Արհեստական բանականությունն արդեն փոխարինում է վերլուծական և տեղեկատվական մի շարք գործառույթներ, սակայն արտադրողականության աճն ինքնին չի նշանակում զբաղվածության ավտոմատ կրճատում։ Ընդհակառակը, տեխնոլոգիական զարգացումը կարող է ձևավորել նոր պահանջարկ ապրանքների և ծառայությունների նկատմամբ և այդպիսով ստեղծել լրացուցիչ մասնագետների անհրաժեշտություն։ Այս մասին հայտարարել է տնտեսագետ Էդվարդ Սանդոյանը՝ ելույթ ունենալով «ԱԲ-ն գիտության և արդյունաբերության մեջ․ մարտահրավերներ և հնարավորություններ» թեմայով կլոր սեղանի ընթացքում, որը կազմակերպվել էր Հայաստանում ՄՄՀԻ օրերի շրջանակում։

Նրա խոսքով՝ համալսարանական միջավայրում արդեն ավտոմատացվում է վերլուծական աշխատանքի զգալի մասը, մասնավորապես՝ գրականության ակնարկների պատրաստումը, տեղեկատվության հավաքագրումն ու ընդհանրացումը, ինչպես նաև գործընթացների վերլուծության հետ կապված առանձին գործառույթներ։

Սանդոյանը նշել է, որ ժամանակակից գեներատիվ համակարգերը թույլ են տալիս հաշված րոպեների ընթացքում կատարել խնդիրներ, որոնք դեռ մի քանի տասնամյակ առաջ պահանջում էին զգալի ծավալի մասնագիտական աշխատանք։ Որպես օրինակ նա բերել է բիզնես-պլանների պատրաստումը․ իր կարիերայի սկզբում ինքը տնտեսագետ হিসেবে վաստակում էր դրանց մշակմամբ, մինչդեռ այսօր նմանատիպ խնդիրը զգալի չափով կարող է կատարվել ChatGPT-ի օգնությամբ։

Տնտեսագետի կարծիքով՝ սա ցույց է տալիս մտավոր աշխատանքի շուկայում տեղի ունեցող փոփոխությունների մասշտաբը։ ԱԲ-ն աստիճանաբար իր վրա է վերցնում այն գործառույթները, որոնք նախկինում պահանջում էին որակավորված մասնագետ, սակայն այս գործընթացի հետևանքները տնտեսության համար չի կարելի հանգեցնել բացառապես աշխատատեղերի վերացմանը։

Արտադրողականության աճը պարտադիր չէ, որ կրճատի զբաղվածությունը

Սանդոյանը ուշադրություն է հրավիրում տեխնոլոգիական զարգացման պատմական փորձի վրա։ Նրա խոսքով՝ ՏՏ ոլորտում տասնամյակներ շարունակ բազմիցս հնչել են շուկայի հագեցման մոտալուտ լինելու և հաշվարկային հզորությունների նկատմամբ պահանջարկի նվազման մասին կանխատեսումներ։ Սակայն տեխնոլոգիաների զարգացման յուրաքանչյուր նոր փուլը, ընդհակառակը, հանգեցրել է դրանց կիրառության ընդլայնմանը և ձևավորել է պահանջարկ ավելի հզոր համակարգիչների նկատմամբ։

Ուստի ԱԲ-ի հաշվին աշխատանքի արտադրողականության բարձրացումը, տնտեսագետի կարծիքով, պարտադիր չէ, որ հանգեցնի աշխատանքի ընդհանուր ծավալի կրճատմանը։ Նա որպես օրինակ բերում է ծրագրային ապահովման զարգացումը, որը բազմապատիկ ավելացրել է աշխատանքի արտադրողականությունը, սակայն չի հանգեցրել մասնագետների պահանջարկի վերացմանը։

Սանդոյանը դա կապում է պահանջարկի ընդլայնման ազդեցության հետ․ երբ տեխնոլոգիական զարգացումը որոշակի ծառայություններն ավելի հասանելի է դարձնում, դրանք սկսում են սպառվել զգալիորեն ավելի մեծ ծավալով։ Արդյունքում աճում է նաև այն մասնագետների պահանջարկը, որոնք մատուցում են այդ ծառայությունները։

Որպես օրինակ նա բերում է բժշկությունը։ Ախտորոշման և պացիենտների ուղեկցման ոլորտում ԱԲ-ի հնարավորությունների ընդլայնումը կարող է բժշկական ծառայությունները դարձնել ավելի հասանելի և մեծացնել այն մարդկանց թիվը, որոնք կկարողանան ստանալ մշտական բժշկական ուղեկցություն։ Այդ դեպքում բժշկի առանձին գործառույթների ավտոմատացումը պարտադիր չէ, որ նշանակի բժիշկների պահանջարկի համաչափ կրճատում։

ԱԲ-ն և եկամուտների բաշխման նոր մոդելը

Միևնույն ժամանակ մտավոր և ֆիզիկական աշխատանքի լայնածավալ ավտոմատացումն անխուսափելիորեն բարձրացնում է այն հարցը, թե ինչպես է բաշխվելու տնտեսության կողմից ստեղծվող արժեքը։ Սանդոյանը նշում է, որ արդեն քննարկվում են անվերապահ բազային եկամտի մեխանիզմներ և պետական բյուջեների ձևավորման համակարգի ավելի խորքային արդիականացում։ Այն պայմաններում, երբ արտադրական և վերլուծական գործառույթների զգալի մասը կարող է ավտոմատացվել, տնտեսական համակարգը պետք է հարմարվի եկամուտների ստեղծման գործում աշխատանքի դերի փոփոխությանը։

Այսպիսով, առանցքային հարց է դառնում ոչ միայն այն, թե որ մասնագիտություններն ԱԲ-ն կկարողանա կատարել, այլև այն, թե ինչ կերպ արտադրողականության աճի արդյունքները կբաշխվեն տնտեսական սուբյեկտների և բնակչության միջև։

Կլոր սեղանի ընթացքում բարձրացվել է նաև ԱԲ-ի լայնածավալ տարածման հնարավոր սահմանափակման հարցը՝ էներգետիկ ռեսուրսների հնարավոր պակասը։ Ռոբոտացված համակարգերի զանգվածային ներդրումը և հաշվարկային հզորությունների ավելացումը կպահանջեն էլեկտրաէներգիայի արտադրության զգալի աճ, նշում էին քննարկման մասնակիցները։ Սահմանափակում կարող են դառնալ նաև տեխնոլոգիական սարքավորումների համար անհրաժեշտ հումքային և հազվագյուտ հողային նյութերը, սակայն հենց էներգետիկ գործոնն է տնտեսագետը առանձնացնում որպես ամենաէականը։

Սանդոյանի գնահատմամբ՝ արդեն հիմա ԱԲ-ի զարգացումը միաժամանակ խթանում է էներգիայի նոր աղբյուրների որոնումը և առկա էներգետիկ ենթակառուցվածքի արդյունավետության բարձրացումը։ Վերականգնվող էներգետիկայի օգտագործման ընդլայնումը և նոր տեխնոլոգիաների զարգացումը, Սանդոյանի կարծիքով, կուղեկցեն տնտեսության հետագա թվայնացմանը։

Այսպիսով, արհեստական բանականության ազդեցությունը տնտեսության վրա կորոշվի ոչ միայն գործունեության առանձին տեսակների ավտոմատացման արագությամբ։ Արդյունքի վրա կազդեն նոր ծառայությունների նկատմամբ պահանջարկի աճը, եկամուտների վերաբաշխումը, զբաղվածության կառուցվածքի փոփոխությունը և հետագա տեխնոլոգիական զարգացման համար անհրաժեշտ ռեսուրսների հասանելիությունը։