Աստղագետներն արդեն մի քանի տարի սպասում են T Coronae Borealis կրկնակի աստղային համակարգի բռնկմանը, որը հայտնի է որպես «Բոցավառվող աստղ»: Երբ այն տեղի ունենա, օբյեկտը կարճ ժամանակով այնքան պայծառ կդառնա, որ այն հնարավոր կլինի տեսնել անզեն աչքով: Վերջին նման բռնկումը նկատվել է 1946 թվականին, ուստի գիտնականները կարծում են, որ նորը կարող է տեղի ունենալ առաջիկա տարիներին: Այնուամենայնիվ, հստակ ամսաթիվը որշելն առայժմ անհնար է:
Երկու աստղ և մեկ սպասվող բռնկում
T Coronae Borealis-ը կամ T CrB-ն ոչ թե միայնակ աստղ է, այլ կրկնակի համակարգ, որը գտնվում է Հյուսիսային Պատկեր (Северная Корона) համաստեղությունում: Այն ներառում է խիտ սպիտակ թզուկ և ուռչած կարմիր հսկա:
Սպիտակ թզուկն ունի ուժեղ գրավիտացիոն ձգողություն և աստիճանաբար նյութ է քաշում իր ուղեկցից: Գազը կուտակվում է սպիտակ թզուկի մակերեսին, մինչև դրա քանակը հասնում է կրիտիկական արժեքի: Այդ ժամանակ գործարկվում է ջերմամիջուկային ռեակցիա, որն առաջացնում է հզոր բռնկում՝ նոր աստղ:
Ի տարբերություն գերնորի՝ նման բռնկումը չի ոչնչացնում աստղը: Սպիտակ թզուկը պահպանվում է, իսկ այն բանից հետո, երբ արտանետված նյութը ցրվում է, և համակարգը վերադառնում է նախկին վիճակին, գազի կուտակման գործընթացը կարող է սկսվել նորից:
T CrB-ի մոտ նման իրադարձությունները տեղի են ունենում մոտավորապես 80 տարին մեկ։ Վերջին գրանցված բռնկումը տեղի է ունեցել 1946 թվականին: Նոր բռնկման ժամանակ համակարգի պայծառությունն ավելանում է մոտավորապես հազար անգամ, որից հետո աստիճանաբար նվազում։
Ինչու աստղագետները չեն կարողանում նշել հստակ ամսաթիվը
Չնայած այն հանգամանքին, որ հերթական բռնկումը համարվում է գործնականում անխուսափելի, դրա սկզբի պահը որշելն արտակարգ բարդ է։
Լուիզիանայի նահանգային համալսարանից Բրեדլի Շեֆերը բացատրում է, որ գիտնականները չեն կարող բարձր ճշգրտությամբ չափել այն արագությունը, որով գազը հոսում է սպիտակ թզուկի մակերես: Անհայտ է նաև ջերմամիջուկային ռեակցիայի գործարկման համար անհրաժեշտ նյութի հստակ զանգվածը:
Հենց այս երկու պարամետրերից է կախված հաջորդ բռնկման ժամանակը: Աստղագետները գիտեն, որ նյութն արդեն տասնամյակներ շարունակ է կուտակվում, և համակարգը, հավանաբար, մոտենում է կրիտիկական վիճակին: Բայց թե կոնկրետ որքան է մնացել դրան հասնելու համար, առայժմ անհնար է որոշել:
Գիտնականները փորձել են կանխատեսման համար օգտագործել T CrB-ի պայծառության փոփոխությունները՝ դրանք համեմատելով 1946 թվականի բռնկման նախօրեին համակարգի պահվածքի հետ: Այնուամենայնիվ, մթագնման և լույսի հետագա ուժգնացման որոշ դրվագներ, որոնք սկզբում աշխուժություն առաջացրին դիտորդների շրջանում, այդպես էլ չհանգեցրին գլխավոր իրադարձությանը:
Գודարդի տիեզերական թռիչքների կենտրոնում NASA-ի մասնիկների աստղաֆիզիկայի լաբորատորիայի ղեկավար Էլիզաբեթ Հեյսը կարծում է, որ բռնկումը, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենա առաջիկա մի քանի տարիներին: Նրա գնահատմամբ՝ ինքը կզարմանա, եթե իրադարձությունը չկատարվի մինչև 2030 թվականը, այսինքն՝ նախորդ բռնկումից 84 տարի անց:
Լրացուցիչ դժվարությունն այն է, որ պայծառ կարմիր հսկան գերազանցում է շատ ավելի աղոտ սպիտակ թզուկին: Հետևաբար, աստղագետների համար դժվար է մանրամասն հետևել դրա մակերեսի գործընթացներին և որոշել կուտակվող նյութի ջերմաստիճանն ու ճնշումը:
Հեյսը նոր աստղի կանխատեսումը համեմատում է եղանակի կանխատեսման հետ. իրադարձության պայմանները կարող են արդեն ձևավորված լինել, բայց դրա վրա հասնելու հստակ ժամանակը որոշելն միևնույն է հեշտ չէ:
Ինչպես տեսք կունենա բռնկումը Երկրից
Պայթյունի սկզբի մասին որևէ նկատելի տեսողական նախազգուշացում Երկրի վրա գտնվող դիտորդները, ամենայն հավանականությամբ, չեն ստանա: Այնուամենայնիվ, հիմնական իրադարձությունից առաջ կարող է հայտնվել վաղ բռնկում ռենտգենյան տիրույթում:
Համակարգին ուշադրությամբ հետևում են սիրողական աստղագետներն ամբողջ աշխարհում։ Շեֆերի խոսքով՝ դիտարկումներն իրականացվում են մոտավորապես մեկ-երկու րոպե ընդմիջումներով: Եթե T CrB-ի պայծառությունն ավելանա մոտավորապես մեկ աստղային մեծությամբ, իրադարձության մասին տեղեկատվությունը կարող է տարածվել աշխարհով մեկ ընդամենը մի քանի րոպեում:
Աստղադիտարաններն ու հեռադիտակները կկարողանան արագորեն անցնել նախապես պատրաստված դիտարկումների ծրագրերին: Սա հատկապես կարևոր է, քանի որ հիմնական բռնկումը զարգանալու է արագորեն. ջերմամիջուկային ռեակցիայի գործարկումից հետո համակարգի պայծառությունը առավելագույնի կհասնի մեկ օրից էլ քիչ ժամանակում:
Այժմ T CrB-ն ունի մոտ +10 աստղային մեծություն, ուստի այն առանց օպտիկական սարքերի տեսնելն անհնար է: Բռնկման ժամանակ ցուցանիշը կարող է փոխվել մինչև մոտ +1,7: Սա օբյեկտը կդարձնի Բևեռային աստղից պայծառ. գիշերային երկնքում կարծես նոր լուսատու հայտնվի:
Այնուամենայնիվ, էֆեկտը երկար չի տևի։ Հեյսի գնահատմամբ՝ արդեն մի քանի օր անց պայծառություննիջնելու է այն մակարդակից ցածր, որը հասանելի է անզեն աչքին մութ երկնքով վայրերում: Մոտավորապես մեկ շաբաթ անց օբյեկտը չափազանց աղոտ կդաի նույնիսկ հեռադիտակով դիտելու համար:
Ընդ որում, բռնկումը շատ ավելի երկար նկատելի կմնա աստղագիտական սարքերի համար: Ռադիոտիրույթում, ռենտգենյան սպեկտրում և գամմա-դիապազոնում ճառագայթումը հնարավոր կլինի գրանցել ամիսներ և նույնիսկ տարիներ շարունակ:
Որտեղ փնտրել «Բոցավառվող աստղը»
T CrB-ն գտնվում է Հյուսիսային Պատկեր համաստեղությունում՝ փոքր համաստեղությունում, որը տեղակայված է Հերկուլեսի և Եզնարածի (Волопас) միջև: Այն հեշտ է ճանաչել մի քանի աստղերից բաղկացած բնորոշ աղեղով, որը հիշեցնում է թագ կամ կիսաշրջան:
Համակարգը կարելի է փնտրել Հյուսիսային Պատկերի Էպսիլոն աստղի կողքին, որի պայծառությունը կազմում է մոտ +4,28 աստղային մեծություն: Նոյեմբերին համաստեղությունը տեսանելի է երեկոյան ժամերին, թեև ԱՄՆ-ի դիտորդների համար այն մայր մտնելուց մի քանի ժամ անց իջնում է հորիզոնից այն կողմ և նորից հայտնվում հյուսիս-արևելքում նախքան լուսաբացը:
Նույնիսկ եթե բռնկումը տեղի ունենա անսպասելիորեն, սիրողական աստղագետները դժվար թե բաց թողնեն այն. համակարգը գտնվում է մշտական հսկողության տակ: Եվ չնայած իրադարձության հստակ ամսաթիվը դեռ ոչ ոք չի կարող նշել, գիտնականներն ակնկալում են, որ T CrB-ի հերթական բռնկումը թույլ կտա ուսումնասիրել սպիտակ թզուկի մակերեսին նյութի կուտակման և ջերմամիջուկային պայթյունի հազվադեպ գործընթացը գործնականում իրական ժամանակում:










