Գրենլանդիան և Անտարկտիդան 1970-ականներից ի վեր կորցրել են մոտ 12,5 տրիլիոն տոննա սառույց։ Այս եզրակացությանն է եկել գիտնականների միջազգային խումբը, որը հավաքել է մինչ օրս բևեռային սառցե վահանների վիճակի վերաբերյալ ամենաերկար արբանյակային դիտարկումների շարքը։ Այդ ընթացքում սառույցի հալվելը և արագացած շարժումը գլոբալ ծովի մակարդակի բարձրացմանը ավելացրել են մոտ 3 սմ։

Հետազոտությունը հրապարակվել է Scientific Data ամսագրում և հիմնված է 42 արբանյակային հետազոտությունների և 27 տիեզերական առաքելությունների տվյալների վրա։ Գրենլանդիայի համար գիտնականներին հաջողվել է վերականգնել փոփոխությունները՝ սկսած 1972 թվականից, Անտարկտիդայի համար՝ 1979-ից, իսկ շարքի վերջին կետը վերաբերում է 2023 թվականին։

Սառույցի հիմնական կորուստը կապված է սառցադաշտերի արագացման հետ

Կորուստների մեծ մասը բաժին է ընկել Գրենլանդիային։ Միևնույն ժամանակ հետազոտողները հայտնաբերել են, որ սառույցի անհետացումը տեղի է ունենում ոչ միայն նրա մակերևութային հալման պատճառով։

Կորցրած սառույցի մոտ 84%-ը պայմանավորված է եղել սառցադաշտերի արագացած շարժմամբ, որոնց պատճառով սառույցն ավելի արագ է թափվել օվկիանոս։ Մակերևութային հալմանը բաժին է ընկել միայն 16%-ը։

Հետազոտության ղեկավար Ինես Օտոսակայի՝ Նորթումբրիայի համալսարանից, խոսքով՝ սա ցույց է տալիս, որ երկարաժամկետ միտումը առաջին հերթին կապված է սառցե վահանների դինամիկ արձագանքի հետ օվկիանոսի տաքացմանը։

Արբանյակային դիտարկումները թույլ են տալիս տեսնել ոչ միայն փոփոխությունների ընդհանուր մասշտաբը, այլև այն, թե որքան արագ են դրանք ուժեղացել։ Հատկապես նկատելի շրջադարձը տեղի է ունեցել 1990-ականներից սկսած։

Գրենլանդիայում 1980-ականներին տարեկան կորչում էր մոտ 66 մլրդ տոննա սառույց։ 2010-ականներին այս ցուցանիշը աճել է՝ հասնելով մոտ 291 մլրդ տոննայի տարեկան։

Անտարկտիդայում նույն ժամանակահատվածում գրանցվել է նմանատիպ դինամիկա՝ 1980-ականների տարեկան մոտ 53 մլրդ տոննա կորուստներից մինչև 2010-ականների 222 մլրդ տոննա։

Սառույցի կորուստն արդեն ազդում է ծովի մակարդակի վրա

Դիտարկումների ամբողջ ժամանակահատվածում բևեռային սառույցի անհետացումը հանգեցրել է Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի մոտ 3 սմ բարձրացման։

Առաջին հայացքից այս թիվը կարող է փոքր թվալ, սակայն նույնիսկ նման փոփոխությունը մեծացնում է այն մարդկանց թիվը, որոնք ենթարկվում են առափնյա ջրհեղեղների և էրոզիայի ռիսկին։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ խոսքը վերաբերում է ևս 6–9 մլն մարդու։

Միևնույն ժամանակ սառույցի կորստի ներկայիս տեմպերը չեն նշանակում, որ ապագայում իրավիճակն անպայման կմնա նույնը։ Օվկիանոսի և մթնոլորտի հետագա տաքացման պայմաններում սառցե վահանները կարող են շարունակել կորցնել զանգվածը, ինչը նշանակում է, որ դրանց ներդրումը ծովի մակարդակի բարձրացման մեջ կաճի։

Կես դարի դիտարկումները թույլ են տալիս տեսնել երկարաժամկետ միտումը

IMBIE (Ice Sheet Mass Balance Inter-comparison Exercise) տվյալների նոր հավաքածուն միավորել է մի քանի տասնամյակների արբանյակային դիտարկումների արդյունքները։ Շարքի տևողության, մասնակցած գիտական խմբերի թվի և տվյալների ծավալի աճը հետազոտողներին թույլ է տվել ավելի ճշգրիտ գնահատել անորոշությունները։

Ի տարբերություն առանձին չափումների՝ արբանյակները հնարավորություն են տալիս կանոնավոր կերպով գրեթե ամբողջությամբ դիտարկել Գրենլանդիայի և Անտարկտիդայի հսկայական սառցե վահանները։ Սա թույլ է տալիս տարեցտարի համեմատել փոփոխությունները և ստուգել կլիմայական մոդելները, որոնք օգտագործվում են ապագա ծովի մակարդակը կանխատեսելու համար։

Հետազոտողների խոսքով՝ նման դիտարկումների շարունակությունն ունի սկզբունքային նշանակություն։ CryoSat-2-ի նման տիեզերական սարքերը և Sentinel շարքի արբանյակները թույլ են տալիս հետևել սառցե ծածկույթի փոփոխություններին և միաժամանակ ճշտել կանխատեսումները, թե դրանք ինչպես կազդեն առափնյա տարածքների վրա առաջիկա տասնամյակներում։

Նոր հետազոտությունն աջակցվել է NASA-ի և Եվրոպական տիեզերական գործակալության կողմից։ Հեղինակները շեշտում են, որ արբանյակային տվյալները դառնում են բևեռային սառցե վահաններում տեղի ունեցող փոփոխությունները անմիջականորեն չափելու առանցքային միջոցներից մեկը՝ սառցադաշտերի շարժման արագացումից մինչև դրանց զանգվածի կորստի մասշտաբները։