Երկրի վրա գտնվող դետեկտորների կողմից «լսված» գրավիտացիոն ալիքների կատալոգն աճել է ավելի քան երկու անգամ: LIGO-Virgo-KAGRA (LVK) միջազգային համագործակցությունը ներկայացրել է նոր տվյալներ, որոնցում գրանցված է գրավիտացիոն ալիքների 128 աղբյուր՝ հիմնականում սև խոռոչների, բայց նաև նեյտրոնային աստղերի միաձուլումներից: Այս իրադարձությունը իսկական բեկում է գրավիտացիոն-ալիքային աստղագիտության մեջ:

Առաջին ազդանշանից մինչև հարյուրավոր իրադարձություններ

1915 թվականին Ալբերտ Էյնշտեյնը կանխատեսել էր, որ Տիեզերքի ամենախիտ օբյեկտների բախման ժամանակ տարածություն-ժամանակը պետք է «դողա»՝ առաջացնելով գրավիտացիոն ալիքներ: Ուղիղ 100 տարի անց՝ 2015-ին, LIGO աստղադիտարանն առաջին անգամ գրանցեց նման ազդանշան:

Այդ ժամանակից ի վեր դետեկտորների ցանցն ընդլայնվել է: Առաջին երեք դիտողական փուլերի ընթացքում հայտնաբերվել էր շուրջ 90 հավաստի իրադարձություն: Նոր՝ GWTC-4 կատալոգը, որը հավաքվել է 2023-ի մայիսից մինչև 2024-ի հունվար ընկած ժամանակահատվածում, ավելացնում է ևս 128 աղբյուր:

«Վերջին տասնամյակում գրավիտացիոն-ալիքային աստղագիտությունը առաջին հայտնաբերումից հասել է հարյուրավոր սև խոռոչների միաձուլումների դիտարկմանը», — նշել է LIGO-ի ներկայացուցիչ Սթիվեն Ֆեյրհերսթը:

Իրադարձությունների արտասովոր բազմազանությունը

GWTC-4-ը զարմացնում է իր բազմազանությամբ: Իրադարձությունների թվում են.

  • Ամենազանգվածեղ սև խոռոչները. յուրաքանչյուր բաղադրիչը մոտ 130 Արեգակի զանգվածով:
  • Խիստ անհավասար միաձուլումներ. երբ մի սև խոռոչը շատ ավելի ծանր է մյուսից:
  • Էքստրեմալ պտույտով սև խոռոչներ. որոնց պտույտի արագությունը հասնում է լույսի արագության 40 %-ին:

Նման բնութագրերը մատնանշում են «շղթայական միաձուլումներ». սև խոռոչները, որոնք արդեն ձևավորվել էին նախորդ բախումների ժամանակ, նորից միաձուլվել են: Սա գալակտիկաների կենտրոններում գերզանգվածեղ սև խոռոչների աճի մեխանիզմներից մեկն է: Կատալոգում ընդգրկվել են նաև երկու նոր «խառը» միաձուլումներ՝ սև խոռոչ + նեյտրոնային աստղ:

Հեռավորությունը և Էյնշտեյնի տեսության ստուգումը

Դետեկտորներն այժմ այնքան զգայուն են, որ գրանցում են իրադարձություններ մինչև 10 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա: Սա թույլ է տալիս ստուգել հարբերականության ընդհանուր տեսությունը էքստրեմալ պայմաններում՝ հենց այնտեղ, որտեղ այն ամենամեծ հավանականությամբ կարող է «ձախողվել»: Առայժմ տեսությունը հաջողությամբ անցնում է բոլոր թեստերը:

Կարճ ասած

Գրավիտացիոն ալիքների GWTC-4 կատալոգը կրկնապատկել է հաստատված աղբյուրների թիվը՝ հասցնելով 128-ի: Նոր հավաքածուում տեղ են գտել ռեկորդային զանգվածեղ (մինչև 130 M⊙​), արագ պտտվող սև խոռոչներ և «սև խոռոչ + նեյտրոնային աստղ» զույգեր: Տվյալները հաստատում են Էյնշտեյնի տեսությունը և հուշում սև խոռոչների աճի նոր ուղիների մասին: