրության նկատմամբ վերահսկողության հարցը։ «Տնտեսությունների էլեկտրաֆիկացմանը զուգընթաց կենտրոնացված մատակարարման շղթաների և նոր արտաքին կախվածությունների կառավարումը գնալով ավելի կարևոր դեր կխաղա կայունության ապահովման գործում», - հայտարարել է S&P Global Ratings-ի կլիմայական տնտեսության բաժնի ղեկավար Մարիոն Ամիոն։
Եվրոպական երկընտրանք. էներգետիկ անկախություն և կախվածություն չինական տեխնոլոգիաներից
Խնդիրը հատկապես արդիական է Եվրոպայի համար, որն արագացնում է էլեկտրաֆիկացումը՝ միաժամանակ փորձելով կրճատել հանածո վառելիքի ներմուծումը։ COP31-ը հյուրընկալող Թուրքիան ձգտում է աջակցություն ստանալ այն պարտավորության համար, որով նախատեսվում է մինչև 2035 թվականը համաշխարհային էներգասպառման մեջ էլեկտրաէներգիայի մասնաբաժինը հասցնել 35%-ի՝ ներկայիս մոտավորապես 20%-ի դիմաց։ Եվրամիությունը սեպտեմբերին ներկայացրել է ծրագրեր՝ մինչև 2040 թվականը վերջնական էներգասպառման մեջ էլեկտրականության մասնաբաժինը 46%-ի հասցնելու վերաբերյալ։ Բրյուսելի գնահատմամբ՝ դա թույլ կտա տարեկան 260 միլիարդ եվրոյով կրճատել հանածո վառելիքի ներմուծման ծախսերը։
Սակայն նման անցման համար անհրաժեշտ արդյունաբերական բազան զգալի չափով կենտրոնացած է Չինաստանում։ Միջազգային էներգետիկ գործակալության տվյալներով՝ նրան է բաժին ընկնում էլեկտրամոբիլների համաշխարհային արտադրության մոտ 75%-ը և մարտկոցային բջիջների ավելի քան 80%-ը։ Բացի այդ, 2025 թվականին Չինաստանն ապահովել է Եվրամիություն հողմատուրբինների ներմուծման 60%-ը, նշում է Reuters-ի մեկնաբան Ռոն Բուսոն։
Չինական մատակարարումներից կախվածությունը զարգանում է Բրյուսելի և Պեկինի միջև առևտրային հակասությունների ֆոնին։ Չինաստանի հետ ԵՄ-ի առևտրային հաշվեկշռի դեֆիցիտն անցյալ տարի հասել է 359,9 միլիարդ եվրոյի, իսկ Եվրամիությունը չինական էլեկտրամոբիլների մաքսատուրքերը բարձրացրել է մինչև 45%։
Լրացուցիչ ճնշում են գործադրում էներգետիկ շուկաներում տեղի ունեցող ընդհատումները։ Իրանում պատերազմի ֆոնին Հորմուզի նեղուցով նավագնացության խափանումները հանգեցրել են Եվրոպայում էներգակիրների գների աճի։ Այս ֆոնին որոշ երկրներ, այդ թվում՝ Մեծ Բրիտանիան և Հունաստանը, դիտարկում էին հանածո վառելիքի սեփական արդյունահանումն ավելացնելու հնարավորությունը։
