Իրանական անօդաչու թռչող սարքերի հարվածների հետևանքով Կատարի Ռաս Լաֆան նավթաքիմիական համալիրի շարքից դուրս գալուց գրեթե 2 ամիս անց, կիսահաղորդչային արդյունաբերությունը բախվել է նյութերի մատակարարման ընդլայնվող ճգնաժամի հետ, որն այժմ դուրս է եկել հելիումի դեֆիցիտի սահմաններից և տարածվել է ֆոտոռեզիստների վրա՝ քիմիական նյութերի, որոնք անհրաժեշտ են չիպերի վրա էլեկտրական սխեմաների փորագրման համար:

Ըստ South China Morning Post-ի տվյալների՝ ճապոնական մատակարարները զգուշացրել են Samsung Electronics-ին և SK Hynix-ին ֆոտոռեզիստների հումքի մատակարարման սպասվող խափանումների մասին. Հորմուզի նեղուցի փակումը դադարեցնում է հասանելիությունը նաֆթային, որից արտադրվում են ֆոտոռեզիստները և այլ մասնագիտացված քիմիական նյութեր:

Կրկնակի հարված նյութերի մատակարարմանը

Ֆոտոռեզիստի հետ կապված խնդիրները սրում են հելիումի առանց այդ էլ սուր պակասը, որը դարձել էր կիսահաղորդիչների մատակարարման շղթայի հիմնական մտահոգությունը այն բանից հետո, երբ QatarEnergy-ն մարտի 2-ին կանգնեցրեց հեղուկացված բնական գազի արտադրությունը և հայտարարեց ֆորս-մաժոր մատակարարումների մասին: Կատարին բաժին է ընկնում բարձր մաքրության հելիումի համաշխարհային ծավալի մոտ 30%-ը, իսկ քանի որ հելիումը արդյունահանվում է բացառապես որպես բնական գազի վերամշակման կողմնակի արդյունք, ՀԲԳ-ի արտադրության դադարեցումը միաժամանակ զրկեց երկրին նաև հելիումային հզորություններից:

Այս շաբաթ հրապարակված Moody's Ratings-ի զեկույցը զգուշացնում է, որ խափանումն այժմ վտանգում է ԱԲ ենթակառուցվածքների զարգացումը. խոշորագույն տեխնոլոգիական ընկերությունները՝ Amazon-ը, Microsoft-ը, Alphabet-ը և Meta-ն, ընթացիկ տարում տվյալների մշակման կենտրոնների կառուցման մեջ ընդհանուր առմամբ ներդնում են մոտ 650 միլիարդ դոլար: «ԱԲ-ի տնտեսությունն աշխատում է թոքենների վրա, թոքենները՝ GPU-ների (գրաֆիկական պրոցեսորների), իսկ GPU-ները կախված են կատարական հելիումից, իսրայելական բրոմից և ՀԲԳ լցանավերից, որոնք անցնում են Պարսից ծոցի միակ ելքով, որն ունի ընդամենը 21 մղոն լայնություն»,- հայտարարել է Moody's-ի տնօրեն և ԱԲ արդյունաբերության պրակտիկայի ղեկավար Դեվիդ Պանը:

Ըստ Reuters-ի տվյալների՝ հարավկորեական չիպ արտադրողները տարին սկսել են հելիումի պաշարներով, որոնք պետք է բավականացնեին առնվազն մինչև հունիս. ընդ որում, համաշխարհային շուկան մինչև հակամարտության սկիզբը գտնվում էր գերարտադրության վիճակում՝ 2025 թվականին պահանջարկը կազմում էր մոտ 170 միլիոն խորանարդ մետր՝ 184 միլիոն առաջարկի պարագայում: Լրացուցիչ բուֆեր են հանդիսանում ստորգետնյա խոշոր պահեստարանները, որոնցում ներդրումներ են կատարել արդյունաբերական գազերի արտադրողներ Linde-ն և Air Liquide-ը:

Ճեղքեր մակերևույթի տակ

Սակայն այս պաշարները թաքցնում են խորը խոցելիություն: Հեղուկ հելիումը կոնտեյներներում քայքայվում է մոտ 45 օրվա ընթացքում, իսկ արտադրական ձեռնարկությունների մեծ մասում աշխատանքային պաշարները կազմում են մոտ մեկ շաբաթվա մատակարարում, այսինքն՝ արտադրությունը կախված է անընդհատ ներհոսքից, այլ ոչ թե կուտակված ռեզերվներից: ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև ապրիլի 7-ին ձեռք բերված փխրուն հրադադարը կարող էր նվազեցնել ճնշումը նավագնացության երթուղիների վրա, սակայն Moody's-ը զգուշացրել է, որ կատարական հելիումի արտադրությունը անմիջապես չի վերսկսվի նույնիսկ հակամարտության դեէսկալացիայի դեպքում:

Միևնույն ժամանակ, նաֆթայի պակասը տարածվում է նավթաքիմիական մատակարարման շղթաներով ողջ Ասիայում: Հարավային Կորեան ներկրում է իր նաֆթայի մոտ 45 տոկոսը, ընդ որում պատմականորեն 77 տոկոսը ստացվել է Մերձավոր Արևելքից՝ մի մատակարարման ուղի, որն այժմ փաստացի փակ է: Մարտին LG Chem-ը ներկրել է 27,000 տոննա ռուսական նաֆթա՝ ԱՄՆ պատժամիջոցներից ժամանակավոր ազատման շրջանակներում. սա նմանատիպ առաջին գնումն էր երկրում հակամարտության սկզբից ի վեր: Այս բացառության գործողության ժամկետը լրացել է ապրիլի 11-ին, և ռուսական մատակարարումների հետագա հեռանկարները մնում են անորոշ:

Սպասվում է, որ հումքի պակասը ամենաուժեղը կհարվածի էքստրեմալ ուլտրամանուշակագույն լիթոգրաֆիայի կիրառմամբ առաջադեմ չիպերի արտադրությանը, քանի որ այս գործընթացը խիստ պահանջներ է ներկայացնում ֆոտոռեզիստների որակի նկատմամբ: Kornbluth Helium Consulting-ի նախագահ Ֆիլ Կորնբլութը AP News-ին հայտնել է, որ լավագույն սցենարը՝ հելիումի մասնակի մատակարարումների վերսկսումը մի քանի շաբաթվա ընթացքում, թվում է «խիստ անհավանական»՝ հաշվի առնելով Ռաս Լաֆանի ենթակառուցվածքներին հասցված վնասը: