Եվրոպական Proba-3 տիեզերական զոնդը, որը նմանակում է արեգակնային խավարումը, անսպասելի հայտնագործություն է արել. արեգակնային պսակի ստորին շերտերում «դանդաղ» արեգակնային քամին շարժվում է զգալիորեն ավելի արագ, քան ենթադրվում էր նախկինում՝ 3–4 անգամ:

Ի՞նչ են հայտնաբերել

Նախկինում համարվում էր, որ «դանդաղ» արեգակնային քամին, որը ձևավորվում է Արեգակի մակերևույթին մոտ, շարժվում է մոտ 100 կմ/վ արագությամբ: Սակայն Proba-3-ի տվյալները ցույց են տվել, որ պսակի մերձմակերևութային գոտում այդ քամու պորթկումները հասնում են մինչև 480 կմ/վ արագության, ինչը բնորոշ է պսակային անցքերից բխող «արագ» արեգակնային քամուն:

«Ներքին պսակում՝ մի տիրույթում, որը շատ դժվար է դիտարկել, մենք տեսանք դանդաղ արեգակնային քամու պորթկումներ, որոնք շարժվում էին երեքից չորս անգամ ավելի արագ, քան սպասվում էր»,- պատմել է հետազոտության առաջատար հեղինակ Անդրեյ Ժուկովը՝ Բելգիայի թագավորական աստղադիտարանից:

Ինչպե՞ս հաջողվեց տեսնել «անտեսանելին»

Ներքին պսակը դիտարկելը չափազանց բարդ է. այն միլիոն անգամ ավելի աղոտ է, քան պայծառ արեգակնային սկավառակը: Վերգետնյա աստղադիտակները ստիպված են փակել հենց այն տիրույթը, որտեղ ձևավորվում է արեգակնային քամին: Բնական լիակատար արեգակնային խավարումները տարեկան ընձեռում են ընդամենը մի քանի րոպեի դիտարկումներ:

Proba-3 զոնդն այս խնդիրը լուծել է արմատապես: Երկու արբանյակներ թռչում են միմյանցից 150 մետր հեռավորության վրա: Դրանցից մեկը խաղում է հսկայական էկրանի (օկուլտեր) դեր՝ փակելով Արեգակի սկավառակը երկրորդ՝ դիտորդ-արբանյակի համար: 2024 թվականի դեկտեմբերից ի վեր առաքելությունն արդեն ստեղծել է 57 արհեստական խավարում և կուտակել ներքին պսակի 250 ժամ տևողությամբ բարձրորակ տեսանյութ:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

Արեգակնային քամին լիցքավորված մասնիկների հոսք է, որը մշտապես բխում է Արեգակից և լցնում ողջ Արեգակնային համակարգը: Այն առաջացնում է գեոմագնիսական փոթորիկներ, բևեռափայլեր և ազդում է արբանյակների ու վերգետնյա տեխնոլոգիաների աշխատանքի վրա:

Proba-3-ի նոր տվյալները ցույց են տալիս, որ այս քամու արագացումը սկսվում է Արեգակի մակերևույթին շատ ավելի մոտ, քան կարծում էին նախկինում: Սա փոխում է արեգակնային պլազմայի տաքացման և արագացման մեխանիզմների մասին պատկերացումները:

«Մենք կարող ենք հետագծել, թե ինչպես է արեգակնային քամին արագանում Արեգակի մոտ: Մենք տեսնում ենք դա Proba-3-ի ողջ տեսադաշտում և արդեն ֆիքսել ենք արագություններ ու արագացումներ, որոնք մեզ զարմացրել են»,- նշել է առաքելության գիտական ղեկավար Ջո Զանդերը:

Կարճ ասած

Եվրոպական Proba-3 առաքելությունը, որն ստեղծում է արհեստական արեգակնային խավարումներ, պարզել է, որ «դանդաղ» արեգակնային քամին արեգակնային պսակի ստորին շերտերում շարժվում է 3–4 անգամ ավելի արագ, քան ենթադրվում էր՝ հասնելով մինչև 480 կմ/վ-ի՝ սպասվող 100 կմ/վ-ի փոխարեն: Այս հայտնագործությունը հնարավոր է դարձել երկու արբանյակների եզակի կոնֆիգուրացիայի շնորհիվ: Նոր տվյալները փոխում են արեգակնային պլազմայի տաքացման գործընթացների ըմբռնումը և կօգնեն ավելի լավ կանխատեսել տիեզերական եղանակը: Հետազոտությունը հրապարակվել է The Astrophysical Journal Letters ամսագրում: