Ֆիզիկական արհեստական բանականության (ԱԲ) զարգացումը կարող է Հայաստանի համար հնարավորություններ բացել ոչ միայն մասնագետների պատրաստման և գիտական հետազոտությունների իրականացման, այլև սեփական ռոտոբոտաշինական արդյունաբերության ստեղծման, միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների ներգրավման և արդյունաբերության, արտակարգ իրավիճակների ու այլ ոլորտների համար լուծումների մշակման գործում: Սակայն դրա համար հարկավոր է լուծել միանգամից մի քանի խնդիր՝ որակավորված կադրերի պակաս, հաշվողական ռեսուրսների սահմանափակություն, հետազոտական լաբորատորիաների անբավարար քանակ և այն գիտական խմբերի միավորման անհրաժեշտություն, որոնք այսօր աշխատում են ցրված:

Այս խնդիրները կոչված է լուծելու կառավարության կողմից հաստատված ֆիզիկական արհեստական բանականության զարգացման յոթնամյա ծրագիրը:

Առանձին հետազոտություններից դեպի միասնական գիտական էկոհամակարգ

Խոսելով ծրագրի ազդեցության մասին Ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի ինտելեկտուալ համակարգերի և առաջատար կառավարման համակարգերի լաբորատորիայի աշխատանքի վրա՝ լաբորատորիայի ղեկավար և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի դասախոս Աստղիկ Հակոբյանը նշել է, որ ֆիզիկական արհեստական բանականությունը բազմաշերտ և միջդիսցիպլինար ուղղություն է, որի զարգացման համար բավարար չեն միայն ռոբոտաշինության և կառավարման համակարգերի իրավասությունները: Այն պահանջում է միավորել տարբեր ոլորտների մասնագետների, ներառյալ՝ մեքենայական տեսողությունը, տվյալների մշակումը, շրջակա միջավայրի ճանաչումը և այլ ուղղություններ, որոնք անհրաժեշտ են ինքնավար ինտելեկտուալ համակարգերի ստեղծման համար:

Հայաստանում արդեն գոյություն ունեն գիտական խմբեր, որոնք աշխատում են այս ուղղություններից մի քանիով: Սակայն նրանց գործունեությունն առայժմ միավորված չէ ֆիզիկական արհեստական բանականությանն ուղղված միասնական հետազոտական համակարգում:

«Անհրաժեշտ է ինչ-որ կերպ միավորել այս խմբերը ֆիզիկական արհեստական բանականության շուրջ: Հենց դա էլ մենք պատրաստվում ենք անել ծրագրի շրջանակներում», — պարզաբանել է Հակոբյանը:

Նրա խոսքով՝ Ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի ինտելեկտուալ և առաջատար կառավարման համակարգերի լաբորատորիան արդեն իսկ տնօրինում է ժամանակակից սարքավորումների: Սակայն ավելի բարդ հետազոտական խնդիրներ լուծելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ ապարատային ռեսուրսներ, հաշվողական տեխնիկա և, ինչը ոչ պակաս կարևոր է, մարդկային ներուժ: Այսպիսով, լաբորատորիայի արդիականացումը ենթադրում է ոչ թե պարզապես նոր սարքավորումների ձեռքբերում, այլ խոսքը հետազոտական հնարավորությունների ընդլայնման, հարակից ոլորտների մասնագետների ներգրավման և գիտական կոլեկտիվների համատեղ աշխատանքի համար պայմանների ստեղծման մասին է:

Ֆիզիկական ԱԲ-ի համար սա հատկապես կարևոր է. տարածության մեջ ինքնուրույն կողմնորոշվելու և դրված խնդիրները կատարելու ունակ ռոբոտի մշակումը պահանջում է միաժամանակյա աշխատանք ծրագրային մոդելների, կառավարման համակարգերի, սենսորների, տեղեկատվության մշակման և անվտանգության ուղղությամբ:

ԵՊՀ. առկա հաշվողական հզորություններն այլևս բավարար չեն

Իր հերթին, ԵՊՀ մաթեմատիկական և կիրառական հետազոտությունների կենտրոնի մեքենայական ուսուցման լաբորատորիայի և YerevaNN լաբորատորիայի ղեկավար Գրանտ Խաչատրյանն անդրադարձել է խնդրին: Նրա խոսքով՝ ԵՊՀ-ում արդեն գործում են գիտական խմբեր, որոնք զբաղվում են արհեստական բանականությամբ և ֆինանսավորում են ստանում Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի տարբեր դրամաշնորհային ծրագրերի միջոցով:

Այս խմբերն աշխատում են ԱԲ-ի տարբեր ուղղություններով, ընդ որում՝ նրանցից առնվազն կեսը վերջին մեկ-երկու տարվա ընթացքում սկսել է հետազոտական ​​կենտրոնացումը աստիճանաբար տեղաշարժել դեպի ֆիզիկական աշխարհ։ Որպես օրինակ՝ Խաչատրյանը բերել է անօդաչու թռչող սարքերի կառավարման համար նախատեսված արհեստական բանականության մոդելների մշակումը: Նման համակարգերը պետք է ոչ միայն մշակեն տեղեկատվությունը, այլև որոշումներ կայացնեն, որոնք անմիջականորեն ազդում են թռչող սարքի շարժման և գործողությունների վրա:

Սակայն առայժմ նման մշակումները գտնվում են համակարգչային մոդելավորման փուլում: Գիտնականները դեռևս չեն կարողանում բավարար վստահությամբ տեղադրել ստեղծված մոդելները իրական անօդաչու թռչող սարքերի վրա և օգտագործել դրանք գործնական պայմաններում:

«Քանի դեռ մենք ամեն ինչ անում ենք համակարգչային սիմուլյացիաների միջոցով, մինչև համոզված չլինենք, որ համակարգերը բավականաչափ անվտանգ, հուսալի և ճշգրիտ են իրական դրոնների վրա փորձարկումների համար», — բացատրել է նա:

Սա ֆիզիկական ԱԲ համակարգերի մշակման սկզբունքային փուլ է: Մոդելը, որը հաջողությամբ աշխատում է վիրտուալ միջավայրում, պարտադիր չէ, որ նույնքան արդյունավետ գործի իրական աշխարհում: Ֆիզիկական միջավայրի հետ փոխազդեցության ժամանակ առաջանում են լրացուցիչ գործոններ՝ պայմանների փոփոխություն, անկանխատեսելի խոչընդոտներ, ճանաչման սխալներ և տեղի ունեցողին արագ արձագանքելու անհրաժեշտություն:

Այդ իսկ պատճառով սիմուլյացիաներից դեպի իրական փորձարկումներ անցումը պահանջում է ոչ միայն ավելի կատարելագործված ալգորիթմներ, այլև նշանակալի հաշվողական ռեսուրսներ, սարքավորումներ և մասնագետներ:

Խաչատրյանն ուշադրություն է դարձրել այն փաստին, որ ԵՊՀ-ում արդեն գործում է խոշոր գերհամակարգիչ, սակայն այն լրջորեն ծանրաբեռնված է, և գիտնականներն այլևս չունեն բավարար հաշվողական հնարավորություններ՝ հետազոտական ​​խնդիրները լիարժեք իրականացնելու համար:

Եվս մեկ խնդիր է մնում կադրերի պակասը:

Դրա գործունեությանը առնչվող գիտական ​​խմբերում ընդհանուր առմամբ աշխատում է շուրջ 20 գիտնական: Նրանց մեծ մասը երիտասարդ մասնագետներ են՝ դեռևս համեմատաբար փոքր հետազոտական ​​փորձով: Այսքան քանակությամբ հետազոտողները բավարար չեն այսքան մրցակցային ոլորտում լուրջ միջազգային արդյունքների հավակնելու համար:

«Մեզ անհրաժեշտ են լրացուցիչ ռեսուրսներ թիմերն ընդլայնելու համար», — ընդգծել է Խաչատրյանը:

Որպես լուծումներից մեկը՝ նա նշել է հետդոկտորական (postdoc) ծրագրերը, որոնք թույլ կտան ներգրավել արտասահմանյան համալսարաններում դոկտորական հետազոտություններ ավարտած և արդեն ինքնուրույն գիտական ​​աշխատանքի փորձ ունեցող գիտնականներին: Նրանց մասնակցությունը հնարավորություն կտա հայկական հետազոտական ​​խմբերին ստանալ լրացուցիչ գիտելիքներ, մասնագիտական ​​փորձաքննություն և միջազգային փորձ:

Խաչատրյանի կարծիքով՝ կարևոր է նաև մեծացնել լաբորատորիաների քանակը: Մեկ կամ մի քանի փոքր հետազոտական ​​խմբեր չեն կարող ապահովել գիտական ​​գործունեության անհրաժեշտ մասշտաբը, որպեսզի Հայաստանը դառնա նկատելի կենտրոն ֆիզիկական արհեստական ​​բանականության ոլորտում:

Նրա համար կարևոր է, որ երկրում ձևավորվի լաբորատորիաների և հետազոտական ​​կոլեկտիվների բավարար քանակ, որոնք պարբերաբար մասնագետներ կպատրաստեն և միջազգային տեխնոլոգիական շուկայի համար հետաքրքրություն ներկայացնող մշակումներ կստեղծեն: