Արհեստական բանականության ժամանակակից մոդելներն արդեն ունակ են կատարել բազմաթիվ առաջադրանքներ, որոնցով զբաղվում են տնտեսագետները համալսարաններում, հետազոտական կենտրոններում, պետական գերատեսչություններում, խորհրդատվական ընկերություններում և լրատվամիջոցների խմբագրություններում։ Դրանք վերլուծում են տնտեսական տվյալները, ուսումնասիրում են կենտրոնական բանկերի որոշումները, պատրաստում են վերլուծական ամփոփագրեր և նույնիսկ գրում են հետազոտական աշխատանքներ։ Հարվարդի համալսարանի տնտեսագետ Ջեյսոն Ֆուրմանի կարծիքով՝ նման բազմաթիվ առաջադրանքներում ԱԲ-ն արդեն գերազանցում է մարդկանց արագությամբ և հուսալիությամբ։

Սա տնտեսական գիտության առաջ դնում է բարդ հարց․ եթե մեքենաները կարող են սովորական վերլուծական աշխատանքի զգալի մասը կատարել մասնագետներից ավելի արագ և էժան, ապա ինչ դեր պետք է խաղան հենց տնտեսագետները՞

«Հարվարդից կամ Վաշինգտոնի վերլուծական կենտրոնից իմ յուրաքանչյուր զրույցը գործընկերոջ հետ միավորում է ոգևորություն, տագնապ և շփոթություն», — Axios-ին պատմել է Ֆուրմանը։

Մեկ պրոֆեսոր և հնարավորություններ, որոնց համար նախկինում միլիոններ էին պահանջվում

Ֆուրմանը, որը եղել է նախագահ Բարաք Օբամայի գլխավոր տնտեսական խորհրդականը, իսկ այժմ Հարվարդում դասավանդում է տնտեսագիտության ներածական դասընթաց, գործարկել է Econvitals նախագիծը՝ տնտեսական տվյալներով և վերլուծական գործիքներով անվճար կայք։

Այնտեղ ներկայացված լուծումները առանձին-առանձին հեղափոխական չեն թվում։ Սակայն հատկանշական է մեկ այլ բան․ զբաղված դասախոսը կարողացել է ազատ ժամանակ ստեղծել նման ռեսուրս՝ օգտագործելով մի քանի օգնականների աջակցությունը և ակտիվորեն ներգրավելով Anthropic-ի Claude-ը։ Արդյունքների լրացուցիչ ստուգման համար նա օգտագործել է նաև OpenAI-ի Codex-ը։

Axios-ի խոսքով՝ նախագիծն առաջարկում է լայնածավալ հաշվարկներ և վերլուծություն, որոնց համար նախկինում կարող էին պահանջվել հազարավոր մարդ-ժամեր և մի քանի միլիոն դոլարի բյուջե։

Օրինակ՝ գործիքներից մեկը վերլուծում է ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի ներկայացուցիչների ելույթները և գնահատում, թե նրանցից յուրաքանչյուրը որքան խիստ կամ մեղմ դրամավարկային քաղաքականություն է պաշտպանում։ Այն նաև թույլ է տալիս հետևել, թե ինչպես են պաշտոնյաների հայացքները փոխվել ժամանակի ընթացքում։

Նման վերլուծությամբ վաղուց զբաղվում են բանկերի և խորհրդատվական ընկերությունների մասնագետները, սակայն ավանդաբար այն պահանջում է զգալի աշխատատարություն և հաճախորդներին տրամադրվում է վճարովի հիմունքներով։

Econvitals-ը նաև հրապարակում է էլեկտրոնային ամփոփագրեր, որոնցում ԱԲ-ն ընտրում է հետաքրքիր տնտեսական հետազոտություններ և վերլուծում է թարմ տվյալները։ Բացի այդ, Ֆուրմանը ցուցադրում է գիտական աշխատանքների օրինակներ, որոնք ամբողջությամբ պատրաստվել են արհեստական բանականության կողմից՝ կարճ հրահանգների հիման վրա։

Առայժմ նման տեքստերը դժվար թե երիտասարդ տնտեսագետին ապահովեին ակադեմիական կարիերա։ Սակայն, հաշվի առնելով մարդու նվազագույն մասնակցությունը, արդյունքների որակը տպավորիչ է։

ԱԲ-ն գլուխ է հանում փաստերից, բայց առայժմ զիջում է ինքնատիպության մեջ

Ֆուրմանը կարծում է, որ աշխատանքի ճիշտ կազմակերպման դեպքում արհեստական բանականությունն արդեն ունակ է ապահովել բացառիկ բարձր փաստական ճշգրտություն։

«Փաստական հուսալիության տեսանկյունից այս փուլում դրանք, եթե ամեն ինչ ճիշտ է արված, ավելի լավն են, քան ցանկացած մարդ», — պնդում է տնտեսագետը։ Նրա կարծիքով՝ փաստերի ստուգման համար առանձին ԱԲ-գործակալների կիրառումը թույլ է տալիս ստանալ արդյունքներ, որոնց կարելի է լիովին վստահել։ Նա կարծում է, որ նեյրոցանցերի հալյուցինացիաների մասին պատկերացումները մեծ մասամբ կապված են դրանց կիրառման հնացած կամ ոչ կոմպետենտ մեթոդների հետ։

Միևնույն ժամանակ Ֆուրմանը տարբերակում է վերլուծական առաջադրանքների որակյալ կատարումն ու իսկապես նոր գաղափարների ստեղծումը։ Վերջինում ԱԲ-ն դեռևս չի հասել լավագույն հետազոտողների մակարդակին։

Նեյրոցանցերի գլխավոր առավելությունն այսօր առօրյա աշխատանքի ավտոմատացումն է՝ տվյալների մեծ զանգվածների մշակում, օրինաչափությունների որոնում, ամփոփագրերի պատրաստում և արդյունքների համակարգում։ Սակայն առօրյայի հասկացությունը մշտապես փոխվում է՝ ավելի կատարելագործված մոդելների ի հայտ գալուն զուգընթաց։ Այն առաջադրանքները, որոնք դեռ վերջերս պահանջում էին փորձառու մասնագետի մասնակցություն, աստիճանաբար դառնում են ավտոմատացման համար հասանելի։

Ինքը՝ Ֆուրմանը, խոստովանում է, որ այս գործընթացը իր մեջ հակասական զգացումներ է առաջացնում։ ԱԲ-ն ընդլայնում է հետազոտողների հնարավորությունները, բայց միաժամանակ ունակ է իր աշխատանքի մի մասը կատարել իրենից էլ լավ։

Տնտեսագետը հույս ունի, որ նոր գործիքների հասանելիությունը կհանգեցնի ոչ թե հրապարակումների թվի ձնահյուսային աճին, այլ դրանց որակի բարձրացմանը։

«Այժմ ցանկացած հիմար կարող է տարեկան 300 հոդված գրել, և դրանք կլինեն բավականին պատշաճ ու փաստականորեն ճշգրիտ։ Բայց ես հույս ունեմ, որ մարդիկ կգրեն ոչ թե ավելի շատ հոդվածներ, այլ ավելի լավ հոդվածներ», — ասում է նա։

Ի՞նչ կընտրի պետությունը՝ տնտեսագետների՞ն, թե՞ ԱԲ-ին

Ֆուրմանը նեյրոցանցերի հնարավորությունները առավել արմատական է գնահատում պետական կառավարման համատեքստում։ Նրա խոսքով՝ եթե այսօր ինքն առաջնորդեր ԱՄՆ նախագահի տնտեսական խորհրդատուների խորհուրդը, ապա զգալի չափով կհենվեր արհեստական բանականության վրա։

«Եթե այսօր ես ղեկավարեի Տնտեսական խորհրդատուների խորհուրդը և կարողանայի ընտրել 20 աշխատակցի՝ ներկայիս դոկտորական աստիճան ունեցողների ու ապագա գիտության դոկտորների, և գոյություն ունեցող ԱԲ համակարգերի միջև, ես, թեկուզ որոշ ափսոսանքով, կընտրեի ԱԲ-ն», — հայտարարել է տնտեսագետը։

Նա վերապահում է, որ մարդիկ դեռևս անհրաժեշտ են մասնակցելու խորհրդակցություններին, շփվելու լրագրողների հետ և ելույթ ունենալու Կոնգրեսում։ Սակայն, նրա գնահատմամբ, դա գերատեսչության աշխատանքի միայն փոքր մասն է։ Իսկ վերլուծական խնդիրների մեծ մասն արդեն մեքենաները կարող են կատարել մարդկանցից ավելի արագ և հուսալի։

Նման գնահատականը չի նշանակում, որ պետական որոշումները կարելի է ամբողջությամբ փոխանցել նեյրոցանցերին։ Տվյալների վերլուծությունը քաղաքականության մշակման տարրերից միայն մեկն է։ Ոչ պակաս կարևոր են նպատակների սահմանումը, հասարակական հետևանքների գնահատումը, մրցակցող շահերի միջև ընտրությունը և ընդունված որոշումների համար պատասխանատվությունը։ Սակայն Ֆուրմանի խոսքերը ցույց են տալիս, թե որքան հեռու է գնացել մտավոր աշխատանքի ավտոմատացումը նույնիսկ այն ոլորտում, որտեղ ավանդաբար բարձր են գնահատվում մասնագիտական պատրաստվածությունն ու փորձագիտական դատողությունը։

Տնտեսագետները ստիպված կլինեն նոր արժեք փնտրել

Փոփոխությունները վերաբերում են նաև կրթությանը։ Ֆուրմանը կոչ է անում ուսանողներին, ովքեր պատրաստվում են զբաղվել հետազոտություններով կամ մասնակցել տնտեսական քաղաքականության մշակմանը, մտածել, թե ինչ եզակի ներդրում կարող են իրենք բերել իրենց մասնագիտությանը։

Տվյալների պարզ հավաքումը, գրաֆիկների պատրաստումը և վիճակագրության վերապատմումը կարող են բավարար չլինել․ այս ամենը ԱԲ-ն աստիճանաբար յուրացնում է մասնագետների աշխատանքի հետ համադրելի, իսկ երբեմն նույնիսկ այն գերազանցող մակարդակով։

Մարդու մրցակցային առավելությունը կարող են դառնալ իսկապես կարևոր հարցեր ձևակերպելու ունակությունը, ինքնատիպ վարկածներ առաջարկելը, տվյալներից անմիջապես չերևացող խնդիրները նկատելը և տեղի ունեցողի ոչ ստանդարտ բացատրություններ գտնելը։

Այսպիսով, ԱԲ-ի տարածումը տնտեսագետների առաջ դնում է խնդիր՝ ոչ այնքան մրցել մեքենաների հետ հաշվարկների արագության մեջ, որքան վերաիմաստավորել հենց հետազոտական աշխատանքի արժեքը։ Եթե տեխնիկապես գրագետ վերլուծությունը հասանելի է դառնում գրեթե բոլորին, ապա դեֆիցիտային ռեսուրս կարող են լինել ոչ թե հաշվարկային հնարավորությունները և անգամ ոչ էլ տվյալների մշակման որակը, այլ նոր գիտելիք ստեղծելու ունակությունը։