Ութոտնուկները կարողանում են դուրս գալ ակվարիումներից, ներթափանցել նեղ ճեղքեր և սողոսկել անցքերի միջով, որոնք առաջին հայացքից չափազանց փոքր են թվում նույնիսկ նրանց գլխի համար։ Գիտնականներն առաջին անգամ համակարգված ուսումնասիրել են, թե ինչպես են այս կենդանիները հաղթահարում նման խոչընդոտները, և պարզել, որ նրանց փախուստները կատարվում են գործողությունների որոշակի հաջորդականությամբ։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Journal of Experimental Biology ամսագրում։

Նեապոլի Ֆրիդրիխ II-ի անվան համալսարանի կենսաբան Մայքլ Կուբայի ղեկավարությամբ հետազոտողները դիտարկել են երկու տեսակի յոթ ութոտնուկի՝ երեք սովորական ութոտնուկի (Octopus vulgaris) և չորս մայայական ութոտնուկի (Octopus maya)։

Փորձի համար գիտնականները չափել են յուրաքանչյուր կենդանու աչքերի միջև հեռավորությունը։ Այս ցուցանիշն օգտագործվել է որպես ուղենիշ՝ ութոտնուկի մարմնի ամենակոշտ մասի՝ ուղեղը շրջապատող աճառային կառուցվածքի չափը որոշելու համար։ Այնուհետև հետազոտողները կենդանիներին տեղավորել են ակրիլային արկղերի մեջ, որոնց անցքերն այդ հեռավորությունից փոքր-ինչ փոքր կամ մեծ էին, և հետևել դուրս գալու նրանց փորձերին։

Երեք քայլ, եթե անցքը բավականաչափ լայն է

Պարզվել է, որ սովորական ութոտնուկներն օգտագործում են երկու տարբեր ռազմավարություն՝ կախված անցքի չափից։ Եթե այն ավելի լայն է, քան աչքերի միջև հեռավորությունը, կենդանին դուրս է գալիս երեք հաջորդական շարժումով։

Սկզբում ութոտնուկն անցքի մեջ է մտցնում մեկ կամ երկու շոշափուկ, ապա դրանց հետևից անցկացնում ևս մի քանիսը։ Դրանից հետո նա արդեն դրսում գտնվող շոշափուկներով հենվում է արկղի պատերին և անցքի միջով դուրս քաշում գլուխն ու մարմնի մնացած մասը։ Ամբողջ գործընթացը տևում է ընդամենը մի քանի վայրկյան։

Իսկ եթե անցքն ավելի նեղ է, ութոտնուկն ավելացնում է ևս մեկ փուլ. սկզբում դրա միջով անցկացնում է բոլոր շոշափուկները, ապա սեղմում գլուխն ու ծավալուն թիկնոցը՝ ինքն էլ սողոսկելու համար։ Այսպիսով, անցքի չափը որոշում է, թե որքան բարդ կլինի փախուստը. երբ խոչընդոտը նեղանում է, կենդանին ստիպված է լինում փոխել շարժումների հաջորդականությունը։

Ճկուն մարմինն օգնում է հաղթահարել սահմանափակումները

Նեղ տարածությունների միջով սողոսկելու ութոտնուկների կարողությունը բացատրվում է նրանց անատոմիական առանձնահատկություններով։ Նրանց մարմինը հիմնականում կազմված է փափուկ մկաններից, որոնք թույլ են տալիս փոխել ձևը և անցնել շատ փոքր անցքերի միջով։ Միևնույն ժամանակ ութոտնուկներն ունեն նաև կոշտ տարրեր, որոնք սահմանափակում են մարմինը սեղմելու հնարավորությունները։

Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիայի նահանգային համալսարանի էվոլյուցիոն կենսաբան Ռոբին Քրուքի խոսքով՝ թեև նեղ տարածություններ ներթափանցելու ութոտնուկների կարողությունը վաղուց դարձել է այս կենդանիների ամենահայտնի առանձնահատկություններից մեկը, նրանց կիրառած ռազմավարությունները մինչ այժմ գրեթե չեն ուսումնասիրվել համակարգված կերպով։

Մայքլ Կուբան նշում է, որ փոքր անցքերի միջով սողոսկելու ունակությունն ութոտնուկների համար պարզապես արտասովոր հնարք չէ։ Այն օգնում է նրանց հասնել թաքնված որսին, մտնել թաքստոցներ և փրկվել գիշատիչներից։ Ստացված արդյունքները թույլ են տալիս ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են ութոտնուկները համակարգում շոշափուկների շարժումները և օգտագործում մարմնի ճկունությունը՝ ֆիզիկական խոչընդոտները հաղթահարելու համար։