Արեգակնային ակտիվությամբ առաջացած մագնիսական փոթորիկները կարող են նկատելիորեն նվազեցնել արբանյակային նավարկության (նավիգացիայի) ճշգրտությունն ամբողջ մոլորակում: Այսպիսի եզրակացության է եկել Պերմի ազգային հետազոտական պոլիտեխնիկական համալսարանի (ՊԱՀՊՀ) գիտնականը, ով առաջին անգամ իրականացրել է շուրջ 300 գերճշգրիտ նավարկության կայանների աշխատանքի գլոբալ վերլուծություն՝ ամենահզոր գեոմագնիսական փոթորիկներից մեկի ժամանակ: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են «Գեոդեզիա և քարտեզագրություն» ամսագրում:

Ինչպես են փոթորիկներն ազդում GPS-ի վրա

Արեգակնային բռնկումների ժամանակ տիեզերք են արտանետվում լիցքավորված մասնիկների հոսքեր: Հասնելով Երկրին՝ դրանք խանգարումներ են առաջացնում իոնոսֆերայում՝ մթնոլորտի այն շերտում, որով անցնում են արբանյակներից եկող ազդանշանները: Արդյունքում ազդանշանները ստանում են լրացուցիչ ուշացումներ և աղավաղումներ, ինչը հանգեցնում է կոորդինատների որոշման սխալների:

ՊԱՀՊՀ գիտնականը վերլուծել է այն կայանների տվյալները, որոնք օգտագործվում են գեոդեզիայում, շինարարության մեջ և այլ ոլորտներում գերճշգրիտ տեղորոշման (մինչև մի քանի սանտիմետր ճշգրտությամբ) համար:

Հիմնական եզրակացությունները

  • Երկչափ ռեժիմում (լայնություն և երկայնություն) ճշգրտությունն ընկնում է միջինում 14%-ով:
  • Սխալների անհանխատեսելիությունն աճում է 33–50%-ով. կոորդինատները սկսում են ավելի քաոսային կերպով «ցատկել»:
  • Ըստ բարձրության սխալը փոթորկի ժամանակ ավելանում է մոտ 20%-ով:
  • Տեղորոշման ընդհանուր սխալն աճում է միջինում 23,5%-ով, իսկ առանձին դեպքերում՝ մինչև 50%-ով:

«Սովորական օգտատիրոջ համար սա նշանակում է, որ նավիգատորը կարող է ցույց տալ գտնվելու վայրի տարբեր կետեր և ավելի քաոսային կերպով փոխել դրանց դիրքը: Սովորաբար նման սխալները կազմում են մի քանի մետր, բայց կարող են հանգեցնել նրան, որ համակարգը ցույց տա ոչ ճիշտ մուտքը կամ փողոցի հակառակ կողմը»,— պարզաբանել է ՊԱՀՊՀ գիտաշխատող Անտոն Տյուտյուկովը:

Ազդեցությունը մասնագետների վրա

Գեոդեզիստների, շինարարների և գերճշգրիտ տեխնիկայի հետ աշխատող մասնագետների համար հետևանքներն ավելի լուրջ են: Մի քանի սանտիմետրի շեղումները կարող են կրիտիկական ազդեցություն ունենալ հիմքերի, սյուների և այլ կառուցվածքների տեղադրման ճշգրտության վրա:

Անսպասելի էֆեկտ

Հետազոտությունը վեր է հանել մի հետաքրքիր առանձնահատկություն. հանգիստ օրերին խոշոր խափանումներ նկատվում են ավելի մեծ թվով կայաններում, քան փոթորիկների ժամանակ: Սակայն մագնիսական փոթորիկների ընթացքում սխալի միջին մեծությունը զգալիորեն ավելի բարձր է դառնում: Հեղինակի կարծիքով՝ մագնիսական դաշտի գլոբալ խանգարումները մասնակիորեն ճնշում են խոչընդոտների լոկալ (տեղային) աղբյուրները:

Կարճ ասած

Մագնիսական փոթորիկներն ընդունակ են նվազեցնել GPS նավարկության ճշգրտությունն ամբողջ Երկրի վրա: Ուժեղ խանգարումների ժամանակ երկչափ ռեժիմում սխալն ավելանում է 14%-ով, իսկ ըստ բարձրության՝ 20%-ով: Սովորական օգտատերերի համար սա արտահայտվում է «ցատկող» կոորդինատներով, իսկ մասնագետների համար կարող է լինել կրիտիկական: ՊԱՀՊՀ հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ փոթորիկները ոչ միայն մեծացնում են սխալանքը, այլև այն դարձնում են ավելի անհանխատեսելի: Ստացված տվյալները կօգնեն բարելավել արբանյակային նավարկության ալգորիթմները և զգուշացնել օգտատերերին ճշգրտության նվազման մասին: