Կիրակի օրը՝ ապրիլի 26-ին, էլեկտրաէներգիայի սփոթային գները ողջ Եվրոպայում հասել են պատմական նվազագույնի. արևային էներգիայի հզոր գեներացիան բախվել է հանգստյան օրերի թույլ պահանջարկի և գարնանային մեղմ ջերմաստիճանի հետ՝ հերթական անգամ հիշեցնելով մայրցամաքի էներգետիկ շուկաներում աճող անկայունության մասին։

Ամենացածր բացասական ցուցանիշը գրանցվել է Նիդեռլանդներում. «մեկ օր առաջ» աճուրդի արդյունքներով, Կենտրոնական եվրոպական ժամանակով ժամը 14:00-ի դրությամբ, գինը կազմել է -479,59 եվրո՝ մեկ մեգավատտ-ժամի համար: Բելգիան քիչ էր հետ մնում՝ -479,27 եվրո/ՄՎտժ, իսկ Ֆրանսիան հասել էր -478,80 եվրո/ՄՎտժ-ի։ Արևային գեներացիայի պիկ ժամերին մայրցամաքային Եվրոպայի երկրների մեծ մասում գները տատանվում էին -400-ից մինչև -200 եվրո/ՄՎտժ միջակայքում։

Այս անկումը գերազանցեց նախորդ ռեկորդը, որը գրանցվել էր Զատիկին հաջորդող երեքշաբթի օրը՝ ապրիլի 7-ին, երբ Գերմանիայում ներօրյա գները իջել էին մինչև -323,96 եվրո/ՄՎտժ, իսկ Ֆրանսիայում՝ -230,31 եվրո/ՄՎտժ՝ համաձայն Bloomberg-ի տվյալների։

Կառուցվածքային տեղաշարժ, այլ ոչ թե անոմալիա

Ռեկորդը կանխատեսելի էր։ Դեռ մի քանի օր առաջ The Brussels Times-ը հայտնել էր, որ շաբաթ օրը բելգիական էլեկտրաէներգիայի մեծածախ գները կնվազեն մինչև տարվա նվազագույն ցուցանիշը՝ կանխատեսվելով -200 եվրո/ՄՎտժ՝ հանգստյան օրերին ավելցուկային արևային գեներացիայի և ցածր պահանջարկի ֆոնին։ Սակայն կիրակնօրյա արդյունքը զգալիորեն գերազանցեց այդ սպասումները։

Տեղի ունեցածը տեղավորվում է ավելի լայն միտման մեջ, որը կտրուկ արագացել է 2026 թվականին։ Montel խորհրդատվական ընկերության տվյալներով՝ առաջին եռամսյակում Եվրոպան վերականգնվող աղբյուրներից արտադրել է ռեկորդային 384,9 տերավատտ-ժամ էլեկտրաէներգիա, իսկ արևային էներգիայի արտադրությունը հասել է այս ժամանակահատվածի համար պատմական առավելագույնի։

Միայն Գերմանիայում քամու էներգիայի արտադրությունը տարվա առաջին երեք ամիսների ընթացքում աճել է 27%-ով՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ Bloomberg-ի փոխանցմամբ՝ Իսպանիայում բացասական գներով ժամերի քանակը ավելի քան եռապատկվել է, իսկ Ֆրանսիայում՝ գրեթե կրկնապատկվել։

Բացասական գները առաջանում են այն ժամանակ, երբ էլեկտրաէներգիայի առաջարկը զգալիորեն գերազանցում է պահանջարկը, և արտադրողները ստիպված են լինում հավելյալ վճարել՝ ավելցուկը ցանցին հանձնելու համար։ Նախկինում հազվադեպ հանդիպող այս երևույթը վերածվել է եվրոպական էներգահամակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկության. Էներգետիկայի միջազգային գործակալության տվյալներով՝ 2025 թվականին բացասական գներով ժամերի մասնաբաժինը կազմել է ընդհանուր ժամերի մոտ 6%-ը թե՛ Գերմանիայում, թե՛ Իսպանիայում։

Հակասությունների շուկա

Էքստրեմալ ցածր ցուցանիշները դժվարությամբ են համադրվում էներգետիկ ճգնաժամի հետ, որը միջին եվրոպական էլեկտրաէներգիայի գները պահում է բարձր մակարդակի վրա այն պահից ի վեր, երբ փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ը և Իսրայելը ավիահարվածներ հասցրեցին Իրանին։ Մարտի կեսերին Dutch TTF գազի ֆյուչերսները գրեթե կրկնապատկվեցին՝ գերազանցելով 60 եվրո/ՄՎտժ-ն, քանի որ հակամարտությունը խաթարեց էներգակիրների մատակարարումները Պարսից ծոցից և ցնցեց շուկաները, որոնք արդեն իսկ լարված էին գազապահեստարանների ցածր մակարդակի պատճառով։ Չնայած այն բանին, որ դրանից հետո գազի գները նահանջել են՝ ապրիլի վերջին հասնելով մոտ 44 եվրո/ՄՎտժ-ի, դրանք դեռևս մոտ 40%-ով բարձր են նախորդ տարվա արժեքներից։

Եվրոպական հանձնաժողովը արձագանքել է էլեկտրաէներգիայի հարկերի նվազեցման և գազապահեստարանների լցման համակարգման ծրագրերով, մինչդեռ ապրիլի կեսերին եվրոպական խոշոր շուկաների մեծ մասում շաբաթական միջին մեծածախ գները մնում էին 95 եվրո/ՄՎտժ-ից բարձր։

Այս տարբերությունը բացահայտում է եվրոպական էներգետիկ անցման հիմնական հակասությունը. ցանկացած արևոտ հանգստյան օր վերականգնվող էներգետիկան ի վիճակի է էլեկտրաէներգիան արժեզրկել գրեթե մինչև զրոյի, մինչդեռ շուկան ամբողջությամբ դեռևս տառապում է հանածո վառելիքից կախվածությունից և աշխարհաքաղաքական ռիսկերից։ Ինչպես նշել է IWR-ի գլխավոր տնօրեն Նորբերտ Ալնոխը. «Որքան ակտիվորեն է վերականգնվող էներգետիկան դուրս մղում թանկարժեք գազային էլեկտրակայանները, այնքան ցածր է դառնում հաշվարկային գինը: Եվ հակառակը, եթե թանկարժեք էլեկտրակայանների մասնաբաժինը աճում է, բորսայում էլեկտրաէներգիայի գները, և ի վերջո՝ սպառողների համար գները նույնպես բարձրանում են»։