Արհեստական բանականության (ԱԲ) բումն ավելի ու ավելի է հիշեցնում դոթքոմների դարաշրջանը. տեխնոլոգիան իրոք փոխում է աշխարհը, դրա նկատմամբ պահանջարկն աճում է, իսկ ընկերությունները ենթակառուցվածքների մեջ ներդնում են աստղաբաշխական գումարներ։ Սակայն ԱԲ-ի հեռանկարայնության և դրա հիման վրա կառուցված բիզնեսի շահութաբերության միջև մնում է հսկայական հեռավորություն։ Այժմ ֆինանսական ռիսկերին ավելացել է անորոշությունը Nvidia-ի շուրջ՝ մի ընկերության, որը դարձել է ողջ ոլորտի գլխավոր ֆինանսական և տեխնոլոգիական կենտրոններից մեկը։ Ինչպես նախազգուշացնում են վերլուծաբանները, եթե ներդրողներն ու վարկատուները սկսեն զանգվածաբար կորցնել վստահությունը մասշտաբային ԱԲ-նախագծերի նկատմամբ, շուկայի շտկումը կարող է վերածվել ճգնաժամի՝ տեխնոլոգիական հատվածի սահմաններից շատ հեռու գնացող հետևանքներով։
ԱԲ-ն աշխատում է, և հենց այդ պատճառով դրա շուրջ կարող է պղպջակ առաջանալ
Ներկայիս բումն ունի կարևոր տարբերություն նախկին բազմաթիվ տեխնոլոգիական սպեկուլյացիաներից. արհեստական բանականությունը (ԱԲ) ոչ միայն խոստանում է փոխել տնտեսությունը, այլև արդեն գործնական օգուտ է բերում։ Ընկերություններն այն օգտագործում են ծրագրեր գրելու, առօրյա գործողություններն ավտոմատացնելու և այնպիսի խնդիրներ կատարելու համար, որոնք նախկինում պահանջում էին մարդկային զգալի ջանքեր։
Բայց տեխնոլոգիայի իրական լինելը չի երաշխավորում դրանով գումար վաստակող բոլոր ընկերությունների ֆինանսական հաջողությունը։ Տեխնոլոգիական հատվածի փորձառու ներդրող Փոլ Կեդրոսկին Axios-ի հետ զրույցում այս հակասությունը ձևակերպել է այսպես. ողջամիտ մարդկանցից ոչ ոք չի կասկածում, որ ԱԲ-ն աշխատում է։ Եվ հենց դա է հնարավոր դարձնում պղպջակի առաջացումը։
Խնդիրը սպասումների մասշտաբի մեջ է։ Տեխնոլոգիական ընկերություններն արդեն ԱԲ-ի զարգացմանն են ուղղում տրիլիոնավոր դոլարներ, ընդ որում՝ դրա համար ավելի ու ավելի հաճախ են օգտագործում փոխառու միջոցներ, փոխադարձ ներդրումներ և ֆինանսավորման բարդ սխեմաներ։ Շուկայի մասնակիցները հույս ունեն, որ հաշվողական հզորությունների պահանջարկը կշարունակի աճել, իսկ տվյալների կենտրոնների և սարքավորումների մեջ կատարված ներդրումներն ի վերջո կարդարացնեն իրենց։
Սակայն եթե սպասվող շահույթը չհայտնվի անհրաժեշտ ժամկետներում, հսկայական ներդրումները կարող են անարդարացի դուրս գալ՝ նույնիսկ եթե բուն տեխնոլոգիան շարունակի զարգանալ։
Ինչու է Nvidia-ի շուրջ անորոշությունն այդքան վտանգավոր
Այս իրավիճակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի Nvidia-ն։ Ընկերությունը պարզապես ԱԲ-ի համար արագացուցիչներ չի վաճառում. այն դարձել է ենթակառուցվածքային բումի ֆինանսավորման առանցքային մասնակիցներից մեկը։ Nvidia-ն գումար է ներդնում սեփական հաճախորդների մեջ և ֆինանսական երաշխիքներ տրամադրում խոշոր նախագծերի համար՝ օգնելով նրանց կառուցել տվյալների կենտրոններ և գնել սարքավորումներ։
Հետևաբար, ընկերության նկատմամբ վստահությունն ազդում է ոչ միայն նրա չիպերի պահանջարկի, այլև ներդրողների ու վարկատուների՝ ողջ ոլորտը ֆինանսավորելու պատրաստակամության վրա։
Այս ֆոնին հատկապես զգայուն իրադարձություն դարձավ Ջենսեն Հուանգի հեռացումը Nvidia-ի գլխավոր տնօրենի պաշտոնից։ Ընկերության ժամանակավոր ղեկավարումն անցավ ֆինանսական տնօրեն Կոլետ Կրեսին։ Փոփոխությունները տեղի ունեցան մի պահի, երբ շուկան առանց այդ էլ բախվում է ֆինանսական և քաղաքական անորոշության։
Ղեկավարի հեռացումը, որը երկար ժամանակ ԱԲ-բումի գլխավոր խորհրդանիշներից մեկն էր, հարցականի տակ դրեց այն, թե արդյոք Nvidia-ն կշարունակի նույնքան ակտիվ աջակցել իր գործընկերների նախագծերին։ Եթե նոր մենեջմենթն ընտրի ավելի զգուշավոր ֆինանսական ռազմավարություն, որոշ նախաձեռնություններ կարող են զրկվել կարևոր հենարանից։
Այստեղ գլխավոր ռիսկը միայն բուն Nvidia-ի քաղաքականության հնարավոր փոփոխությունը չէ։ Եթե վարկատուները որոշեն, որ ընկերությունն այլևս չի աջակցելու հերթական մասշտաբային նախագծերին, նրանք կարող են ինքնուրույն էլ հրաժարվել դրանք ֆինանսավորելուց։ RSM-ի գլխավոր տնտեսագետ Ջո Բրյուսուելասը կարծում է, որ Հուանգի շուրջ տեղի ունեցող ցնցումներն ունակ են հրահրել պղպջակի մասշտաբային պայթյուն։ Columbia Business School-ի պրոֆեսոր Ստեյն վան Նյիվենբուրգը նույնպես նախազգուշացնում է. վարկատուների վստահությունը նոր նախագծերին աջակցելու Nvidia-ի պատրաստակամության նկատմամբ սկզբունքային նշանակություն ունի ենթակառուցվածքների հետագա շինարարության համար։
Ներդրումներն աճում են ավելի արագ, քան սպասվող հասույթը
Այնուամենայնիվ, ԱԲ-շուկայի խնդիրները չեն սկսվել Nvidia-ի կադրային փոփոխություններից։ Ֆինանսական հակասությունները կուտակվում էին արդեն վաղուց։
Axios-ի ներկայացրած գնահատականներով՝ ԱԲ-ծառայությունների մատակարարները մինչև 2030 թվականը ենթակառուցվածքների վրա կարող են ծախսել շուրջ 7 տրիլիոն դոլար։ Ընդ որում, Gartner-ի կանխատեսումը ենթադրում է, որ նույն ժամանակահատվածում ԱԲ-ի հետ կապված հասույթը չի գերազանցի 3,6 տրիլիոն դոլարը։
Սա չի նշանակում, որ բոլոր ներդրումներն անպայման վնասաբեր կլինեն. ենթակառուցվածքները կարող են եկամուտ բերել նաև 2030 թվականից հետո, իսկ հասույթի կանխատեսումներն ընդունակ են փոխվել։ Բայց ներդրումների մասշտաբի և սպասվող եկամուտների միջև եղած խզումը ցույց է տալիս, թե որքան բարձր խաղադրույքներ է կատարել շուկան։
Միաժամանակ վերանայվում են ԱԲ-ոլորտի խոշորագույն ընկերությունների արժեքի գնահատականները։ Anthropic-ի նախապատրաստվող IPO-ի պայմանները, ըստ Axios-ի, ենթադրում են բիզնեսի նկատելիորեն ավելի ցածր գնահատական, քան նախկին սպասումներն էին, որոնք հասնում էին մինչև 2 տրիլիոն դոլարի։ OpenAI-ը, ըստ ԶԼՄ-ների հաղորդումների, ֆինանսավորման վերջին փուլում նույնպես ստացել է ավելի քիչ գումար և ավելի ցածր գնահատականով, քան ակնկալում էր։
Փոխվում է նաև ներդրողների վարքագիծը։ Նոյեմբերի 5-ին ամերիկյան ֆոնդային շուկայի կտրուկ անկման ժամանակ մասնավոր թրեյդերները, որոնք նախկինում ակտիվորեն բաժնետոմսեր էին գնում անկումների պահին, երկար ժամանակ անց առաջին անգամ դարձան զուտ վաճառողներ։ Vanda Research-ի տվյալներով՝ դա կարող է վկայել գնանշումների յուրաքանչյուր նվազման դեպքում ԱԲ-ակտիվներին աջակցելու սովորական պատրաստակամության թուլացման մասին։
Վերջապես, թանկանում է բուն ֆինանսավորումը։ Փոխառությունների աճող տոկոսադրույքները և նոր պարտատոմսերի մեծ քանակը ստիպում են վարկատուներին ավելի զգուշավոր վերաբերվել այն նախագծերին, որոնք պահանջում են ահռելի ծախսեր և խոստանում են ծախսածածկում հեռավոր ապագայում։
Քաղաքականությունը նույնպես կարող է արգելակել ԱԲ-ենթակառուցվածքների շինարարությունը
Ֆինանսական ռիսկերին ավելանում են քաղաքականները։ ԱՄՆ-ում աճում է դիմադրությունը տվյալների նոր կենտրոնների կառուցման նկատմամբ. ԱԲ-ենթակառուցվածքների զարգացմանը քննադատաբար վերաբերվող թեկնածուները հաջողությունների են հասնում ընտրություններում, իսկ նման օբյեկտների տեղակայման սահմանափակումները վայելում են ընտրողների նկատելի աջակցությունը։
Ոլորտի համար սա պարզապես շինարարության թույլտվությունների հարց չէ։ Ուշացումներն ընդունակ են մեծացնել նախագծերի արժեքը, խախտել նոր հաշվողական հզորությունների գործարկման ծրագրերը և կասկածի տակ դնել ֆինանսական հաշվարկները, որոնց վրա հիմնված են ներդրումները։
Կա նաև միջազգային գործոն։ Հուանգի հեռանալուց հետո ուժեղացել են ամերիկյան երկու կուսակցությունների ներկայացուցիչների պահանջները՝ խստացնելու առաջատար չիպերի արտահանման սահմանափակումները դեպի Չինաստան։ Եթե նման միջոցներ ընդունվեն, դրանք կարող են բարդացնել Nvidia-ի բիզնեսը, թեև միաժամանակ ունակ են սահմանափակել չինացի մրցակիցների հասանելիությունը ամենահզոր հաշվողական համակարգերին և դրանով իսկ աջակցել ԱԲ-ի ամերիկացի մշակողների դիրքերին։
Այսպիսով, ոլորտը հայտնվում է ճնշման տակ միանգամից մի քանի կողմից. ենթակառուցվածքների շինարարությունը կարող է դանդաղել, վարկատուները՝ դառնալ ավելի զգուշավոր, իսկ առանձին շուկաների հասանելիությունը՝ սահմանափակվել։
Ինչպես ֆինանսական ճգնաժամը կարող է տարածվել ողջ ոլորտով մեկ
Ամենատհաճ սցենարը շղթայական ռեակցիան է։ Եթե ԱԲ-ընկերությունների բաժնետոմսերի արժեքը սկսի ընկնել, իսկ վարկավորումը դառնա ավելի թանկ ու բարդ, ստարտափների և ամպային պրովայդերների համար ավելի դժվար կլինի ֆինանսավորել տվյալների նոր կենտրոնները։
Շինարարության կրճատումը նշանակում է արագացուցիչների, սերվերների, էլեկտրաէներգիայի և ենթակառուցվածքների այլ բաղադրիչների պահանջարկի նվազում։ Սա կհարվածի սարքավորումներ մատակարարող ընկերություններին և նոր նախագծերում ներդրումներ կատարած ներդրողներին։ Իր հերթին, նրանց ֆինանսական վիճակի վատթարացումը կարող է էլ ավելի սահմանափակել ոլորտի հասանելիությունը կապիտալին։
Այսպիսով, ֆոնդային շուկայի շտկումն ընդունակ է վերածվել շատ ավելի լայն խնդրի՝ հատկապես եթե ենթակառուցվածքային բումի զգալի մասը հենվում է փոխառու միջոցների և պահանջարկի մշտական աճի սպասման վրա։
Ընդ որում, բուն տեխնոլոգիան ոչ մի տեղ չի անհետանա։ Ֆինանսական դժվարությունները չեն չեղարկի այն փաստը, որ ԱԲ-ն արդեն օգտագործվում է իրական աշխատանքում և շարունակում է զարգանալ։ Օրինակ՝ Anthropic-ը հայտնել է, որ հոկտեմբերի վերջին իր հասույթի տարեկան տեմպը հասել է 81 միլիարդ դոլարի՝ մեկ ամիս առաջվա 71 միլիարդի դիմաց։ OpenAI-ը, ըստ The Wall Street Journal-ի տվյալների, երրորդ եռամսյակում եռամսյակային հասույթն ավելացրել է մոտավորապես 50%-ով՝ հասցնելով 10 միլիարդ դոլարի։ Ճիշտ է, նույն ժամանակահատվածում ընկերության ճշգրտված գործառնական վնասները կազմել են 10,9 միլիարդ դոլար։
Այս թվերը լավ պատկերազարդում են ներկայիս շուկայի հակասությունը. հասույթն աճում է սրընթաց, բայց ծախսերն ու ֆինանսական սպասումները նույնպես մնում են հսկայական։
Դոթքոմների դասը. տեխնոլոգիան կարող է հաղթել, իսկ ներդրողները՝ պարտվել
Տեխնոլոգիական հեղափոխությունների պատմությունը ցույց է տալիս, որ իսկապես բեկումնային տեխնոլոգիայի հայտնվելը հաճախ ուղեկցվում է սպեկուլյատիվ բումով։ 1990-ականների վերջին ներդրողները զանգվածաբար գումար էին ներդնում ինտերնետ-ընկերությունների մեջ՝ հույս ունենալով նոր շուկայի սրընթաց աճի վրա։ Երբ պղպջակը պայթեց, շատ ընկերություններ անհետացան, իսկ ներդրողները կորցրին հսկայական գումարներ։ Բայց բուն ինտերնետը չանհետացավ. կառուցված ենթակառուցվածքներն ու բիզնեսի նոր մոդելները դարձան թվային տնտեսության հետագա զարգացման հիմքը։
MIT-ի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Ռիկարդո Կաբալյերոն կարծում է, որ չափազանցված լավատեսությունը երբեմն նույնիսկ անհրաժեշտ է՝ նոր տեխնոլոգիայի զարգացման համար բավարար միջոցներ ներգրավելու նպատակով։ Նա չի կասկածում ԱԲ-ի վերափոխող ներուժին, բայց ընդգծում է. դա չի բացառում ֆինանսական պղպջակը։
Հենց սրանում է կայանում ներկայիս բումի գլխավոր պարադոքսը։ Արհեստական բանականությունը կարող է դառնալ XXI դարի կարևորագույն տեխնոլոգիաներից մեկը, բայց դա չի նշանակում, որ բոլոր այն ընկերությունները, ներդրողներն ու վարկատուները, որոնք այսօր խաղադրույք են կատարում դրա վրա, կհայտնվեն շահողի դերում։
Ինչպես նշում է Ստեյն վան Նյիվենբուրգը, ԱԲ-ն ընդունակ է օգտատերերին հսկայական օգուտ բերել, նույնիսկ եթե դրա զարգացման համար ենթակառուցվածքներ կառուցող ընկերությունները վաստակեն զգալիորեն ավելի քիչ, քան ակնկալում էին իրենց ներդրողները։
Շուկայի հնարավոր փլուզումը պարտադիր չէ, որ կանգնեցնի արհեստական բանականության հեղափոխությունը։ Բայց այն միանգամայն կարող է փոխել դրա տեմպը, մասնակիցների կազմն ու ֆինանսավորման աղբյուրները՝ և իր հետևից թողնել տրիլիոնավոր դոլարների ֆինանսական կորուստներ։










