Աստղագետները հայտնաբերել են ծայրահեղ արագությամբ պտտվող հայտնի աստերոիդներից ամենամեծը։ 491384 համարով օբյեկտի հաշվարկային տրամագիծը մոտ 2,53 կմ է, և այն իր առանցքի շուրջ մեկ ամբողջ պտույտ է կատարում ընդամենը 4,18 րոպեում։ Այդպիսի պտույտը հանելուկ է ստեղծում․ նման ծանրաբեռնվածությունների դեպքում քարերի փխրուն կուտակումը պետք է քայքայվեր։

Հետազոտությունն իրականացրել է միջազգային թիմը՝ Սիեթլի Վաշինգտոնի համալսարանի Դմիտրի Վավիլովի գլխավորությամբ, Սանկտ Պետերբուրգի ՌԴ ԳԱ Աստղագիտության ինստիտուտի մասնագետների մասնակցությամբ։ Արդյունքները հրապարակվել են arXiv սերվերում, որտեղ տեղադրվում են գիտական աշխատանքներ, որոնք դեռ չեն անցել գրախոսություն։

Ինչու աստերոիդները չպետք է այդքան արագ պտտվեն

Շատ աստերոիդներ ոչ թե ամբողջական քարե զանգվածներ են, այլ այսպես կոչված «փլատակների կույտեր»՝ բեկորների կուտակումներ, որոնք հիմնականում պահվում են իրենց սեփական ձգողությամբ։ Եթե նման օբյեկտը չափազանց արագ է պտտվում, կենտրոնախույս ուժերը կարող են հաղթահարել բեկորների միջև եղած թույլ ձգողությունը, և աստերոիդը կսկսի քայքայվել։

Մոտավորապես 150 մետրից մեծ տրամագծով աստերոիդների համար դիտվում է բնորոշ սահման․ դրանց մեծ մասը չի պտտվում մոտավորապես 2,2 ժամում մեկ պտույտից արագ։ Այս սահմանափակումը կոչվում է սպինային պատնեշ։

Այն օբյեկտները, որոնք հաղթահարում են այդ սահմանը, գիտնականների համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում։ Որպեսզի այդքան արագ պտույտի պայմաններում պահպանեն ամբողջականությունը, դրանք, հավանաբար, պետք է ունենան զգալի ներքին ամրություն՝ օրինակ լինեն համեմատաբար ամբողջական քարե մարմիններ, ոչ թե բեկորների փխրուն կուտակումներ։

491384 աստերոիդը հատկապես ուշագրավ է չափի և պտույտի արագության համադրությամբ։ Ավելի քան երկու կիլոմետր տրամագծի դեպքում այն մեկ պտույտ է կատարում հաշված րոպեների ընթացքում, ինչը այն դարձնում է բացառիկ օբյեկտ հայտնի գերճ արագ պտտվողների շարքում։

Ինչպես են գիտնականները տարբերում իրական ռեկորդակիրներին դիտարկումների սխալներից

Աստերոիդների պտույտի արագությունը հաճախ որոշվում է նրանց պայծառության փոփոխությամբ։ Քանի որ այդպիսի մարմինների մեծ մասը անկանոն ձև ունի, պտտվելիս դրանք արեգակնային լույսի տարբեր քանակ են անդրադարձնում։ Պայծառության պարբերական տատանումներով աստղագետները կարող են գնահատել պտույտի պարբերությունը։

Սակայն դիտարկումները միշտ չէ, որ տալիս են անընդհատ պատկեր։ Աստղադիտակները օբյեկտը ֆիքսում են առանձին պահերի, որոնց միջև կարող են մնալ զգալի ընդմիջումներ։ Այդպիսի բացերի պատճառով պայծառության իրական փոփոխությունները հեշտ է շփոթել այլ տատանումների հետ, ինչը հանգեցնում է պտույտի պարբերության սխալ գնահատականների։

Նման սխալների թիվը նվազեցնելու համար Վավիլովի թիմը մշակել է ծրագրային ապահովում, որը ավտոմատ կերպով վերլուծում է պայծառության չափումները, հաշվի է առնում դիտարկումների ոչ լիարժեքությունը և նշում կասկածելի տվյալները։

Հետազոտողները համակարգը կիրառել են 9417 աստերոիդներից բաղկացած ընտրանքի նկատմամբ։ Արդյունքում նրանք առանձնացրել են գերճ արագ պտտվողների 66 թեկնածու։ Այս խմբի երկու օբյեկտների տրամագիծը գերազանցում է երկու կիլոմետրը և նրանք պտտվում են մոտ հինգ րոպեում, սակայն 491384 աստերոիդը դրանցից ամենաարագն է եղել․ դրա պարբերությունը 4,18 րոպե է՝ 2,53 կմ հաշվարկային տրամագծի դեպքում։

Կարևոր է, որ խոսքը վերաբերում է դիտարկումների վերլուծությամբ հայտնաբերված թեկնածուներին։ Քանի որ հետազոտությունը դեռ չի անցել գրախոսություն, եզրակացությունները պետք է լրացուցիչ ստուգվեն։

Ինչ կարող է պատմել ռեկորդային աստերոիդը փոքր մարմինների կառուցվածքի մասին

Եթե 491384 աստերոիդի պտույտի պարբերությունն ու չափը հաստատվեն, դրա գոյությունը կդառնա կարևոր վկայություն այն բանի, որ խոշոր աստերոիդները կարող են դիմանալ շատ ավելի բարձր ծանրաբեռնվածությունների, քան սովորական փխրուն օբյեկտները։

Հավանական բացատրությունը բարձր ներքին ամրությունն է․ մարմինը կարող է լինել համեմատաբար մոնոլիտ կամ ունենալ այնքան ամուր կառուցվածք, որ արագ պտույտի ազդեցության տակ չի քայքայվում։ Սակայն միայն պայծառության չափումները չեն թույլ տալիս վերջնականապես հաստատել, թե ինչպես են կառուցված դրա ընդերքը։

Հետագայում հետազոտողները մտադիր են օգտագործել ավտոմատացված վերլուծությունը՝ աստղագիտական դիտարկումների մեծ զանգվածներ ուսումնասիրելու համար։ Դա կօգնի ավելի հուսալիորեն որոշել աստերոիդների պտույտի պարբերությունները և պարզել, թե որքան տարածված են նման ծայրահեղ օբյեկտները։

Այդպիսի տվյալները կարևոր են ոչ միայն նոր ռեկորդակիրներ գտնելու համար։ Դրանք կարող են ճշգրտել պատկերացումները այն մասին, թե ինչպես են աստերոիդները ձևավորվում, բախվում, կուտակում բեկորներ և ժամանակի ընթացքում փոխում իրենց կառուցվածքը։