NASA-ի Magellan առաքելության արխիվային տվյալներն ուսումնասիրող գիտնականները Վեներայի վրա հայտնաբերել են հրաբխային ակտիվության հետևանքով ձևավորված խոշոր ստորգետնյա թունելի հետքեր: Եթե բացահայտումը հաստատվի, այն կդառնա մոլորակի վրա հաստատված լավային երկրորդ թունելը՝ Լուսնի և Մարսի վրա գոյություն ունեցող նմանատիպ կառուցվածքներից հետո: Այս գտածոն լուրջ հարված է այն պատկերացմանը, թե Վեներան երկրաբանորեն «մեռած» աշխարհ է:

Ի՞նչ են գտել Magellan-ի հին տվյալներում

Magellan առաքելությունը (1990–1992 թթ.) քարտեզագրել է Վեներայի մակերևույթը ռադարի օգնությամբ, քանի որ խիտ ամպերը թույլ չեն տալիս տեսանելի լույսի ներթափանցումը: Տրենտոյի համալսարանի (Իտալիա) պրոֆեսոր Լորենցո Բրուցոնեի գլխավորած թիմը նոր վերլուծության ընթացքում ուշադրություն է դարձրել մակերևույթի տեղային փլուզումների շղթաներին, որոնք կոչվում են «սքայլայթներ» (skylights): Դրանք առաջանում են, երբ ստորգետնյա անցուղու կամարը փլվում է՝ առաջացնելով անցքեր:

Այդպիսի շղթաներից մեկը գտնվում է Nyx Mons հրաբխի արևմտյան լանջին: Այս հատվածի ռադարային պատկերը գրեթե կատարելապես համընկնում է Մարսից և Լուսնից հայտնի լավային խողովակների փլուզված տանիքների բնութագրերին: Ըստ հետազոտողների՝ ստորգետնյա անցուղին կարող է ձգվել տասնյակ կիլոմետրեր:

«Հրաբխային խոռոչի նույնականացումն առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ թույլ է տալիս հաստատել տեսություններ, որոնք տարիներ շարունակ մնում էին լոկ հիպոթեզներ», — նշել է Լորենցո Բրուցոնեն:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

Մինչև վերջերս Վեներան համարվում էր մարած տեկտոնական և հրաբխային ակտիվությամբ մոլորակ: Սակայն վերջին տարիներին կուտակվել են բազմաթիվ անուղղակի ապացույցներ՝ լավայի թարմ հոսքեր, անոմալ տաք կետեր և հնարավոր գործող հրաբուխներ: Հայտնաբերված թունելը ևս մեկ վկայություն է այն մասին, որ Վեներայի ընդերքը շատ ավելի երկար է ակտիվ մնացել, քան կարծում էին նախկինում:

Ինչպե՞ս հաստատել բացահայտումը Magellan-ի տվյալներն ունեն սահմանափակ ճշգրտություն, ուստի ամբողջական պատկերն առայժմ հասանելի չէ: Թունելի չափերն ու կայունությունը հաստատելուն կօգնեն ապագա առաքելությունները, որոնք օժտված կլինեն ավելի հզոր ռադարներով.

  • DAVINCI+ (NASA) — մթնոլորտը վերլուծող սարք:
  • VERITAS (NASA) — բարձր ճշգրտության ուղեծրային ռադար:
  • EnVision (ESA) — Subsurface Radar Sounder (SRS) գործիքով, որն ունակ է զոնդավորել ընդերքը հարյուրավոր մետրեր խորությամբ:

Հետազոտությունը հրապարակվել է 2026 թվականի փետրվարի 9-ին Nature Communications ամսագրում:

Կարճ ասած

Գիտնականները Magellan առաքելության տվյալներում հայտնաբերել են ստորգետնյա խոշոր լավային թունելի հետքեր Nyx Mons հրաբխի լանջին: Սա Վեներայի վրա նմանատիպ երկրորդ կառուցվածքն է և վերջին շրջանի հրաբխային ակտիվության կարևոր ապացույց: Այն փոխում է մեր պատկերացումները Երկրի «քույր» մոլորակի երկրաբանական պատմության մասին: