Հնէաբանները Թաիլանդում հայտնաբերել են հսկա կրծողի՝ նախկինում անհայտ տեսակի քարացած ատամներ։ Այն բնակվել է Հարավարևելյան Ասիայում մոտ 34 մլն տարի առաջ։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ կենդանին կարող էր կշռել մոտ 30 կգ՝ մոտավորապես այնքան, որքան խոշոր շունը։ Գտածոն վկայում է, որ խոշոր կրծողներն Ասիայում ի հայտ են եկել Հարավային Ամերիկայում այս խմբի ամենախոշոր ներկայացուցիչների հայտնվելուց շատ ավելի վաղ։
Նոր տեսակը ստացել է Yakamys sirindhornae անվանումը։ Դրա մնացորդները հայտնաբերել են Թաիլանդի հարավում գտնվող Կրաբի նահանգի ածխահանքերից մեկում։ Գիտնականներին հաջողվել է գտնել ընդամենը երկու քարացած ատամ՝ ստորին ծնոտի սեղանատամ և կտրիչ։ Կենդանու ամբողջական կմախք կամ այլ ոսկորներ առայժմ չեն հայտնաբերվել։
Հետազոտությունը նոյեմբերի 11-ին հրապարակվել է Scientific Reports գիտական ամսագրում։ Աշխատանքը ղեկավարել են Պուատիեի համալսարանի հնէաբան Յաովալակ Չայմանեն և ՄաքԳիլի համալսարանի պրոֆեսոր Վիրջինիա Միլիենը։
Կենդանու չափերը վերականգնել են երկու ատամի հիման վրա
Առաջին հայացքից երկու ատամը կարող է անբավարար նյութ թվալ ամբողջ կենդանու տեսքը վերականգնելու համար։ Սակայն հնէաբանների համար ատամներն անհետացած կաթնասունների մասին տեղեկությունների կարևորագույն աղբյուրներից են։ Դրանց ձևը, չափերն ու էմալի կառուցվածքն օգնում են ոչ միայն որոշել կենդանու պատկանելությունը որոշակի էվոլյուցիոն խմբի, այլև մոտավոր գնահատել դրա չափերը։
Հայտնաբերված սեղանատամի լայնությունը հասնում էր գրեթե 1,3 սմ-ի։ Համեմատության համար՝ կրծողների նույն ընտանիքի՝ նախկինում ասիական ամենախոշոր ներկայացուցիչը համարվող Hulgana-ի սեղանատամները երկարությամբ և լայնությամբ փոքր էին երկու անգամից պակաս չափով։
Yakamys sirindhornae-ի ենթադրյալ զանգվածը որոշելու համար գիտնականներն օգտագործել են հաշվարկային յոթ մոդել, որոնք ատամների չափերը համադրում են ժամանակակից կրծողների մարմնի զանգվածի հետ։ Արդյունքները միանշանակ չեն եղել. տարբեր բանաձևերով ստացվել են 21-ից 47 կգ գնահատականներ։ Միջին արժեքը կազմել է մոտ 32 կգ, իսկ մեդիանը՝ մոտ 29 կգ։ Որպես կողմնորոշիչ զանգված՝ հետազոտողներն ընտրել են մոտ 30 կգ-ը։
Գիտնականներն ընդգծում են, որ սա մոտավոր գնահատական է, ոչ թե ճշգրիտ չափում։ Առանց ավելի ամբողջական կմախքի անհնար է պարզել կենդանու իրական չափերը։
Հսկա կրծողներն Ասիայում ի հայտ են եկել շատ ավելի վաղ, քան համարվում էր
Գտածոյին առանձնահատուկ նշանակություն է հաղորդում դրա տարիքը։ Մինչ այժմ կրծողների շրջանում հսկայության առավել հայտնի օրինակները հիմնականում կապված էին Հարավային Ամերիկայի հետ։ Հենց այնտեղ միլիոնավոր տարիներ անց ի հայտ եկան այս խմբի ամենախոշոր ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ Josephoartigasia monesi-ն։
Այսօր կենդանի կրծողներից ամենախոշորը համարվում է կապիբարան, որը կարող է կշռել մոտ 60–65 կգ։ Սակայն այս կարգի խոշոր ներկայացուցիչների պատմությունը շատ ավելի հին է, քան կարելի էր ենթադրել ժամանակակից կենդանիների հիման վրա։
Yakamys sirindhornae-ն ապրել է ուշ էոցենում՝ մոտ 35–34 մլն տարի առաջ։ Դրա հայտնաբերումը ցույց է տալիս, որ մարմնի չափերի զգալի մեծացում տեղի է ունեցել արդեն կրծողների էվոլյուցիայի վաղ փուլերում՝ հարավամերիկյան հսկաների հայտնվելուց շատ առաջ։ Ընդ որում՝ այս գործընթացն ընթացել է ոչ միայն Հարավային Ամերիկայում. Հարավարևելյան Ասիան նույնպես խոշոր կրծողների վաղ էվոլյուցիայի կարևոր տարածաշրջան է եղել։
Գիտնականները նոր տեսակը դասում են Ischyromyidae ընտանիքին՝ կրծողների վաղ էվոլյուցիոն խմբերից մեկին։ Դրա ներկայացուցիչները տարածված էին Հյուսիսային Ամերիկայում, Եվրոպայում, Ասիայում և Աֆրիկայում։ Սակայն Ասիայում այս խմբի բրածոների տարեգրությունը մնում է համեմատաբար սակավ. նախկինում հայտնի գտածոները հիմնականում պատկանում էին Չինաստանում և Հնդկաստանում ապրած փոքր կենդանիների։ Թաիլանդի գտածոն մասամբ լրացնում է այս բացը և ընդլայնում տարածաշրջանի հնագույն կրծողների բազմազանության մասին պատկերացումները։
Կարո՞ղ էր հնագույն կրծողը կիսաջրային կենսակերպ վարել
Բրածոների հայտնաբերման վայրը թույլ է տալիս ենթադրել, որ կենդանին բնակվել է լճերով և ջրամբարներով տեղանքում։ Ատամները գտնվել են հնագույն լճային միջավայրում ձևավորված կավային նստվածքներում։
Հետազոտողները հավանական են համարում, որ Yakamys sirindhornae-ն կարող էր ժամանակի մի մասն անցկացնել ջրի մոտ՝ ժամանակակից կապիբարայի նման։ Սակայն կիսաջրային կենսակերպի ուղղակի ապացույցներ առայժմ չկան։ Նման եզրակացությունների համար անհրաժեշտ են ավելի ամբողջական մնացորդներ, մասնավորապես՝ վերջույթների ոսկորներ և գանգ։










