Աստղագետները կարևոր քայլ են կատարել TRAPPIST-1e էկզոմոլորակի ուսումնասիրության մեջ, որը հաճախ անվանում են «երկրորդ Երկիր»: Ջեյմս Ուեբի տիեզերական աստղադիտակի (JWST) օգնությամբ գիտնականները վերլուծել են նրա մթնոլորտը և բացառել մի քանի սցենարներ՝ մոտենալով այն հարցի պատասխանին, թե արդյոք այս մոլորակը կարող է բնակելի լինել: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են The Astrophysical Journal Letters (AJL) ամսագրում:

«Երկրի կրկնօրինակը» բնակելիության գոտում

TRAPPIST-1e-ն TRAPPIST-1 համակարգի յոթ մոլորակներից մեկն է, որը գտնվում է Երկրից ընդամենը 40 լուսային տարի հեռավորության վրա: Այն պտտվում է կարմիր թզուկի՝ փոքր և սառը աստղի շուրջ և գտնվում է բնակելիության գոտում, որտեղ ջերմաստիճանը թույլ է տալիս հեղուկ ջրի գոյություն մակերևույթին: Սա այն դարձնում է կյանքը պահպանելու ընդունակ մոլորակի հիմնական թեկնածուներից մեկը:

Միջազգային գիտնականների թիմի կողմից անցկացված նոր հետազոտությունը թույլ է տվել ճշգրտել TRAPPIST-1e-ի մթնոլորտի բնութագրերը: Օգտագործելով տրանզիտային սպեկտրոսկոպիայի մեթոդը՝ աստղագետները ուսումնասիրել են, թե ինչպե՞ս է աստղի լույսն անցնում մոլորակի մթնոլորտով՝ թողնելով մոլեկուլների «մատնահետքեր», որոնք կարելի է վերլուծել:

Ի՞նչ իմացանք մթնոլորտի մասին

Ուեբի աստղադիտակի տվյալները ցույց են տվել, որ TRAPPIST-1e-ն չունի ջրածնով հարուստ մթնոլորտ, որը բնորոշ է գազային հսկաներին, ինչպիսին է Յուպիտերը: Նաև քիչ հավանական է, որ մոլորակն ունենա խիտ ածխաթթվային թաղանթ, ինչպես Վեներան կամ Մարսը: Այս եզրակացությունները բացառում են սցենարներ, որոնց դեպքում մոլորակը կլիներ անբնակելի՝ ծայրահեղ պայմանների պատճառով:

Այնուամենայնիվ, գիտնականները հավանական են համարում տաք ազոտային մթնոլորտի առկայությունը, որը նման է Սատուրնի արբանյակ Տիտանի մթնոլորտին: Նման մթնոլորտը կարող է ապահովել կայուն պայմաններ մակերևույթին, ներառյալ օվկիանոսների գոյության հնարավորությունը:

«TRAPPIST-1e-ն մնում է բնակելի պայմանների համար ամենահեռանկարային թեկնածուներից մեկը: Մեր արդյունքները նեղացնում են հնարավորությունների շրջանակը և մոտեցնում մեզ այն բանին, որ հասկանանք, թե ինչպիսի՞ աշխարհ է սա», — նշել է Սառա Սիգերը՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) պլանետոլոգիայի պրոֆեսորը:

Մարտահրավերներ և բարդություններ

TRAPPIST-1e-ի ուսումնասիրությունը բարդանում է նրա աստղի ակտիվությամբ: Կարմիր թզուկները, ինչպիսին է TRAPPIST-1-ը, հակված են հաճախակի բռնկումների և աստղային բծերի առաջացմանը, որոնք խեղաթյուրում են սպեկտրոսկոպիական տվյալները: Չնայած դրան, Ուեբի աստղադիտակի բարձր զգայունությունը թույլ է տվել ստանալ ավելի ճշգրիտ արդյունքներ, քան նախկինում:

«Մենք դեռ չենք կարող վստահորեն ասել, թե արդյոք TRAPPIST-1e-ն ունի մթնոլորտ: Բայց մենք բացառել ենք մի քանի տարբերակներ և թողել ենք խաղի մեջ սցենար, որը թույլ է տալիս օվկիանոսների առկայությունը մակերևույթին», — բացատրել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ Աննա Գլիդենը:

Ի՞նչ է սպասվում

Առաջիկա տարիներին Ջեյմս Ուեբի աստղադիտակը կշարունակի դիտարկումները TRAPPIST-1e-ի և համակարգի այլ մոլորակների վերաբերյալ: Գիտնականները հույս ունեն.

  • Հաստատել մթնոլորտի առկայությունը և որոշել դրա կազմը:
  • Պարզել, թե արդյոք մոլորակի վրա կան հեղուկ ջրի համար պայմաններ:
  • Գնահատել, թե արդյոք TRAPPIST-1e-ն կարող է պահպանել կյանք, օրինակ՝ պարզագույն օրգանիզմների տեսքով:

Հետագա հետազոտությունները նաև կօգնեն հասկանալ, թե որքանո՞վ է աստղային ակտիվությունն ազդում կարմիր թզուկների համակարգերում մոլորակների բնակելիության վրա:

Ինչու՞ է սա կարևոր

TRAPPIST-1e-ն ամենաուսումնասիրված էկզոմոլորակներից մեկն է՝ շնորհիվ Երկրին իր մոտիկության և կյանքի համար ներուժի: Նրա ուսումնասիրությունը օգնում է գիտնականներին ոչ միայն ավելին իմանալ կոնկրետ մոլորակի մասին, այլև հասկանալ, թե ինչպիսի՞ պայմաններ են անհրաժեշտ այլ աստղային համակարգերում բնակելիության համար: Այս բացահայտումը քայլ է դեպի այն հարցի պատասխանը, թե արդյոք մենք միայնակ ենք Տիեզերքում:

Հակիրճ…

Ջեյմս Ուեբի աստղադիտակով ստացված նոր տվյալները ցույց են տալիս, որ TRAPPIST-1e-ի մթնոլորտը նման չէ Վեներայի կամ Մարսի մթնոլորտին: Գիտնականները բացառել են ջրածնային և խիտ ածխաթթվային թաղանթները՝ թողնելով տաք ազոտային մթնոլորտի հավանականությունը, որը կարող է պահպանել օվկիանոսներ: Թեև մթնոլորտի առկայության մասին վերջնական պատասխան դեռ չկա, TRAPPIST-1e-ն մնում է Երկրից դուրս կյանքի որոնման ամենահեռանկարային թիրախներից մեկը: Հետագա դիտարկումները խոստանում են բացահայտել այս «Երկրի կրկնօրինակի» էլ ավելի շատ գաղտնիքներ: