Կենսաբանների միջազգային թիմն առաջին անգամ կիրառել է EDGE մետրիկան ծածկասերմ բույսերի նկատմամբ և եկել տագնապալի եզրահանգման. ծաղկավոր բույսերի հայտնի տեսակների մոտ 3%-ն իր մեջ կրում է այս խմբի ամբողջ էվոլյուցիոն պատմության ավելի քան 21%-ը։ Դրանց կորուստը կլինի անդառնալի։

Ի՞նչ է EDGE-ը

EDGE (Evolutionary Distinct and Globally Endangered) մետրիկան հաշվի է առնում միանգամից երկու գործոն. որքանով է եզակի տեսակի էվոլյուցիոն պատմությունը և որքանով է բարձր դրա անհետացման ռիսկը։ Որքան բարձր է միավորը, այնքան ավելի արժեքավոր և խոցելի է բույսը։

Ծաղկավոր բույսերի հայտնի 335 497 տեսակներից 9945-ը հայտնվել են EDGE կատեգորիայում։ Դրանց թվում են Սեյշելյան կղզիների հազվագյուտ «մեդուզայի ծառը»՝ Medusagyne oppositifolia-ն, և Hondurodendron urceolatum-ը՝ իր ցեղի միակ ներկայացուցիչը։

Ինչու՞ է սա կրիտիկական

Նման յուրաքանչյուր բույս պարզապես մեկ տեսակ չէ։ Դա միլիոնավոր տարիների երկարություն ունեցող ամբողջական էվոլյուցիոն ուղի է։ EDGE տեսակների անհետացումը կհանգեցնի գենետիկական և էվոլյուցիոն բազմազանության անդառնալի կորստի։ Հեղինակների գնահատականներով՝ դեռևս չնկարագրված բույսերի մոտ 75%-ը նույնպես կարող է հայտնվել վտանգի տակ։

«Յուրաքանչյուր բույս անփոխարինելի կենդանի տարր է, որը մեզ տալիս է օդ և սնունդ», — ընդգծել է Լոնդոնի կենդանաբանական ընկերության բուսաբան Ռիկի Գամբսը։

Ի՞նչ անել

Քյուի Թագավորական բուսաբանական այգու հետազոտողները կոչ են անում փոխել բնության պահպանության առաջնահերթությունները։ Այժմ հիմնական ուշադրությունը դարձվում է քարիզմատիկ կենդանիներին։ Սակայն մոլորակի էվոլյուցիոն պատմության պահպանման համար անհրաժեշտ է առաջին հերթին պաշտպանել առավել եզակի և խոցելի բույսերը։

Կարճ ասած

Գիտնականները կիրառել են EDGE մետրիկան ծաղկավոր բույսերի նկատմամբ և հայտնաբերել, որ 9945 տեսակներ (ընդհանուր թվի մոտ 3%-ը) իրենց մեջ կրում են այս խմբի ամբողջ էվոլյուցիոն պատմության 21,2%-ը։ Դրանց անհետացումը կլինի անդառնալի կորուստ։ Ամենախոցելիների թվում են հազվագյուտ էնդեմիկները, ինչպիսին է «մեդուզայի ծառը»։ Հետազոտողները կոչ են անում բնության պահպանության ջանքերը վերակողմնորոշել դեպի այս էվոլյուցիոն առումով եզակի բույսերը։ Աշխատանքը հրապարակվել է Science ամսագրում։