Աստղագետները գրանցել են պատմության մեջ ամենահզոր տիեզերական բռնկումներից մեկը՝ մի իրադարձություն, որն անվանել են «Whippet» (AT2024wpp): Այն արձակել է էներգիա, որը համարժեք է 400 միլիարդ Արեգակի ճառագայթմանը: Սա աստղի մակընթացային քայքայման (Tidal Disruption Event, TDE) ռեկորդային օրինակ է, երբ գերզանգվածային սև խոռոչը հոշոտել և կլանել է իրեն մոտեցած հսկայական աստղին:

Ի՞նչ է «Whippet»-ը

Բռնկումը հիշեցնում է հազվագյուտ «Լուսավոր արագ կապույտ օպտիկական տրանզիենտները» (LFBOT), որոնք տեսանելի են միլիարդավոր լուսատարիների հեռավորությունից: Սովորաբար դրանք տևում են մի քանի օր և ճառագայթում են կապույտ լույսից մինչև ուլտրամանուշակագույն և ռենտգենյան տիրույթներ:

«Մենք հայտնաբերել ենք, թե ինչպես է սև խոռոչը միաձուլվում զանգվածային հարևան աստղի հետ՝ մասնատելով այն սկավառակի, որը սնում է սև խոռոչին: Սա հազվադեպ և ցնցող երևույթ է», — նշել է հետազոտության ղեկավար Դանիել Փերլին՝ Լիվերպուլի Ջոն Մուրս համալսարանից:

Whippet-ը նման է հայտնի AT 2018cow բռնկմանը, սակայն 10-ից 100 անգամ ավելի պայծառ է սովորական գերնոր աստղից: Նման իրադարձությունները ոչ միայն օգնում են գտնել սև խոռոչներ, այլև բացահայտում են նոր ուղիներ՝ ուսումնասիրելու դրանց ձևավորման և աճի ֆիզիկան:

Ինչպե՞ս է այն հայտնաբերվել և ուսումնասիրվել

Իրադարձությունը հայտնաբերվել է Կալիֆոռնիայի Պալոմար աստղադիտարանի Zwicky Transient Facility-ի միջոցով: Լրացուցիչ դիտարկումները Կանարյան կղզիների Լիվերպուլի աստղադիտակով և NASA-ի Swift տիեզերական սարքով հաստատել են կապույտ գույնը և ռենտգենյան ճառագայթումը:

Հեռավորությունը և ջերմաստիճանը ցույց են տվել, որ սա սովորական գերնոր աստղ չէ, այլ TDE. սև խոռոչը «սպագետիֆիկացրել է» (ձգել և մասնատել) աստղին՝ ստեղծելով ակրեցիոն սկավառակ և արտանետումներ:

  • Հարվածային ալիքի արագությունը. տարածվել է լույսի արագության 20%-ով (մոտ 215 մլն կմ/ժ)։ Սա 90 հազար անգամ ավելի արագ է, քան F-16 կործանիչը:
  • Հելիումի արտանետումը. հելիումը աղբյուրից հեռացել է 21 մլն կմ/ժ արագությամբ, ինչը 750 անգամ արագ է NASA-ի շաթլից:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

Մակընթացային քայքայման դեպքերը (TDE) օգնում են գտնել գալակտիկաների կենտրոններում գտնվող «քնած» գերզանգվածային սև խոռոչները: Whippet-ը պատմության մեջ ամենաէներգետիկներից մեկն է, ինչը նոր տվյալներ է տալիս սև խոռոչների էվոլյուցիայի մասին: Արդյունքները ներկայացվել են Ամերիկյան աստղագիտական ընկերության համաժողովում և ընդունվել են հրապարակման Monthly Notices of the Royal Astronomical Society-ում:

Կարճ ասած

AT2024wpp («Whippet») բռնկումը ռեկորդային TDE է. սև խոռոչը հոշոտել է գերզանգվածային աստղին՝ արձակելով 400 միլիարդ Արեգակի էներգիա: Սա ավելի հզոր է, քան ցանկացած հայտնի գերնոր աստղ: Հարվածային ալիքը հասել է լույսի արագության 20%-ին: Բացահայտումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել էքստրեմալ աստղաֆիզիկան և տիեզերքի ամենախորհրդավոր օբյեկտները: