NASA-ի Perseverance մարսագնացը դարձել է ամենաերկար ճանապարհ անցած անիվավոր սարքը, որը երբևէ շարժվել է այլ երկնային մարմնի մակերևույթով։ 2026 թվականի հոկտեմբերի 11-ին դրա օդոմետրը հասել է 45,22 կմ-ի՝ մի փոքր գերազանցելով Opportunity մարսագնացի նախորդ ռեկորդը, որը Կարմիր մոլորակն ուսումնասիրել է 2004-ից 2018 թվականներին։ Նոր արդյունքին հասնելու համար Perseverance-ին պահանջվել է մոտ հինգուկես տարի։

Ռեկորդը հնարավոր է դարձել նաև ինքնավար նավիգացիայի շնորհիվ․ սարքն ինքնուրույն վերլուծում է շրջակա լանդշաֆտը, հայտնաբերում խոչընդոտները և ընտրում անվտանգ երթուղի։ Սա թույլ է տալիս նրան ավելի արագ և արդյունավետ հաղթահարել մեծ հեռավորություններ, քան մարսագնացների նախորդ սերունդներին։

Ինչպես Perseverance-ը շրջանցեց Opportunity-ին

Նախորդ ռեկորդը պատկանում էր Opportunity մարսագնացին, որը գրեթե 15 տարվա աշխատանքի ընթացքում անցել էր 45,16 կմ։ Perseverance-ը հաղթահարել է այս հեռավորությունը իր առաքելության 2006-րդ մարսյան օրը, որը սկսվել էր 2021 թվականի փետրվարին։

Նոր շեմին սարքը հասել է Idubi շրջան տանող ճանապարհին՝ անցնելով Եզերո խառնարանի արևմտյան եզրագծի մոտ գտնվող տարածքով, որը հետազոտողները անվանել են Lac de Charmes՝ «Շարմի լիճ»։ Այնտեղ մարսագնացը ուսումնասիրում է հին ապարներ, որոնք կարող են պատմել Մարսի պատմության վաղ փուլերի մասին։

Հատկանշական է, որ Perseverance-ը գերազանցել է ոչ միայն նախորդ մարսյան ռեկորդը։ Նրա անցած ճանապարհը ավելի մեծ է եղել, քան Լուսնի հետազոտողների հաղթահարած հեռավորությունը․ «Ապոլոն-17»-ի աստղագնացները 1972 թվականին Լուսնի վրա անցել էին մոտ 35,7 կմ, իսկ խորհրդային «Լունոխոդ-2»-ը 1973-ին՝ մոտավորապես 39 կմ։

Ինքնավար նավիգացիան թույլ է տալիս գրեթե առանց կանգառների ընթանալ

Ռեկորդին հասնելու գործում գլխավոր դեր է խաղացել AutoNav համակարգը։ Այն մարսագնացին թույլ է տալիս շարժման ընթացքում անմիջապես գնահատել շրջակա տեղանքը․ սարքը լուսանկարներ է անում, կազմում է խոչընդոտների եռաչափ քարտեզ և ընտրում ճանապարհը հսկիչ կետերի միջև, որոնք սահմանում են Երկրի վրա գտնվող մասնագետները։

NASA-ում այս մոտեցումը անվանում են «մտածել ղեկին»։ Փոխանակ ճանապարհի յուրաքանչյուր հատվածի համար Երկրից մանրամասն ցուցումների սպասելու, Perseverance-ը կարող է ինքնուրույն որոշումներ ընդունել տրված երթուղու սահմաններում։

Մեկ մարսյան օրվա ընթացքում մարսագնացը կարող է անցնել մինչև 412 մետր։ Իր ընդհանուր վազքի ավելի քան 90%-ը նա կատարել է AutoNav-ի կիրառմամբ։ Համեմատության համար՝ նրա նախորդներ Spirit-ի և Opportunity-ի դեպքում ինքնավար նավիգացիային բաժին էր ընկնում անցած ճանապարհի մոտ 5%-ը։

Տարբերությունը նկատելի է նաև շրջակա միջավայրի վերլուծության ծավալում։ Եթե NASA-ի առաջին Sojourner մարսագնացը կողմնորոշվում էր մոտ 20 չափման կետով, ապա Perseverance-ը յուրաքանչյուր տեղանքի զննման ժամանակ կարող է մշակել մոտ 600 հազար այդպիսի կետ։

Որքան մեծ է հեռավորությունը, այնքան մեծ է երկրաբանական պատմությունը

Երկարատև երթերը Perseverance-ին թույլ են տալիս ուսումնասիրել ավելի շատ տեղամասեր և համեմատել տարբեր պայմաններում ձևավորված ապարները։ Սա հատկապես կարևոր է Եզերո խառնարանի համար, որտեղ միլիարդավոր տարիներ առաջ գոյություն են ունեցել լիճ և գետային համակարգ։

Մարսագնացն արդեն անցել է հին լճի հատակից գետի դելտայի նստվածքների միջով և շարունակում է ուսումնասիրել ավելի բարձր երկրաբանական կառուցվածքներ։ Գտածոների թվում է Cheyava Falls ապարը, որում հայտնաբերվել են կենսաբանական գործընթացների հետ պոտենցիալ կապված նշաններ։ Սակայն նման գտածոն ինքնին դեռ չի ապացուցում Մարսի վրա կյանքի գոյությունը։

Այժմ սարքն ուսումնասիրում է խառնարանի եզրը, որտեղ հանդիպում են մոտ չորս միլիարդ տարվա հարվածային ծագում ունեցող ապարներ։ Դրանք կարող են պահպանել տվյալներ մոլորակի վաղ պատմության մասին, որի զգալի մասը Երկրի վրա ջնջվել է հետագա երկրաբանական գործընթացներով։

Մինչ օրս Perseverance-ը հավաքել է 29 նմուշ լեռնային ապարներից և ռեգոլիտից։ Դրանք ներկայացնում են խառնարանի տարբեր հատվածներ՝ ներառյալ դրա հատակը, գետի դելտան և եզրը։ Հեռանկարում այս նյութերը պետք է օգնեն գիտնականներին վերականգնել երկրաբանական իրադարձությունների հաջորդականությունը և գնահատել հին Մարսում գոյություն ունեցած պայմանները։

Մարսագնացը կշարունակի մեծացնել ռեկորդը

Lac de Charmes-ի ուսումնասիրությունից հետո Perseverance-ը պետք է շարունակի շարժվել խառնարանի եզրով, ապա ուղևորվի դեպի հարավ՝ Rainbow Falls շրջան։ Այնտեղ գտնվում է մոտ 100 մետր լայնությամբ հին կեղևի մի հատված, որը մակերևույթ է բարձրացվել Եզերո խառնարանը ձևավորած հարվածի հետևանքով։

NASA-ի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում Curiosity և Perseverance մարսագնացների նախագծի ղեկավար Սթիվեն Լիի խոսքով՝ առաքելության նախնական պլանը նախատեսում էր մոտ 20 կմ ընթացք։ Սարքն արդեն զգալիորեն գերազանցել է այդ հեռավորությունը։

NASA-ում ակնկալում են, որ համակարգերի աշխատունակության պահպանման և ծառայության ժամկետի երկարաձգմանն ուղղված փորձարկումների բարենպաստ արդյունքների դեպքում Perseverance-ը կկարողանա շարունակել հետազոտությունները դեռ շատ տարիներ։

Ռեկորդը կարևոր է ոչ միայն ինքնին։ Որքան հեռու կարող է անցնել մարսագնացը, այնքան ավելի բազմազան ապարներ նա կարող է ուսումնասիրել, և այնքան ավելի ամբողջական գիտնականները կկարողանան վերականգնել Կարմիր մոլորակի պատմությունը։