Ֆիզիկական արհեստական բանականության (ԱԲ) զարգացման յոթնամյա ծրագրի ակնկալվող արդյունքներից մեկը խոշոր միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների համար Հայաստանի գրավչության բարձրացումն է։ Այս մասին այսօր կայացած մամուլի ասուլիսում հայտարարել է ԵՊՀ մաթեմատիկական և կիրառական հետազոտությունների կենտրոնի մեքենայական ուսուցման լաբորատորիայի և YerevaNN լաբորատորիայի ղեկավար Հրանտ Խաչատրյանը։

Բարձրացնել հետաքրքրությունը Հայաստանի նկատմամբ

Նրա խոսքով՝ համաշխարհային ընկերությունները, ներառյալ NVIDIA-ն և ռոբոտաշինության խոշոր արտադրողները, պետք է տեսնեն, որ Հայաստանում գոյություն ունի գիտական բազա, աշխատում են որակավորված հետազոտական թիմեր և տարեկան թողարկվում են մասնագետներ, որոնց հիման վրա կարելի է ստեղծել և ընդլայնել տեխնոլոգիական բիզնեսը։

Խաչատրյանի գնահատականներով՝ այսօր հայ գիտնականներին առայժմ դժվար է նման ընկերություններին ցուցադրել այնպիսի հնարավորություններ, որոնք կարող էին համոզել նրանց միանգամից երկրում ստեղծել հետազոտական խոշոր ստորաբաժանումներ։ Հայաստանը կարող է ներկայացնել իր ծրագրերը, գիտական հավակնություններն ու զարգացման պլանները, սակայն միջազգային ընկերությանը համոզել այստեղ ձևավորել, օրինակ, ռոբոտաշինության կամ արհեստական բանականության 50 մասնագետից բաղկացած թիմ, առայժմ հեշտ չէ։ Երկրում այդքան պատրաստված կադրեր գտնելը ծայրահեղ բարդ է։

Հենց այս իրավիճակն էլ պետք է փոխի յոթնամյա ծրագիրը։

«Ծրագրի նպատակն է անել այնպես, որ մի քանի տարի անց իրավիճակն այլ լինի։ Անհրաժեշտ է պատրաստել մասնագետներ, որոնք կհամալրեն լաբորատորիաները և Հայաստանը հետաքրքիր կդարձնեն այս ուղղությամբ աշխատող միջազգային խոշոր ընկերությունների համար», — պարզաբանել է Խաչատրյանը։

Ընդ որում, խոսքը միայն օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման և Հայաստանում միջազգային կորպորացիաների ստորաբաժանումների բացման մասին չէ։ Կարևոր խնդիր է նաև սեփական ընկերությունների ստեղծումն ու զարգացումը։ Գիտնականի խոսքով՝ Հայաստանում արդեն կա առնվազն մեկ ընկերություն, որն այս ուղղությամբ բավականին հավակնոտ ծրագրեր է կառուցում։ Դրա զարգացումն իր հերթին կադրերի պատրաստման լրացուցիչ պահանջարկ է ստեղծում։

Գիտական կոլեկտիվները պետք է նման ընկերություններին ապահովեն անհրաժեշտ մասնագետներով, որպեսզի դրանք կարողանան ընդլայնել գործունեությունը և մրցակցել միջազգային շուկաներում։ Խաչատրյանը փաստացի ծրագրի հաջողությունը կապում է գիտության, կրթության և արդյունաբերության միջև կայուն կապի ձևավորման հետ. հետազոտական խմբերը պետք է ստեղծեն նոր գիտելիքներ և տեխնոլոգիաներ, համալսարանները՝ պատրաստեն մասնագետներ, իսկ ընկերությունները՝ մշակումները վերածեն մրցունակ արտադրանքի։

«Ծրագրի հաջողությունը կկայանա նրանում, որ մենք կկարողանանք վստահ լինել՝ արտասահմանյան ընկերությունները կարող են ընդլայնել իրենց հետազոտական բազան Հայաստանում, իսկ մեր տնտեսությունը՝ սպասարկել նման բարձր տեխնոլոգիական, առաջատար ուղղությունները», — նշել է նա։

Որտեղ կարող է կիրառվել ֆիզիկական ԱԲ-ն. փրկարարական գործողություններ, արդյունաբերություն և անվտանգություն

Խոսելով ֆիզիկական արհեստական բանականության հնարավոր գործնական կիրառությունների մասին՝ Խաչատրյանն ընդգծել է, որ դրանց շրջանակը չափազանց լայն է։ Ներկայիս փուլում գլխավոր խնդիրը ոչ թե մեկ կոնկրետ տեսակի ռոբոտների ստեղծումն է, այլ տեխնոլոգիական և գիտական հիմքի ձևավորումը, որի վրա հետագայում հնարավոր կլինի համակարգեր մշակել ամենատարբեր ոլորտների համար։

Հեռանկարային ուղղություններից մեկը նա անվանել է ռոբոտաշինության օգտագործումն արտակարգ իրավիճակներում։ Ռոբոտները կկարողանան օգնել փրկարարներին, թափանցել դժվարամատչելի վայրեր, աշխատել ծխապատման, բարձր փոշոտվածության և մարդու համար վտանգ ներկայացնող այլ պայմաններում։

Նման համակարգերը թույլ կտան իրականացնել որոնողափրկարարական աշխատանքներ, հետազոտել վտանգավոր տարածքներ և կատարել այնպիսի առաջադրանքներ, որոնցում մարդկանց ներգրավումը կապված է լուրջ ռիսկի հետ։

Մյուս խոշոր ուղղությունը ռոբոտաշինության ներդրումն է արդյունաբերության մեջ։ Շատ երկրներում արդեն գոյություն ունեն ձգված տեխնոլոգիական գծերով մասշտաբային արտադրական համալիրներ, որտեղ գործողությունների զգալի մասը կատարվում է մարդկանց կողմից։ Այս գործընթացների աստիճանական ավտոմատացումը թույլ կտա մեծացնել արտադրության ծավալները, բարձրացնել արտադրողականությունը և նվազեցնել արտադրանքի ինքնարժեքը։

Խաչատրյանն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ այս գործընթացն արդեն ակտիվորեն ընթանում է Ճապոնիայում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Արդյունաբերական ձեռնարկություններն աստիճանաբար ներդնում են ռոբոտներ՝ նրանց փոխանցելով առանձին արտադրական գործողությունների կատարումը։

Հայաստանը, նրա գնահատմամբ, առայժմ զգալիորեն դուրս է մնում այս գործընթացներից։ Ծրագրի խնդիրներից մեկն է ապահովել երկրի մասնակցությունը ռոբոտաշինության համաշխարհային զարգացմանը և ստեղծել սեփական կարողություններ, որոնք թույլ կտան ոչ միայն օգտագործել պատրաստի լուծումներ, այլև մշակել նոր տեխնոլոգիաներ։

Ընդ որում, կիրառման հնարավոր ոլորտները չեն սահմանափակվում արդյունաբերական ձեռնարկություններով և փրկարարական ծառայություններով։ Խաչատրյանի խոսքով՝ նույնիսկ մեկ տեսակի ռոբոտների կամ անօդաչու թռչող սարքերի հետ աշխատանքը բացում է դրանց գործնական օգտագործման հարյուրավոր տարբերակներ՝ տարբեր օբյեկտների մոնիթորինգից մինչև ֆիզիկական միջավայրում կոնկրետ գործողությունների կատարում։

Խաչատրյանն առանձին կանգ է առել անվտանգության ոլորտի վրա։ Նա նշել է, որ այստեղ ռոբոտացման հնարավորությունները հատկապես լայն են, քանի որ վտանգավոր գործողությունները ռոբոտներին փոխանցելը թույլ է տալիս նվազեցնել մարդկային կյանքին սպառնացող ռիսկերը։

Որպես օրինակ նա հիշատակել է Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձությունները, որտեղ անօդաչու և ռոբոտացված համակարգերի կիրառումը ցույց է տալիս, թե որքան նշանակալի դեր կարող են խաղալ նման տեխնոլոգիաները վտանգավոր առաջադրանքներ կատարելիս։

Այսպիսով, ֆիզիկական արհեստական բանականության զարգացումը նշանակություն ունի ոչ միայն գիտական հետազոտությունների և արդյունաբերական ավտոմատացման, այլև բարձր վտանգավորության պայմաններում գործողություններ կատարելու ունակ համակարգերի ստեղծման համար։

Ավտոմատացված լաբորատորիաներ և զարգացման հաջորդ փուլը

Եվս մեկ հեռանկարային ուղղություն, ըստ ARCS.ai ռոբոտաշինության և արհեստական բանականության հետազոտական կենտրոնի ծրագրերի ղեկավար Անիկ Մարգարյանի, ավտոմատացված լաբորատորիաների ստեղծումն է։ Այս ուղղությունը նույնպես դիտարկվում է Հայաստանի հետազոտական հնարավորությունների ընդլայնման համատեքստում։

Լաբորատոր գործընթացների ավտոմատացումը թույլ կտա հետազոտությունների անցկացման նոր տեխնոլոգիական մոտեցումներ ներդնել և կդառնա ձևավորվող գիտական ենթակառուցվածքի լրացուցիչ տարր։