Հետազոտողներն առաջարկել են տեսական մոդել, որում տրոհվող ատոմները կարող են վերադառնալ ավելի վաղ վիճակի՝ կարծես ժամանակը նրանց համար հետ է ընթացել։ Սակայն այս էֆեկտը սահմանափակվում է շրջակա միջավայրի հիշողությամբ. քանի դեռ այն պահպանում է ատոմների հետ փոխազդեցության մասին տեղեկությունը, քվանտային էվոլյուցիայի հակադարձումը մնում է հնարավոր։ Երբ այդ տեղեկությունը ցրվում է, սկզբնական վիճակի վերականգնումը զգալիորեն դժվարանում է։ Թել Ավիվի համալսարանից Յակիր Ահարոնովի և Իսրայելի առաջադեմ հետազոտությունների ինստիտուտից Ավշալոմ Էլիցուրի աշխատանքը հրապարակվել է arXiv նախատպությունների սերվերում։
Ինչպես ստիպել քվանտային համակարգին ժամանակի մեջ հետ շարժվել
Հետազոտության հիմքում անսովոր տեսական սխեմա է, որում սեփական ժամանակի ընթացքի մի քանի տարբերակներ քվանտային վերադրման մեջ են դրվում։ Չափումների որոշակի արդյունքներ ընտրելով՝ կարելի է ստանալ համակարգի էվոլյուցիայի արագացում, դանդաղում, կանգ և նույնիսկ հակադարձում հիշեցնող վարքագիծ։
Խոսքը դեպի անցյալ ճանապարհորդությունների կամ ամբողջ Տիեզերքում ժամանակը փոխելու մասին չէ։ Հետազոտողները դիտարկում են կոնկրետ քվանտային համակարգի վիճակի փոփոխությունը կառավարելու հնարավորությունը։ Արդյունքների համապատասխան ընտրության դեպքում համակարգի վարքագիծը կարող է այնպիսի տեսք ունենալ, կարծես այն վերադառնում է իր նախորդ վիճակներից մեկին։
Այս մոտեցման սահմանափակումները ստուգելու համար գիտնականները դիտարկել են գրգռված ատոմներով հիպոթետիկ փակ համակարգ։ Ատոմները տրոհվելիս լույս են արձակում, իսկ դրանք շրջապատող պատերը կլանում են ճառագայթումը։ Մոդելի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ հետազոտողները հաշվի են առել ոչ միայն հենց ատոմները, այլև լույսը՝ կլանող միջավայրի հետ միասին։ Այլ կերպ ասած՝ համակարգը դիտարկվել է ամբողջությամբ, այլ ոչ թե որպես մասնիկների մեկուսացված հավաքածու։
Էվոլյուցիայի հաջող հակադարձման նշան էր համարվում ատոմների վերադարձը ավելի գրգռված վիճակի այն բանից հետո, երբ դրանք արդեն սկսել էին տրոհվել։
Ինչու է շրջակա միջավայրը խանգարում ժամանակը հետ շրջելուն
Հիմնական սահմանափակումը կապված է շրջապատի այսպես կոչված հիշողության հետ։ Երբ ատոմները ֆոտոններ են արձակում, դրանց վիճակի մասին տեղեկությունը փոխանցվում է ճառագայթմամբ և աստիճանաբար տարածվում համակարգով մեկ։ Բջջի պատերը կլանում են լույսը, սակայն շրջակա միջավայրի հետ փոխազդեցությունը տեղի ունեցած գործընթացների հետքեր է թողնում։
Քանի դեռ այդ հետքերը պահպանվում են, և համակարգը դեռ չի կորցրել կապն իր նախորդ էվոլյուցիայի հետ, քվանտային սխեման կարող է ապահովել ժամանակի ընթացքի հակադարձում հիշեցնող վարքագիծ։ Սակայն տեղեկության ցրմանը զուգընթաց ատոմների և ճառագայթման վիճակների միջև տարբերությունները դառնում են սկզբնական վիճակի վերականգնման խոչընդոտ։
Երկու քվանտային տարբերակով մոդելում էֆեկտը հաջողվում էր ստանալ միայն միջավայրի հիշողության բնութագրական ժամանակի սահմաններում։ Այդ ժամանակի ավարտից հետո դիտարկվող սխեմայի շրջանակում անհրաժեշտ արդյունքն այլևս հասանելի չէր։
Սա ցույց է տալիս, որ քվանտային էվոլյուցիան հակադարձելու հնարավորությունը կախված է ոչ միայն հենց մասնիկների հատկություններից, այլև նրանից, թե որքան երկար է շրջակա համակարգը պահպանում դրանց անցյալի մասին տեղեկությունը։
Ավելի բարդ սխեման կտրուկ նվազեցնում է հաջողության հավանականությունը
Տեսականորեն կարելի է փորձել հաղթահարել սահմանափակումը՝ բարդացնելով քվանտային սխեման և ավելացնելով էվոլյուցիայի տարբերակների թիվը։ Սակայն դրա համար պետք է գին վճարել. ելքերի ընտրության ժամանակ անհրաժեշտ արդյունքն ստանալու հավանականությունը նվազում է էքսպոնենցիալ կերպով։
Բացի այդ, շրջակա միջավայրին լրացուցիչ պահանջներ են ներկայացվում։ Այն պետք է պահպանի որոշակի հատկություններ և բավական երկար պահի համակարգի վիճակի վերականգնման համար անհրաժեշտ տեղեկությունը։
Այսպիսով, հետազոտությունը չի առաջարկում ատոմների տրոհումը հակադարձելու կամ ժամանակը հետ շրջելու գործնական եղանակ։ Այն սահմանում է տեսական սահմանափակումներ քվանտային սխեմաների որոշակի դասի համար և ցույց տալիս, թե որքան կարևոր է շրջակա միջավայրի հիշողությունը։
Աշխատանքը նաև ընդգծում է քվանտային տեխնոլոգիաների հիմնարար խնդիրը. նույնիսկ եթե համակարգի նախկին վիճակի վերականգնումը մաթեմատիկորեն թույլատրելի է, գործնականում դա իրականացնելը կարող է չափազանց դժվար լինել։ Որքան բարդ է համակարգը, և որքան շատ ժամանակ է անցել դրա էվոլյուցիայի սկզբից, այնքան ավելի լուրջ են խոչընդոտները։










