Նոյեմբերի 6-ին Երևանում տեղի ունեցավ Ինտերնետի կառավարման 11-րդ հայկական համաժողովը՝ ArmIGF2026-ը, որը միավորեց պետական կառույցների, մասնավոր հատվածի, տեխնիկական համայնքի, ակադեմիական շրջանակների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներին։ Ֆորումի գլխավոր թեման դարձավ արհեստական բանականության զարգացումը՝ տեխնոլոգիական նորարարություններից մինչև պատասխանատու կառավարում։

Մասնակիցները քննարկեցին Հայաստանի թվային ենթակառուցվածքների վիճակը, ինտերնետի հասանելիությունը, արհեստական բանականության ներդրման և կարգավորման հեռանկարները, անձնական տվյալների պաշտպանությունը և թվային ծառայություններից օգտվելու անվտանգությունը։

Համաժողովը կազմակերպել էին «Ինտերնետ հասարակություն» և «Ինտերնետ հանրություն» հասարակական կազմակերպությունները՝ «Հայաստանի Հանրապետության ինտերնետի կառավարման ֆորում» միջգերատեսչական խմբի նախաձեռնությամբ։

Հայաստանը՝ ինտերնետի մասին միջազգային երկխոսության կարևոր հարթակ

IGF-ի աջակցության ասոցիացիայի (IGFSA) գործադիր կոմիտեի անդամ Քրիստոֆեր Մոնդինին ընդգծեց հայկական ֆորումի նշանակությունը որպես հարթակ, որը միավորում է տարբեր մասնագիտական համայնքների ներկայացուցիչների՝ ինտերնետի ապագան քննարկելու համար։ Նա պատմեց, որ IGFSA-ն աջակցում է ազգային և տարածաշրջանային ֆորումներին ավելի քան 130 երկրում՝ տրամադրելով դրամաշնորհներ, փորձագիտական խորհրդատվություն և օգնություն միջոցառումների կազմակերպման գործում։ Մոնդինին նաև հայտարարեց Vint Cerf Internet Governance Impact Awards մրցանակի հայտերի ընդունման մեկնարկի մասին, որն արժևորում է ներդրումը բաց, կայուն և ներառական ինտերնետի զարգացման գործում։ Անվանակարգերի թվում են երիտասարդական, քաղաքական-կառավարչական և հասարակական ոլորտները։

ԱԲ-ն բացում է նոր հնարավորություններ, բայց ստեղծում է նաև նոր ռիսկեր

Քննարկումների բացմանը ելույթ ունենալով՝ «Ինտերնետ հասարակություն» ՀԿ խորհրդի նախագահ Իգոր Մկրտումյանն նշեց, որ աճող հետաքրքրությունը արհեստական բանականության նկատմամբ նոր հեռանկարներ է բացում գիտական հետազոտությունների, բիզնեսի, ներդրումների և միջազգային համագործակցության համար։ Սակայն միաժամանակ ընդլայնվում է մարտահրավերների շրջանակը, որոնք պահանջում են ժամանակին լուծումներ։

«Որպես ինտերնետ համայնքի ներկայացուցիչներ՝ մենք պարտավոր ենք արդեն այսօր մատնանշել այդ մարտահրավերները և լուծումներ առաջարկել հետագա զարգացման համար։ Սա մեր երկրի անվտանգության ապահովման և զարգացման կարևոր ուղղություններից մեկն է», — նշեց Մկրտումյանը։

Առանց բաց և անվտանգ ինտերնետի անհնար է ԱԲ պատասխանատու զարգացումը

Internet Society Foundation-ի նախագահ և գործադիր տնօրեն Սալլի Վենտվորթը հայտարարեց, որ արհեստական բանականությունը չի կարող արժանանալ հասարակության վստահությանը առանց հուսալի ինտերնետային ենթակառուցվածքի։ Նրա խոսքով՝ աշխարհաքաղաքական ֆրագմենտացիան, շուկայի կենտրոնացումը և չափազանցված վերահսկողությունը սպառնում են համաշխարհային ցանցի բացությանը և կրճատում այն մասնակիցների շրջանակը, որոնք ազդում են տեխնոլոգիական ապագայի վրա։ Վենտվորթն ընդգծեց, որ ԱԲ ոլորտում որոշումները չպետք է մնան միայն մի քանի ազդեցիկ պետությունների և ընկերությունների բացառիկ իրավասությունը. դրանց քննարկման մեջ անհրաժեշտ է ներգրավել տեխնիկական համայնքը, բիզնեսը, ակադեմիական շրջանակները և քաղաքացիական հասարակությունը։ ԱԲ զարգացման առանցքային պայմանների թվում նա նշեց ինտերնետի հասանելիությունը, դրա անվտանգությունը և հուսալիությունը։

ԱԲ զարգացումն անհնար է առանց պաշտպանված ինտերնետային ենթակառուցվածքի

RIPE NCC-ի պետական քաղաքականության և համայնքի հետ փոխգործակցության հարցերով ավագ խորհրդական Վահան Հովսեփյանը նշեց, որ արհեստական բանականության քննարկումը պետք է ընթանա ինտերնետային ենթակառուցվածքի անվտանգության և զարգացման հարցերին զուգահեռ։ Նրա խոսքով՝ հենց տեխնիկական համայնքն է ապահովում այն ցանցերի աշխատանքը, որոնց վրա հիմնված են ժամանակակից թվային ծառայությունները, ուստի որոշումների կայացման մեջ նրա մասնակցությունն անհրաժեշտ է։ Հովսեփյանն ընդգծեց նաև ինտերնետի երթուղավորման (routing) պաշտպանության կարևորությունը, քանի որ ենթակառուցվածքը, որը լայն հնարավորություններ է բացում զարգացման համար, միաժամանակ կարող է դառնալ սպառնալիքների գործիք։ Որպես օրինակ նա նշեց ArmIX-ի աշխատանքը RPKI մեխանիզմների ներդրման ուղղությամբ և հայկական օպերատորների ջանքերը երթուղավորման անվտանգության բարձրացման ու պետական և մասնավոր ռեսուրսների պաշտպանության գործում։

Տվյալների պաշտպանություն և վստահություն թվային ծառայությունների նկատմամբ

Համաժողովում հատուկ ուշադրություն դարձվեց կրիտիկական տեղեկատվական ենթակառուցվածքի անվտանգությանը և դրա անխափան աշխատանքի ապահովմանը։ Մասնակիցները դիտարկեցին, թե ինչպես Հայաստանը կարող է զարգացնել և պաշտպանել նման համակարգերը՝ երաշխավորելով կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունների անընդհատ գործունեությունը։

Ինչպես նշվեց քննարկումների ընթացքում, կիբեռմիջադեպերի ժամանակին հայտնաբերման և դրանց արդյունավետ արձագանքման համար անհրաժեշտ է մասնագիտացված կառույցների համակարգված աշխատանք և սերտ միջգերատեսչական համագործակցություն։

Արհեստական բանականության տարածումը կիբեռանվտանգության և անձնական տվյալների պաշտպանության հարցերն էլ ավելի արդիական է դարձնում։ Տեխնոլոգիական լուծումները և դրանց կիրառման մոտեցումները կարող են ուղղակիորեն ազդել մարդկանց իրավունքների, անվտանգության և ամենօրյա կյանքի վրա։

Այս կապակցությամբ մասնակիցներն ընդգծեցին նոր տեխնոլոգիաների պատասխանատու ներդրման, ինչպես նաև թվային ծառայությունների նկատմամբ քաղաքացիների վստահության ամրապնդման անհրաժեշտությունը։

Առանձին թեմա դարձավ բնակչության թվային գրագիտության մակարդակի բարձրացումը։ Մասնակիցների գնահատմամբ՝ հնարավոր սպառնալիքների մասին քաղաքացիների իրազեկվածությունը, թվային հմտությունների զարգացումը և ինտերնետում անվտանգ վարքագծի ձևավորումը կարևոր պայմաններ են թվային միջավայրում ռիսկերի նվազեցման համար։

Երիտասարդությանը պատրաստում են ԱԲ դարաշրջանի աշխատաշուկային

ArmIGF2026-ին զուգահեռ տեղի ունեցավ YouthIGF Armenia 2026 երիտասարդական ֆորումը՝ «ԱԲ գործիքներ. ուղի դեպի աշխատաշուկա | Tech2Skills» խորագրով։

Երիտասարդ մասնակիցները քննարկում էին, թե ինչպես հարմարեցնել մասնագիտական հմտությունները աշխատաշուկայի փոփոխվող պահանջներին արհեստական բանականության դարաշրջանում, ինչպես նաև ինչպես սովորել պատասխանատու և քննադատաբար օգտագործել նոր գործիքները։

Light Talk-ի շրջանակում հայկական ՏՏ ընկերությունների ներկայացուցիչները երիտասարդներին ներկայացրին իրենց նախագծերը արհեստական բանականության ոլորտում և պատմեցին, թե ինչ կոմպետենցիաներ են ակնկալում երիտասարդ մասնագետներից։

Ծրագիրն ավարտվեց «Ստեղծել ԱԲ-ի օգնությամբ, բայց մտածել ինքնուրույն. որտե՞ղ է անցնում պատասխանատվության սահմանը» խորագրով քննարկմամբ, որը նվիրված էր մարդկային մտածողության և պատասխանատվության դերին արհեստական բանականության արագընթաց տարածման պայմաններում։