Հայաստանի գիտական ​​կազմակերպությունները և Դուբնայի Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտը (ՄՀՄԻ) քննարկում են միասնական հաշվողական ենթակառուցվածք ստեղծելու հնարավորությունը, որը թույլ կտա համատեղ օգտագործել սուպերհամակարգչային հզորությունները և աշխատել խոշոր գիտական ​​փորձարկումների տվյալների հետ։ Խոսքը ոչ միայն հայ հետազոտողների կողմից Դուբնայի հաշվողական ռեսուրսներին հասանելիություն ունենալու, այլև տարբեր երկրներում գտնվող համակարգիչները միասնական բաշխված համակարգում միավորելու մասին է:

Այս մասին NEWS.am Tech-ի հետ զրույցում պատմել է ՄՀՄԻ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների լաբորատորիայի տնօրեն Սերգեյ Շմատովը: Նրա խոսքով՝ նման համագործակցության տեխնիկական բազան արդեն գոյություն ունի. Երևանում գործում են սեփական հաշվողական հզորություններ, իսկ Դուբնայում՝ տարածաշրջանի խոշորագույն գիտական ​​հաշվողական ենթակառուցվածքներից մեկը:

Հեռակա հասանելիությունից՝ դեպի միասնական համակարգ

Այսօր հայ հետազոտողներն արդեն կարող են հեռակա կարգով օգտագործել ՄՀՄԻ-ի հաշվողական ռեսուրսները առանձին խնդիրների համար։ Հաջորդ քայլը պետք է լինի Դուբնայի և հայկական գիտական ​​կենտրոնների հզորությունների միավորումը, նշել է մասնագետը:

Մասնավորապես, խոսքը Երևանի պետական ​​համալսարանի սուպերհամակարգչի և Հայ-Ռուսական համալսարանի հաշվողական ռեսուրսների մասին է: Հեռանկարում դրանք կարող են դառնալ ընդհանուր բաշխված ենթակառուցվածքի մաս՝ ՄՀՄԻ-ի հաշվողական կենտրոնների հետ համատեղ։ Գաղափարն այն է, որ համակարգիչները ոչ թե պարզապես միմյանց հասանելիություն տրամադրեն, այլ աշխատեն որպես միասնական համակարգ: Եթե ​​որևէ կենտրոնի հզորություններն որոշակի պահի չեն օգտագործվում, դրանք կարող են ուղղվել մյուս կենտրոնի հետազոտողների խնդիրների լուծմանը:

«Մենք կցանկանայինք այս ոլորտում մեր փորձը տրանսֆորմացնել այս խնդրի լուծման համար: Այդ դեպքում մենք կավելացնենք համակարգչային ռեսուրսների արտադրողականությունը և կապահովենք դրանց արդյունավետությունը», — պարզաբանել է Շմատովը:

Նմանատիպ համակարգերն արդեն օգտագործվում են միջազգային գիտական ​​նախագծերում: Ամենահայտնի օրինակներից մեկը Մեծ հադրոնային արագացուցչի փորձարկումների տվյալների մշակումն է։ Դրա համար ստեղծվել է գլոբալ հաշվողական ենթակառուցվածք, որը միավորում է հարյուրավոր գիտական ​​կենտրոններ։

ՄՀՄԻ-ն մտադրված է նմանատիպ մոտեցում կիրառել նաև հայկական կազմակերպությունների հետ համագործակցության համար։

Դուբնայի տվյալները հնարավոր կլինի մշակել Երևանում

Հաշվողական հզորությունների միավորումը կարևոր է ոչ միայն հավելյալ արտադրողականության համար: Երկրորդ առանցքային տարրը գիտական ​​տվյալներին հասանելիությունն է։ Արագացուցիչների վրա կատարվող ժամանակակից փորձարկումները գեներացնում են հսկայական ծավալի տեղեկատվություն։ Դուբնայում ստացված տվյալների մի մասը կարող է տեղափոխվել Հայաստան, որտեղ տեղական հետազոտական ​​խմբերը կկարողանան աշխատել դրանց հետ:

Սա հատկապես արդիական է ՄՀՄԻ-ի NICA արագացուցչային համալիրի նախագծերի համար: Այս դեպքում հայ մասնագետները կկարողանան ոչ միայն հաշվողական խնդիրներ ուղղել Դուբնայի հզորություններին, այլև անմիջական հասանելիություն ստանալ փորձարկումների տվյալներին։ Շմատովի խոսքով՝ սա թույլ կտա ընդլայնել նման տվյալների հետ աշխատող հետազոտողների շրջանակը. տեղեկատվությունը բացառապես մեկ հաշվողական կենտրոնում չի գտնվի:

Ընդ որում, խոսքը դասական ամպային ծառայության մասին չէ, որը կմիավորեր վերը նշված կենտրոնները: Համակարգի հիմքը պետք է դառնան այսպես կոչված գրիդ-հաշվարկները (Grid computing)՝ բաշխված հաշվարկների տեխնոլոգիան, որն արդեն ավելի քան երկու տասնամյակ կիրառվում է գիտական ​​համայնքում: Նման ճարտարապետության մեջ բազմաթիվ անկախ հաշվողական կենտրոններ միավորվում են միասնական ենթակառուցվածքում և համատեղ մշակում խնդիրներն ու տվյալները:

Իսկ անվտանգությո՞ւնը

Գիտական ​​տվյալներն ընդ որում ավտոմատ կերպով հանրամատչելի չեն դառնում, նշել է մասնագետը՝ պատասխանելով հաշվողական հզորությունների նման միավորման անվտանգության վերաբերյալ հարցին:

Գրիդ-ենթակառուցվածքում հետազոտողները միավորվում են այսպես կոչված վիրտուալ կազմակերպություններում՝ կոնկրետ գիտական ​​փորձարկումների կամ նախագծերի հետ կապված համայնքներում: Տվյալներին հասանելիություն են ստանում միայն համապատասխան խմբի մասնակիցները: Դրա համար օգտագործվում են նույնականացման և անվտանգության համակարգեր, ներառյալ հատուկ վկայականներ ու թոքեններ: Ադմինիստրատորները վերահսկում են, թե ով և ինչպես է օգտագործում հաշվողական ռեսուրսները:

Ընդ որում, փորձարկման տվյալները կարող են մնալ փակ՝ մինչև արդյունքների հրապարակումը: Դրանց երբեմն միաժամանակ հասանելիություն են ստանում համապատասխան միջազգային կոլաբորացիայի մեջ մտնող հազարավոր հետազոտողներ, մինչդեռ մյուս օգտատերերի համար տեղեկատվությունը մնում է անհասանելի:

Հրապարակումից հետո տվյալների մի մասը ցանկության դեպքում կարող է փոխադրվել Open Data ռեժիմ:

Լրացուցիչ պաշտպանության մակարդակ է ստեղծում նաև գիտական ​​տվյալների բուն առանձնահատկությունը։ Դրանք մեկնաբանելու համար բավարար չէ պարզապես ֆայլերի հավաքածու ստանալ. մշակման համար օգտագործվում են մասնագիտացված ծրագրեր, որոնք ստեղծվում են հենց գիտական ​​կոլաբորացիաների կողմից:

Երևանը կարելի է միացնել մեկ-երկու ամսում

Տեխնիկական տեսանկյունից նման կապի ստեղծումը բազմամյա նախագիծ չի պահանջում: Շմատովի գնահատմամբ՝ անհրաժեշտ պայմանավորվածությունների և մասնագետների առկայության դեպքում նոր կենտրոնի միացումը նման ենթակառուցվածքին կարող է տևել մոտ մեկից երկու ամիս:

Ընդ որում, ՄՀՄԻ-ն պատրաստ է օգնել հայ մասնագետներին պատրաստվել համակարգի հետ աշխատանքին: Երևանի աշխատակիցները կարող են ժամանել Դուբնա, անցնել անհրաժեշտ ուսուցում, այնուհետև վերադառնալ և զբաղվել ենթակառուցվածքի աջակցությամբ արդեն Հայաստանում:

Այսպիսով, գլխավոր սահմանափակումն այժմ ոչ թե սարքավորումների արժեքն է, այլ մասնագետների, ժամանակի և կազմակերպչական պայմանավորվածությունների առկայությունը:

«Առավելություններն այստեղ ակնհայտ են, իսկ թերությունը միայն մեկն է։ Դա պահանջում է այնտեղ ներդնել սեփական մտավոր ջանքերը, սեփական ժամանակը», — նշել է Շմատովը:

Լրացուցիչ ֆինանսական ներդրումներ կպահանջվեն միայն այն դեպքում, եթե գոյություն ունեցող հաշվողական հզորությունները բավարար չլինեն, և կենտրոնները ստիպված լինեն ընդլայնվել: Արդեն իսկ առկա ռեսուրսների միավորումը, նրա խոսքով, կարող է դառնալ յուրատեսակ լրացուցիչ բոնուս գիտական ​​հետազոտությունների համար:

Արդյունքում հայ հետազոտողները հնարավորություն կստանան օգտագործել ոչ թե առանձին համակարգիչներ Երևանում կամ Դուբնայում, այլ բաշխված միջազգային ենթակառուցվածք, որտեղ հաշվողական ռեսուրսները և գիտական ​​տվյալներն աշխատում են միասին:

Հենց այս մոտեցումն է այսօր դառնում ժամանակակից գիտության առանցքային տարրերից մեկը. խոշոր փորձարկումը կարող է գտնվել հետազոտողից հազարավոր կիլոմետր հեռավորության վրա, իսկ դրա աշխատանքի համար անհրաժեշտ տվյալներն ու հաշվողական հզորությունները՝ փաստացի մի քանի քլիքի հեռավորության վրա: