Արհեստական բանականության (ԱԲ) ամերիկյան բումը բախվել է անսպասելի սահմանափակման. տվյալների կենտրոններին չի բավականացնում էլեկտրաէներգիան։ Հաշվողական նոր կենտրոնների կողմից էներգիայի պահանջարկն աճում է մոտավորապես տասն անգամ ավելի արագ, քան ընդլայնվում են էլեկտրացանցերը։ Եթե իրավիճակը չփոխվի, արդեն մինչև 2030 թվականը հզորությունների դեֆիցիտը կարող է արգելակել նոր օբյեկտների շինարարությունը և վտանգի տակ դնել ԱԲ-ենթակառուցվածքների հետագա զարգացումը։ Տեխնոլոգիական ընկերությունները փորձում են խնդիրը լուծել ինքնուրույն՝ կառուցում են գազային էլեկտրակայաններ, շարք են վերադարձնում կանգնեցված ատոմային ռեակտորները և ներդրումներ են կատարում փոքր մոդուլային ԱԷԿ-ների մեջ։ Սակայն այս տարբերակներից յուրաքանչյուրն ունի իր սահմանափակումները։
Էլեկտրաէներգիան դարձել է ԱԲ-ինդուստրիայի նոր «նեղ տեղը»
Արհեստական բանականության բումի սկզբում գլխավոր սահմանափակումները հաշվողական արագացուցիչներն ու հիշողությունն էին։ Գրաֆիկական պրոցեսորների և օպերատիվ հիշողության պահանջարկի կտրուկ աճը հանգեցրեց գների թռիչքի և ստիպեց արտադրողներին մեծացնել համալրող մասերի թողարկումը։ Սակայն, ըստ կանխատեսումների, սարքավորումների դեֆիցիտը կարող է սկսել թուլանալ 2027 թվականի վերջին կամ 2028 թվականի սկզբին։
Էլեկտրաէներգիայի հարցում իրավիճակն ավելի բարդ է։ Տվյալների կենտրոնները սպառում են էներգիայի ահռելի ծավալներ, ընդ որում՝ դրանց քանակն ու հաշվողական ծանրաբեռնվածությունը շարունակում են աճել։ Միևնույն ժամանակ էներգետիկ ենթակառուցվածքների ընդլայնումը պահանջում է շատ ավելի շատ ժամանակ և գումար, քան սերվերների գնումը։
Howden ապահովագրական բրոքերի զեկույցում, որը հիմնված է ԱՄՆ էներգետիկ տեղեկատվության վարչության և S&P Global-ի տվյալների վրա, բերվում է ցուցադրական համեմատություն. 2000 թվականից ի վեր երկրում տվյալների կենտրոնների էներգասպառումն աճել է տարեկան միջինը 19%-ով, մինչդեռ էլեկտրացանցերի հզորություններն ավելացել են տարեկան ընդամենը մոտ 2%-ով։
Եթե 2000 թվականին տվյալների կենտրոններին բաժին էր ընկնում ամերիկյան էներգահամակարգի ընդհանուր հզորության շուրջ 0,1%-ը, ապա 2025 թվականին դրանց մասնաբաժինը հասել է արդեն 5%-ի։
Ըստ Howden-ի գնահատականի՝ եթե տվյալների կենտրոնների ընդլայնման տեմպերը պահպանվեն, նրանց անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիայի մինչև 58%-ը ստիպված կլինեն ստանալ այլընտրանքային աղբյուրներից՝ չհենվելով ընդհանուր ցանցին սովորական միացման վրա։
Խնդիրը հիշեցնում է դոթքոմների բումի ժամանակների իրավիճակը, երբ ինտերնետ-ընկերությունների զարգացումը բախվում էր օպտիկամանրաթելային գծերի պակասին։ Այն ժամանակ պահանջվում էր շտապ ընդլայնել հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքը։ Այսօր նմանատիպ սահմանափակող գործոն է դառնում էներգետիկան։
Ինչու էլեկտրաէներգիայի դեֆիցիտը կարող է կանգնեցնել շինարարությունը մինչև 2030 թվականը
Տվյալների նոր կենտրոնների կառուցումն անհնար է առանց էլեկտրաէներգիայի մեծ ծավալների երաշխավորված հասանելիության։ Նույնիսկ եթե ընկերությունը գումար ունի սերվերների և հարթակի համար, ցանցին միանալը կարող է լուրջ խոչընդոտ դառնալ։
Ըստ Gartner-ի կանխատեսման՝ արդեն մինչև 2030 թվականը էներգետիկ հզորությունների պակասն ունակ է արգելակել տվյալների կենտրոնների հետագա ընդլայնումը։ Սա նշանակում է, որ ԱԲ-ի զարգացումը կարող է բախվել ոչ թե չիպերի կամ ծրագրային ապահովման հնարավորություններին, այլ դրանք էլեկտրաէներգիայով ապահովելու կարողությանը։
Ընդ որում, էլեկտրացանցերի ընդլայնման համար վճարում են ոչ միայն տեխնոլոգիական ընկերությունները։ Ծախսերի զգալի մասը սակագների միջոցով տեղափոխվում է սպառողների վրա։ Արդյունքում սովորական ամերիկյան տնային տնտեսությունները կարող են փաստացի մասնակցել խոշորագույն ԱԲ-ընկերություններին անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների ֆինանսավորմանը։
Փորձագետների գնահատականներով՝ առանձին նահանգներում էլեկտրաէներգիայի արժեքը մինչև 2030 թվականը կարող է աճել 50%-ով։ Այսպիսով, ԱԲ-բումի հետևանքները դուրս են գալիս տեխնոլոգիական շուկայի սահմաններից շատ հեռու. տվյալների կենտրոնների աճող պահանջարկն ունակ է ազդել միլիոնավոր բնակիչների էլեկտրաէներգիայի վարձավճարների վրա։
Գազային տուրբիններ. արագ լուծում՝ տհաճ հետևանքներով
Որոշ ընկերություններ որոշել են չսպասել, մինչև էներգետիկ ցանցերը հասնեն իրենց պահանջմունքների հետևից։ Տարբերակներից մեկն անմիջապես տվյալների կենտրոնների կողքին սեփական գազային էլեկտրակայաններ տեղադրելն է։
Օրինակ՝ Anthropic-ը հայտարարել է գազատուրբինային գեներատորների մեջ 3,4 միլիարդ դոլարի ներդրումների մասին։ Ընդհանուր մինչև 1,7 ԳՎտ հզորությամբ Caterpillar սարքավորումները պետք է էլեկտրաէներգիայով ապահովեն ընկերության նոր հարթակները։
Նման մոտեցումը թույլ է տալիս նվազեցնել կախվածությունը գերծանրաբեռնված էլեկտրացանցերից և ավելի արագ գործարկել հաշվողական հզորությունները։ Բայց միացման խնդրի հետ մեկտեղ առաջանում է մեկ այլ խնդիր՝ կախվածությունը բնական գազի մատակարարումներից։
Լրացուցիչ ռիսկը կապված է վառելիքի գների հետ։ Մերձավոր Արևելքում աշխարհաքաղաքական լարվածությունը և էներգառեսուրսների համար մրցակցությունը կարող են թանկացնել գազը։ Արդյունքում ընկերությունները վտանգում են էլեկտրաէներգիայի դեֆիցիտը փոխարինել վառելիքի մատակարարումների անորոշությամբ և շահագործման ծախսերի աճով։
Խնդիր կա նաև հարակից թաղամասերի բնակիչների համար։ Տվյալների խոշոր կենտրոնները կարող են օգտագործել գազային գեներատորների ամբողջական համալիրներ, որոնց աղմուկը համեմատում են միջազգային օդանավակայանի աղմուկի հետ։ Տեղի բնակիչները հայտնում են քնի խանգարումների, գլխապտույտի և այլ տհաճ ախտանիշների մասին՝ դրանք կապելով սարքավորումների մշտական ցածրահաճախական բզզոցի հետ։
Գազային գեներատորները թույլ են տալիս ավելի արագ ստանալ անհրաժեշտ հզորությունը, բայց դրանց օգտագործումն ուժեղացնում է բնապահպանական ծանրաբեռնվածությունը և կարող է հակամարտություններ ստեղծել տեղական համայնքների հետ։
Ատոմային էներգետիկան վերադառնում է հանուն արհեստական բանականության
Մյուս ուղին միջուկային էներգետիկան է։ Ի տարբերություն գազային գեներատորների՝ ատոմային էլեկտրակայաններն ընդունակ են ապահովել էլեկտրաէներգիայի մեծ ծավալներ առանց հանածո վառելիքի մշտական այրման։ Հետևաբար, տեխնոլոգիական ընկերություններն ավելի ու ավելի ակտիվ են դրանք դիտարկում որպես տվյալների կենտրոնների երկարաժամկետ էներգամատակարարման հիմք։
ԱՄՆ-ում արդեն պատրաստվում են կանգնեցված երեք ատոմակայանների վերագործարկմանը՝ Palisades-ը Միչիգանում, Crane Clean Energy Center-ը Փենսիլվանիայում և Duane Arnold Energy Center-ը Այովայում։ Դրանց վերականգնմանն ուղղվելու է ընդհանուր առմամբ 4,4 միլիարդ դոլարի դաշնային դրամաշնորհ։ Այս օբյեկտներից էլեկտրաէներգիա ստանալով հետաքրքրված ընկերությունների թվում են Microsoft-ը և Google-ը։
Amazon-ը գնացել է այլ ճանապարհով. ընկերությունը մտադիր է ավելի քան 960 ՄՎտ էլեկտրաէներգիա գնել 12 փոքր մոդուլային ռեակտորներից, որոնք նախատեսվում է կառուցել Այովայում։ Նախագծի արժեքը, հավանաբար, կգերազանցի 1 միլիարդ դոլարը։ Սակայն հարթակները դեռ պետք է ստանան անհրաժեշտ թույլտվությունները, իսկ բուն ռեակտորները կարող են գործարկվել միայն 2030-ականների կեսերին։
ԱՄՆ-ում հավանություն են տվել նաև առաջին փոքր միջուկային ռեակտորի կառուցման ծրագրերին, որը նախատեսված է անմիջապես տվյալների կենտրոնի էներգամատակարարման համար։ Խոսքը Թենեսիում իրականացվող BWRX-300 նախագծի մասին է։ Նման յուրաքանչյուր ռեակտոր կկարողանա ապահովել մինչև 300 ՄՎտ հզորություն։
Ինչու ատոմային էներգետիկան խնդիրը չի լուծի անմիջապես
Չնայած միջուկային էներգետիկայի գրավչությանը՝ դեֆիցիտի արագ վերացման վրա հույս դնել չի կարելի։
Նոր ռեակտորների կառուցումը պահանջում է հսկայական ներդրումներ, բարդ համաձայնեցումներ և երկարատև նախապատրաստություն։ Նույնիսկ փոքր մոդուլային կայանքները, որոնք ներկայացվում են որպես ավանդական ԱԷԿ-ների ավելի կոմպակտ այլընտրանք, առայժմ մնում են հեռանկարային, բայց դեռևս ոչ զանգվածային լուծում։
Հին ատոմակայանների վերադարձը շահագործման նույնպես չի հանգում կանգնեցված սարքավորումների պարզ միացմանը։ Անհրաժեշտ է ստուգել օբյեկտների վիճակը, թարմացնել անվտանգության համակարգերը և համոզվել, որ ռեակտորների ծառայության մնացած ժամկետն արդարացնում է ներդրումները։ Սա կարող է պահանջել միլիարդավոր դոլարներ։
Լրացուցիչ խոչընդոտներ են առաջանում նաև քաղաքական մակարդակում։ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը հանդես է գալիս էներգետիկ հզորությունների ընդլայնման օգտին, այդ թվում՝ պակաս էկոլոգիական աղբյուրների հաշվին, և ձգտում է թուլացնել տվյալների կենտրոնների համար գործող որոշ սահմանափակումներ։ Սակայն նման նախագծերի նկատմամբ ընդդիմության ուժեղացումը և Կոնգրեսում քաղաքական հավասարակշռության փոփոխությունը կարող են դժվարացնել այդ ծրագրերի իրականացումը։
Արդյունքում տեխնոլոգիական ընկերությունները ստիպված են հաշվի առնել ոչ միայն սարքավորումների և վառելիքի արժեքը, այլև բնապահպանական պահանջները, տեղի բնակիչների դիրքորոշումը և քաղաքական ռիսկերը։
ԱԲ-ն կարող է բախվել էներգետիկայի սահմաններին
Այժմ արհեստական բանականության ինդուստրիան ակտիվորեն մեծացնում է հաշվողական հզորությունները, բայց էներգետիկ ենթակառուցվածքը չի հասցնում նրա հավակնությունների հետևից։ Գազային գեներատորները թույլ են տալիս ավելի արագ գործարկել նոր օբյեկտները, ատոմակայանները խոստանում են ավելի կայուն էներգամատակարարում, իսկ փոքր մոդուլային ռեակտորները կարող են ապագայում դառնալ հզորության լրացուցիչ աղբյուր։
Սակայն այս տարբերակներից ոչ մեկն ունակ չէ ակնթարթորեն փակել պահանջարկի և առաջարկի միջև աճող խզումը։ Դրա համար կպահանջվեն տարիների շինարարություն, արդիականացում և բազմամիլիարդանոց ներդրումներ։
Գլխավոր պարադոքսն այն է, որ արհեստական բանականության հետագա զարգացումն ավելի ու ավելի ուժեղ է կախված միանգամայն ավանդական ռեսուրսից՝ էլեկտրաէներգիայից։ Կարելի է ստեղծել ավելի ու ավելի հզոր չիպեր և կատարելագործել մոդելները, բայց առանց բավարար էներգետիկ բազայի դրանք չեն կարողանա աշխատել անհրաժեշտ մասշտաբով։ Եվ եթե ԱՄՆ-ը չհասցնի լուծել այս խնդիրը, հենց էլեկտրամատակարարումը, այլ ոչ թե հաշվողական տեխնոլոգիաները, կարող է դառնալ ԱԲ-բումի հաջորդ փուլի գլխավոր սահմանափակող գործոնը։










