Հնդկական SatLeo Labs ընկերությունը մշակում է 15 փոքր արբանյակներից բաղկացած խմբավորում, որոնք կչափեն երկրի մակերևույթի ջերմային ճառագայթումը՝ 10 մետրից պակաս լուծաչափով։ Նման համակարգը թույլ կտա հայտնաբերել քաղաքային գերտաքացման գոտիները, բացահայտել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ջրի պակասը և վաղ փուլերում նկատել անտառային հրդեհները։ Եթե ստարտափի ծրագրերն իրականանան, մինչև 2030 թվականն այն կկարողանա սկանավորել մոլորակի ողջ ցամաքն օրական առնվազն երկու անգամ։

Ընկերությունն իր նախագիծն անվանում է «ջերմաչափ Երկրի համար»։ Ի տարբերություն սովորական արբանյակային լուսանկարների, որոնք ցույց են տալիս առավելապես տեսանելի լույսը, SatLeo Labs-ի սարքերը կարձանագրեն ինֆրակարմիր ճառագայթումը։ Դա թույլ կտա գնահատել մակերևույթի ջերմաստիճանը և նկատել փոփոխություններ, որոնք դեռևս տեսանելի չեն սովորական պատկերների վրա։

Քաղաքային ջերմային կղզիներից մինչև բույսերի սթրես

Տեխնոլոգիայի կիրառման գլխավոր ուղղություններից մեկը քաղաքների գերտաքացման դեմ պայքարն է։ Նույնիսկ մեկ թաղամասի սահմաններում ջերմաստիճանը կարող է նկատելիորեն տարբերվել. մի փողոցն ավելի ուժեղ է տաքանում արևի տակ, մյուսը մնում է ավելի զով՝ բուսականության և կառուցապատման առանձնահատկությունների շնորհիվ։

10 մետրից պակաս լուծաչափով արբանյակային տվյալները թույլ կտան կազմել նման տարբերությունների մանրամասն քարտեզներ և հայտնաբերել շոգի տեղային օջախները։ Քաղաքային իշխանությունները կկարողանան դրանք օգտագործել կանաչապատման պլանավորման, քաղաքային ենթակառուցվածքների փոփոխման և տապի ալիքների ժամանակ բնակիչների պաշտպանության միջոցառումների մշակման գործում։

Ոչ պակաս հեռանկարային ուղղություն կարող է դառնալ գյուղատնտեսությունը։ SatLeo-ի համահիմնադիր Ուրմիլ Բախայիի խոսքով՝ ջերմային տվյալներն ունակ են բացահայտել բույսերի ջրային սթրեսը մի քանի օր առաջ, քան տերևները կսկսեն թոշնել կամ գույնը փոխել։ Տեսանելի տիրույթում մակերևույթը նկարահանող սովորական արբանյակները կարող են չնկատել խնդիրն այդքան վաղ փուլում։

Սա հատկապես կարևոր է Հնդկաստանի համար, որտեղ գյուղատնտեսական հողերի փոքր և բաժանված հատվածները դժվար է արդյունավետ վերահսկել վերգետնյա խմբերի և անօդաչու թռչող սարքերի միջոցով։

Ընկերությունում դիտարկում են նաև կիրառման այլ սցենարներ։ Ջերմային տվիչները կարող են օգնել հայտնաբերել անտառային հրդեհները, հետևել արդյունաբերական արտանետումներին և արձանագրել ջերմաստիճանային կտրուկ փոփոխությունները, այդ թվում՝ հրթիռների արձակումների հետ կապված։ Հեռանկարում SatLeo Labs-ը ցանկանում է տվյալներ փոխանցել նավիգացիոն հավելվածներում ջերմային քարտեզներ ստեղծելու համար։ Օրինակ՝ առաքիչներն ու մոտոցիկլավարները կկարողանան ընտրել ավելի զով երթուղիներ ուժեղ շոգի ժամանակ։

Ինչպես է կառուցված տիեզերական ջերմաչափը

Համակարգի հիմքը կդառնա Երկրի ցածր ուղեծրում գտնվող 15 միկրոարբանյակներից բաղկացած Pyro խմբավորումը։ Յուրաքանչյուր սարք հագեցած կլինի ջերմային տվիչներով և արհեստական բանականության (ԱԲ) հիման վրա տվյալների մշակման միջոցներով։

Կառուցվածքը նախատեսում է աշխատանք միանգամից երկու ինֆրակարմիր տիրույթներում՝ միջին և երկարալիք։ Դա թույլ է տալիս օգտագործել մեկ հարթակ տարբեր խնդիրների համար։ Երկարալիք ճառագայթումը հարմար է գյուղատնտեսական տարածքների դիտարկման համար, մինչդեռ ավելի տաք օբյեկտները՝ օրինակ հրդեհի օջախները կամ հրթիռային արձակումների հետքերը, ավելի լավ են հայտնաբերվում միջին տիրույթում։

Սակայն նախքան լիարժեք խմբավորում արձակելը, ստարտափը պետք է ստուգի սարքավորումները տիեզերքում։ Առաջին տեխնոլոգիական ցուցադրիչը՝ TAPAS-1-ը, ուղեծիր է մեկնել 2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ին SpaceX ընկերության Falcon 9 հրթիռով՝ Transporter-18 համատեղ առաքելության շրջանակներում։ Սա ուղեծիր դուրս բերված Հնդկաստանի առաջին կոմերցիոն ջերմատեսիլ օգտակար բեռնվածությունն է։

TAPAS-1-ը նախատեսված երեք փորձնական սարքերից միայն առաջինն է։ Մինչ արբանյակը ստուգում է տեխնոլոգիան իրական պայմաններում, Ահմադաբադում գտնվող ընկերության կենտրոնակայանի ինժեներները պատրաստում են հաջորդ տարբերակը՝ TAPAS-2-ը։ Այն նախատեսվում է ավարտել մինչև 2027 թվականի փետրվարը։

Ինչու է ստարտափին օգնում հնդկական տիեզերական ծրագրի փորձը

SatLeo Labs-ն առաջացել է 2023 թվականին՝ գյուղատնտեսական առաջարկությունների համար արբանյակային տվյալներ օգտագործող պետական նախագծի հիման վրա։ Հիմնադիրները եկել են այն եզրակացության, որ գոյություն ունեցող ջերմային լուսանկարները, այդ թվում՝ ամերիկյան Landsat արբանյակներից և Planet Labs-ի սարքերից ստացվողները, բավականաչափ մանրամասն չեն այն խնդիրների համար, որոնց բախվում են հնդիկ ֆերմերները։

Ընկերությունը որոշել է ստեղծել դիտարկման սեփական համակարգ։ Ընդ որում, սարքավորումների մշակումն ընթանում է բավականին արագ. TAPAS-1-ը կառուցել են ընդամենը վեց ամսում, և մոտավորապես նույնքան ժամանակ է հատկացվում TAPAS-2-ի ստեղծմանը։

Բացատրություններից մեկը Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպության (ISRO) և մասնավոր տիեզերական ընկերություններին աջակցող IN-SPACe պետական գործակալության ենթակառուցվածքների հասանելիությունն է։ Թանկարժեք սարքավորումներ, օրինակ՝ տիեզերքի պայմանները նմանակող ջերմավակուումային խցիկներ գնելու փոխարեն, SatLeo-ն օգտագործում է Ահմադաբադում գտնվող պետական փորձարկման հարթակները։

Թիմում կա մոտ 40 աշխատակից, որոնցից մոտ ութը ISRO-ի նախկին մասնագետներ են։ Նրանց փորձն օգնում է երիտասարդ ինժեներներին ավելի արագ անցնել մշակման և փորձարկման փուլերը։ Ընկերության համահիմնադիր Ռանենդու Գհոշը, որն ավելի քան երկու տասնամյակ աշխատել է հնդկական տիեզերական կազմակերպությունում, նշում է, որ մասնավոր ընկերությունում ավելի հեշտ է շրջանցել վարչական ընթացակարգերը և ավելի արագ որոշումներ կայացնել։

Բայց արագ արտադրությունը դեռևս չի երաշխավորում արբանյակների ժամանակին հայտնվելն ուղեծրում։

Գլխավոր խնդիրը հրթիռի վրա տեղ գտնելն է

SatLeo Labs-ի հիմնադիրների խոսքով՝ այժմ ամենադժվարը ոչ թե սարքը կառուցելն է, այլ հրթիռ գտնելը, որն այն կհասցնի տիեզերք։ TAPAS-1-ի արձակումն ի սկզբանե նախատեսված էր փետրվարին, բայց կայացավ միայն հոկտեմբերին՝ կրող հրթիռի վրա հասանելի տեղի բացակայության պատճառով։

Իրավիճակը բարդացնում է կոմերցիոն արձակումների սահմանափակ հասանելիությունը։ Ինչպես հաղորդվում է, SpaceX-ը դադարեցրել է Falcon 9-ի արձակումների նոր ամրագրումների ընդունումը 2028 թվականից հետո ընկած ժամանակահատվածի համար։ Հնդկական Skyroot Aerospace ընկերությունը, որը հուլիսին իրականացրել է երկրի մասնավոր ընկերությունների շրջանում առաջին ուղեծրային արձակումը, առայժմ շարունակում է Vikram-1 հրթիռի փորձարկումները՝ նախքան լիարժեք կոմերցիոն շահագործման մեկնարկը։

Շուկայի մեկ այլ պոտենցիալ մասնակից է Agnikul ստարտափը։ Այն բանին զուգընթաց, երբ հնդկական մասնավոր հրթիռաշինողները սկսեն կանոնավոր թռիչքներ իրականացնել, SatLeo Labs-ն ակնկալում է ավելի շատ հնարավորություններ ստանալ իր սարքերն ուղեծիր դուրս բերելու համար։

Սա կարևոր գործոն է նախագծի համար. 15 արբանյակներից բաղկացած խմբավորումը կպահանջի ոչ թե մեկ հաջող արձակում, այլ դեպի ուղեծիր դուրսբերումների մի ամբողջ շարք։ Նույնիսկ եթե սարքավորումները պատրաստ լինեն ժամանակին, արձակման հնարավորությունների դեֆիցիտն ունակ է հետաձգել համակարգի ծավալումը։

Հնդկաստանի մասնավոր տիեզերագնացության աճող շուկան

SatLeo Labs-ն արդեն ներգրավել է շուրջ 6 միլիոն դոլար հիմնադրման պահից ի վեր և, համահիմնադիր Ուրմիլ Բախայիի խոսքով, պոտենցիալ պատվիրատուներից ստացել է 54 միլիոն դոլարի մտադրությունների մասին նամակներ։ Սա դեռևս երաշխավորված հասույթ չէ, այլ ընկերության ապագա տվյալների նկատմամբ հետաքրքրության ցուցանիշ։

Ստարտափն աշխատում է հնդկական տիեզերական ոլորտի արագ ընդլայնման ֆոնին։ 2020 թվականին մասնավոր մասնակցության համար հատվածի բացումից հետո երկրում հայտնվել է ավելի քան 400 տիեզերական ընկերություն։ Այժմ Հնդկաստանի տիեզերական տնտեսության ծավալը գնահատվում է մոտավորապես 9 միլիարդ դոլար, իսկ հաջորդ տասնամյակի ընթացքում, ըստ կանխատեսումների, կարող է աճել մինչև 40 միլիարդ։

SatLeo Labs-ի համար հաջորդ կարևորագույն փուլն ապացուցելն է, որ իր տվիչներն իսկապես ընդունակ են ապահովել հայտարարված ճշգրտությունը և կայուն աշխատել ուղեծրում։ Եթե փորձարկումները հաջող անցնեն, արբանյակային խմբավորումը կկարողանա Երկրի ջերմային դիտարկումներն առանձին գիտական և պետական նախագծերի գործիքից վերածել քաղաքների, ֆերմերների և արտակարգ ծառայությունների համար պարբերաբար թարմացվող տվյալների աղբյուրի։

«Ջերմաչափ Երկրի համար» գաղափարը գրավիչ է հենց գործնական կիրառմամբ. խոսքը պարզապես մոլորակի նոր լուսանկարների մասին չէ, այլ վտանգավոր փոփոխություններն ավելի վաղ նկատելու հնարավորության, քան դրանք ակնհայտ կդառնան մակերևույթի վրա։