Նախընտրելի
NASA-ն պաշտոնապես փոխում է Artemis լուսնային ծրագրի ռազմավարությունը։ Երկար սպասված Gateway ուղեծրային կայանը, որը տարիներ շարունակ համարվում էր մարդու՝ Լուսին վերադարձի առանցքային տարրը, ժամանակավորապես մի կողմ է դրվել։ Դրա փոխարեն գործակալությունը կկենտրոնանա անմիջապես արբանյակի մակերևույթին մշտական բազայի կառուցման վրա։ Այս մասին 2026 թվականի մարտի 24-ին կայացած հատուկ միջոցառման ժամանակ հայտարարել է NASA-ի նոր ադմինիստրատոր Ջարեդ Այզեկմանը։
Ինչո՞ւ հրաժարվեցին Gateway-ից
Ըստ Այզեկմանի՝ որոշումը թելադրված է մի քանի պատճառներով։ Նախ՝ ծրագիրն արագացնելու և տիեզերագնացներին Լուսին իջեցնելու անհրաժեշտությունը «մինչև նախագահ Թրամփի պաշտոնավարման ժամկետի ավարտը»։ Երկրորդ՝ ծրագրի կառուցվածքի պարզեցումը և ծախսերի կրճատումը։ Երրորդ՝ դաժան մրցակցությունը Չինաստանի հետ, որն ակտիվորեն զարգացնում է իր լուսնային ծրագիրը։ «Մենք բախվել ենք իրական աշխարհաքաղաքական մրցակցի հետ, որը մարտահրավեր է նետում ամերիկյան առաջնորդությանը տիեզերքում», — ընդգծել է Այզեկմանը։
Gateway-ը նախատեսվում էր տեղակայել բարդ մերձլուսնային ուղեծրում (near rectilinear halo orbit): Նման ուղեծիրը խիստ բարդացնում էր լոգիստիկան. լուսնային վայրէջքային մոդուլներից ավելի շատ վառելիք էր պահանջվում իջնելու և բարձրանալու համար։ Այժմ NASA-ն ցանկանում է կենտրոնանալ այն ենթակառուցվածքների վրա, որոնք անմիջականորեն աջակցում են մարդկանց երկարատև կեցությանը մակերևույթին՝ վայրէջքային մոդուլներ, ռովերներ, բնակելի մոդուլներ և կենսապահովման համակարգեր։ Gateway-ի գոյություն ունեցող տարրերը և միջազգային գործընկերների ներդրումները հնարավորության դեպքում կվերակողմնորոշվեն դեպի մակերևութային կարիքները:
Artemis-ի նոր պլանը. երեք փուլ մինչև տասնամյակի վերջ
NASA-ն ներկայացրել է լուսնային բազայի զարգացման թարմացված պլանը, որը բաժանված է երեք փուլի և կարժենա մոտ 20 միլիարդ դոլար:
- Առաջին փուլ — ռոբոտացված առաքելություններ և առաջին պիլոտավորվող վայրէջքներ: CLPS, HLS և LTV ծրագրերի միջոցով կմատակարարվեն ռովերներ և վայրէջքային սարքեր՝ սնուցման, կապի և նավիգացիոն համակարգերի թեստավորման համար:
- Երկրորդ փուլ — կիսաբնակեցված մոդուլների և կանոնավոր լոգիստիկայի հայտնվում: Զգալի ավանդ է սպասվում միջազգային գործընկերներից, մասնավորապես Ճապոնիայից (JAXA), որը մշակում է հերմետիկ լուսնային ռովեր:
- Երրորդ փուլ — մշտական ենթակառուցվածքների ստեղծում՝ մարդկանց երկարատև կեցության մոդուլներով: Սա հնարավոր կդառնա կոմերցիոն վայրէջքային համակարգերի բեռնատարողության աճի շնորհիվ:
Լուսնի շուրջ առաջին պիլոտավորվող թռիչքը (Artemis 2) մնում է նախատեսված 2026 թվականի ապրիլի 1-ին։ 2027-ին Artemis 3-ը կստուգի Orion-ի և վայրէջքային մոդուլների համատեղ աշխատանքը մերձերկրյա ուղեծրում։ Մակերևույթին վայրէջքի առաջին փորձը նախատեսված է Artemis 4-ի շրջանակում 2028 թվականին՝ արդեն առանց Gateway-ի հետ կցման:
Gateway-ը հավերժ չի չեղարկվել
Այզեկմանն ընդգծել է, որ Gateway-ից հրաժարվելը ներկայիս տեսքով չի նշանակում նախագծի լիակատար փակում: «NASA-ի առաջնահերթությունների վերակողմնորոշումը դեպի Լուսնի մակերևույթ, որն ունի բազմաթիվ առավելություններ անվտանգության, տեխնոլոգիաների ցուցադրման և գիտության տեսանկյունից, չի բացառում ապագայում ուղեծրային հենակետին վերադառնալը», — նշել է նա:
Կարճ ասած
NASA-ն պաշտոնապես կասեցնում է Gateway լուսնային ուղեծրային կայանի նախագիծը և հիմնական շեշտը դնում Artemis ծրագրի շրջանակներում Լուսնի մակերևույթին մշտական բազայի կառուցման վրա: Որոշումը կապված է ծրագիրն արագացնելու, կառուցվածքը պարզեցնելու և Չինաստանի հետ մրցակցելու անհրաժեշտության հետ: Առաջին պիլոտավորվող վայրէջքները նախատեսվում են 2028 թվականին: Gateway-ի առկա տարրերը կվերակողմնորոշվեն դեպի մակերևութային կարիքները: Ուղեծրային կայանից լիակատար հրաժարում չի հայտարարվել. այն կարող է վերանայվել ապագայում:
