Նախընտրելի
Ձեռագործ աշխատանքն ու տեքստիլ արտադրությունը, լինելով երկրի մշակութային ժառանգության կարևոր մաս, միաժամանակ սկսում են հատուկ տեղ զբաղեցնել հայկական տնտեսության մեջ։ Ազգային զարդանախշերով ապրանքները՝ գորգերից ու դեկորի իրերից մինչև հագուստ և աքսեսուարներ, պահանջարկ են վայելում ինչպես տեղացիների, այնպես էլ զբոսաշրջիկների շրջանում, որոնց համար դրանք դառնում են հայկական մշակույթին ծանոթանալու և իրենց հետ երկրի մի մասնիկը տանելու միջոցներից մեկը։ Վերջին տարիներին այս ոլորտը զարգանում է նաև որպես բիզնես. հայ արտադրողներն ավելի ու ավելի ակտիվորեն են օգտագործում առցանց հարթակները՝ դուրս գալով տեղական շուկայի սահմաններից։ Այս մասին Economix ծրագրի եթերում ավելի մանրամասն պատմել է «Արցախ Կարպետ» ընկերության հիմնադիր Սևակ Խաչատրյանը։
Սյունիքն ու Արցախը՝ հայկական գորգագործական դպրոցի հատուկ կենտրոններ
Նրա խոսքով՝ Հայկական լեռնաշխարհը պատմականորեն եղել է ձեռագործ գորգագործության աշխարհրահռչակ կենտրոններից մեկը։ Ընդ որում, տարբեր տարածաշրջաններ ունեցել են իրենց առանձնահատկությունները և անցել են այս արվեստի զարգացման սեփական ուղին։ Հատուկ տեղ, նշել է Խաչատրյանը, զբաղեցրել են Սյունիքն ու Արցախը, որտեղ գորգագործությունը հասել է հատկապես բարձր մակարդակի։
«Սյունիք-արցախյան դպրոցը բավականին լուրջ էր և, թույլ տվեք ասել, շատ առումներով ուղղություն էր սահմանում գորգագործության մեջ», — նշել է նա։ Հայկական գորգագործության ավանդույթները պահպանվել են նաև՝ չնայած հայ բնակչության պատմական տեղաշարժերին։ Արդյունքում արհեստը տարածվել է Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններից շատ հեռու, սակայն դրա հիմքն ու բնորոշ ավանդույթները պահպանվել են։
Արցախում գորգագործությունը ընդհուպ մինչև վերջին օրերը եղել է բազմաթիվ համայնքների առօրյա կյանքի անբաժանելի մասը։ Գրեթե յուրաքանչյուր գյուղում և բնակավայրում եղել են ընտանիքներ, որոնք տիրապետել են այս արհեստին։ Դրա պահպանման գործում հատկապես կարևոր դեր են խաղացել կանայք. հմտություններն ու ավանդույթները մայրերից փոխանցվել են դստրերին, ապա՝ հաջորդ սերունդներին։ Խաչատրյանի խոսքով՝ հենց այս բնական հաջորդայնությունն է թույլ տվել պահպանել գորգագործության ավանդույթը Արցախում ընդհուպ մինչև մեր օրերը։
Գորգերից մինչև տեքստիլ և հագուստ
«Արցախ Կարպետը» սկսել է հենց գորգերից, և այսօր ձեռագործ գորգագործությունը մնում է ընկերության հիմնական ուղղությունը։ Սակայն հայկական գորգարվեստի հարուստ ժառանգության ուսումնասիրմանը զուգընթաց ընկերությունում եկել են այն եզրակացության, որ միայն գորգերով սահմանափակվելը սխալ կլիներ։ «Մենք հասկացանք, թե որքան հարուստ է հայկական գորգային ֆոնդը, և ցանկացանք հայկական զարդանախշը ներկայացնել նաև ապրանքների այլ տեսակներում», — պատմում է Սևակ Խաչատրյանը։ Այսպես հայտնվեց տեքստիլ ուղղությունը. հայկական զարդանախշերը սկսեցին օգտագործվել աքսեսուարներում, հագուստի և ինտերիերի իրերում։ Խաչատրյանի խոսքով՝ նոր արտադրանքը լավ արձագանք ստացավ, ինչը ընկերությանը թույլ տվեց աստիճանաբար ընդլայնել տեսականին։ Ընդ որում, ընդգծում է նա, խոսքը նրա մասին չէ, թե «Արցախ Կարպետը» առաջինն է եկել հագուստի մեջ ազգային մոտիվների օգտագործման գաղափարին։ Նմանատիպ ապրանքներ շուկայում գոյություն են ունեցել նաև նախկինում, սակայն այս ուղղությանը, նրա կարծիքով, երկար ժամանակ բավարար ուշադրություն չի դարձվել։ «Կար այնպիսի ընկալում, որ եթե հագուստը լավն է, ապա այն պարտադիր պետք է լինի ներկրված, արտասահմանում արտադրված։ Մենք ցանկանում էինք ապացուցել, որ Հայաստանում նույնպես կարելի է որակյալ հագուստ արտադրել», — ասում է ընկերության հիմնադիրը։ Դրա համար ընկերությունը մի քանի տարի ուսումնասիրել է շուկան և հումքի աղբյուրները, այդ թվում՝ այն նյութերը, որոնք օգտագործում են հայտնի բրենդները։ Արդյունքում հաջողվեց գտնել որակյալ հումքի մատակարարներ և Հայաստանում հիմնել հագուստի արտադրություն։ Այսօր դա հարաբերականորեն փոքր արտադրություն է, որը հաշվարկված չէ զանգվածային շուկայի համար։ Սակայն, ինչպես նշում է Խաչատրյանը, ընկերությունը շեշտը դնում է որակի և ինքնատիպ դիզայնի վրա։
«Մենք չէինք ցանկանում պարզապես տպագրել հայկական զարդանախշը հագուստի վրա»
Ընկերությունում առանձնակի ուշադրություն են դարձրել այն բանին, թե հատկապես ինչպես օգտագործեն հայկական զարդանախշերը ժամանակակից հագուստում։ Գորգային մոտիվներից զատ, թիմն ուսումնասիրել է ընդհանուր առմամբ հայկական զարդանախշի պատմությունը և էվոլյուցիան։ «Մենք չէինք ցանկանում հայկական զարդանախշն օգտագործել պրիմիտիվ ու տարածված եղանակով՝ պարզապես վերցնել որևէ նախշ և տպագրել այն հագուստի վրա։ Ցանկանում էինք գտնել այլ մոտեցում», — բացատրում է Խաչատրյանը։ Նրա խոսքով՝ հայկական զարդանախշերն աչքի են ընկնում մեծ բազմազանությամբ և պայծառությամբ, որի պատճառով ոչ բոլորին կհամապատասխանի հագեցած ազգային նախշերով հագուստը։ Ընկերությունում փորձել են օգտագործել այդ հարուստ ժառանգությունն այնպես, որ զարդանախշը անհարկի աչքի չզարնի և ներդաշնակորեն տեղավորվի ժամանակակից զգեստապահարանում։ Հագուստից զատ, ընկերությունն աստիճանաբար ընդլայնում է նաև տեքստիլ այլ ուղղություններ։ Պահանջված արտադրանքի շարքում Խաչատրյանն առանձնացնում է շարֆերը կանանց և տղամարդկանց համար, ինչպես նաև դեկորատիվ իրերն ու ինտերիերի տարրերը, այդ թվում՝ սփռոցները։ Անցյալ տարի տեսականին համալրվեց ևս մեկ ուղղությամբ՝ զարդերով։ Դրանց հիմքում նույնպես ընկած են հայկական գորգային և ազգային զարդանախշերը։ «Երբ սկսում ես ուսումնասիրել հայկական զարդանախշի պատմությունն ու էվոլյուցիան, հասկանում ես, թե որքան հարուստ աշխարհ է դա։ Իսկ դրա գրագետ օգտագործումը իսկապես շատ գրավիչ թեմա է, որը դուր է գալիս մարդկանց», — նշում է Խաչատրյանը։
