Ապագան այլևս սոսկ անցյալի ավելի արագ տարբերակը չի լինելու: Արհեստական բանականության զարգացմանը զուգընթաց փոխվելու են ոչ միայն տեխնոլոգիաները, այլև աշխատանքի, կրթության, ներդրումների և տնտեսության բուն տրամաբանությունը: Առաջիկա հինգից տասը տարվա ընթացքում մարդկությունը կարող է բախվել այնպիսի փոփոխությունների, որոնք մասշտաբով կգերազանցեն նախորդ դարի փոխակերպումները:

Դրա մասին INVESTMENT PERSPECTIVES 2026 համաժողովում հայտարարել է ֆուտուրիստ Գերդ Լեոնհարդը։ Նրա բնորոշմամբ՝ արհեստական բանականությունն այսօր ֆինանսական արդյունաբերության գլխավոր տեխնոլոգիական խնդիրն է, ընդ որում՝ ԱԲ-ի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունները զգալիորեն ավելի մեծ մասշտաբ ունեն, քան թոքենների և թվային ակտիվների բումը։

ԱԲ-ն վերածվում է թվային աշխատակցի

Լեոնհարդի պնդմամբ՝ արհեստական բանականությունն ընդունակ է արմատապես փոխելու այնպիսի գործընթացներ, ինչպիսին է due diligence-ը՝ ընկերության համալիր ստուգումը ներդրումային գործարքից առաջ:

Այն, ինչ նախկինում ամբողջական թիմերի աշխատանք էր պահանջում, կարող է ավտոմատացվել և արագացվել տասնյակ, նույնիսկ հարյուրավոր անգամներ: Մարդկային աշխատանքին աստիճանաբար փոխարինելու է գալիս այն, ինչ տեխնոլոգիական արդյունաբերությունն արդեն անվանում է digital labor՝ թվային աշխատանք: «Ռոբոտի պես աշխատելու դեպքում ռոբոտը կխլի ձեր աշխատանքը»,- զգուշացնում է Լեոնհարդը։

Նա նշել է, որ եթե մարդու աշխատանքը 30-40%-ով բաղկացած է առօրյա գործերից, ԱԲ-ն կարող է պարզապես ազատել նրա ժամանակն ավելի բարդ խնդիրների համար: Սակայն եթե առօրյա գործողությունները կազմում են աշխատանքի 80%-ը, վիճակը դառնում է շատ ավելի լուրջ:

Հենց այդ պատճառով, կարծում է ֆուտուրիստը, արդեն իսկ հարկավոր է մտածել ոչ միայն այն մասին, թե որ մասնագիտությունն է պահանջված լինելու, այլև՝ թե այդ մասնագիտության որ մասը կարող է կատարել մեքենան։

Ինչպիսի՞ մասնագիտություն ընտրել ԱԲ-ի աշխարհում

Լեոնհարդը հատկապես խիստ է արտահայտվում կրթության և մասնագիտության ընտրության մասին։ Նրա կարծիքով՝ սխալ է երեխաներին նախապատրաստել ապագային՝ նրանց ստիպելով պարզապես տեղեկություններ կուտակել: Մեքենաներն արդեն ի վիճակի են հիշելու և մշակելու այն մարդու հետ անհամեմատելի արագությամբ:

Երաշխիք չէ նաև ծրագրավորելու կարողությունը։ Գ. Լեոնհարդի պնդմամբ՝ կոդի զգալի մասն արդեն գեներացվում է համակարգիչների կողմից, ուստի ծածկագիր գրելու ունակությունն ինքնին անպայմանորեն մարդուն անվտանգ տեղ չի ապահովի աշխատաշուկայում: Լեոնհարդի գլխավոր խորհուրդը՝ չմրցել մեքենաների հետ այնտեղ, որտեղ նրանք ավելի ուժեղ են։

ԱԲ-ն ի վիճակի է աշխատելու տվյալների, տրամաբանության, հաշվարկների, տեղեկատվության որոնման և ալգորիթմների հետ: Հետևաբար, առավել հեռանկարային կլինեն այն զբաղմունքները, որոնք պահանջում են մարդկային դատողություն, ապրումակցում, երևակայություն, ստեղծագործություն, խրթին հարաբերություններ և անմիջական շփում մարդկանց հետ:

Որպես օրինակներ նա նշում է բժիշկներին, ուսուցիչներին, նկարիչներին, հոգևորականներին, պարողներին և այլ մասնագիտություններ, որոնք այսպես կոչված միանշանակ չլինող իրավիճակներում որոշումներ ընդունելու կարողություն են պահանջում:

«Messy jobs»՝ բարդ, երկիմաստ մասնագիտությունները, որտեղ չկա նախապես գրված ճիշտ պատասխանի ալգորիթմ, կարող են դառնալ ամենակայուններից մեկը: Ըստ էության, ապագայի մարդը պետք է ոչ թե ավելի շատ բան իմանա մեքենայից, այլ կարողանա անել այն, ինչ մեքենան չի կարողանում:

Մարդկությունը խիզախում է առաջին անգամ «երկրորդ բանականություն» դառնալ

Լեոնհարդն առաջարկում է մտածել, թե ինչ կլինի, եթե մարդկությունը դադարի լինել մոլորակի վրա ամենաբանական հզոր տեսակը: «Պատմության մեջ երկրորդ մեծ բանականությունը երբեք չի գոյատևել»,- ասում է ֆուտուրիստը։

Որպես օրինակ նա բերում է շիմպանզեներին։ Մարդկությունը լիովին չի ոչնչացրել նրանց, բայց հենց մարդիկ են որոշում այն աշխարհի կանոնները, որում գոյություն ունեն շիմպանզեները: Լեոնհարդը տհաճ հարց է տալիս. ի՞նչ կլինի, եթե մի օր «առաջին բանականության» դերը մարդուց անցնի մեքենային։

«Ինչպե՞ս ենք մենք վարվել շիմպանզեների հետ»,- հարցնում է նա՝ հավելելով, որ եթե մարդն ինքը հայտնվեր երկրորդ կարգի բանական էակի դերում, նրան, հնարավոր է, դեռևս բախտ վիճակվեր մնալ ընտանի կենդանի։ Հենց այդ պատճառով արհեստական ընդհանուր բանականության՝ AGI-ի հայտնվելը, որն ընդունակ է կատարելու լայն շրջանակի ինտելեկտուալ խնդիրներ մարդու կամ ավելի բարձր մակարդակով, Լեոնհարդը համարում է վերջին հարյուրամյակների ամենանշանակալի իրադարձություններից մեկը:

Ըստ նրա գնահատականների՝ մարդկությունը գտնվում է միայն այս գործընթացի սկզբում: Նա ենթադրում է, որ մինչև տասնամյակի վերջը կարող է վրա հասնել այսպես կոչված սինգուլյարությունը՝ պահը, երբ արհեստական բանականությունը կգերազանցի մարդուն առանձին ինտելեկտուալ գործառույթների մեծ մասում:

Ընդ որում՝ Լեոնհարդն ընդգծում է. բանականությունը հավասար չէ գիտակցությանը: Մեքենան կարող է անհավանականորեն արդյունավետ լինել տրամաբանության և տեղեկատվության մշակման գործում, բայց այն չի զգում, չունի մարդկային մարմին, չի զգում կարեկցանք և չունի մարդկային փորձ: Եվ հենց դա է, նրա կարծիքով, դառնում մարդու գլխավոր առավելությունը:

«Եթե սովորում եք ռոբոտի պես, ռոբոտը կդառնա ձեր տերը»

Ֆուտուրիստի կարծիքով՝ կրթական համակարգը ևս պետք է արմատապես փոխվի։ Նախկինում մարդուց պահանջվում էր կուտակել գիտելիքներ, քանի որ տեղեկատվության հասանելիությունը սահմանափակ էր։ Այժմ իրավիճակը հակառակն է. մեքենան կարող է վայրկյանների ընթացքում ստանալ և մշակել տեղեկատվության այնպիսի ծավալ, որը մարդը ֆիզիկապես ի վիճակի չէ յուրացնել։

Հետևաբար, ապագայի կրթությունը պետք է զարգացնի ոչ թե հիշելու կարողությունը, այլ հասկանալու, ստեղծելու, փոխազդելու, կասկածելու, գնահատելու և որոշումներ ընդունելու ունակությունը։ «Եթե սովորում եք ռոբոտի պես, ռոբոտը կդառնա ձեր տերը», - զգուշացնում է Լեոնհարդը։

Նրա կարծիքով մարդիկ ստիպված կլինեն զարգացնել որակներ, որոնք նախկինում համարվում էին չափազանց սուբյեկտիվ և նույնիսկ խանգարող արդյունավետ աշխատանքին՝ հույզեր, կարեկցանք, երևակայություն, էթիկա, ինտուիցիա և այլոց հասկանալու կարողություն։ Հենց այդ մարդկային որակներն է Լեոնհարդը հակադրում ալգորիթմներին։

Առաջիկա տասը տարին կարող է աշխարհն ավելի շատ փոխել, քան նախորդ հարյուրը

ԱԲ-ն, շարունակում է նա, ավելի լայնածավալ տեխնոլոգիական հեղափոխության մի մասն է միայն։ Լեոնհարդը մեկ գործընթացի մեջ միավորում է արհեստական բանականության, ռոբոտաշինության, վերականգնվող էներգետիկայի, քվանտային հաշվարկների, միջուկային սինթեզի և գենետիկական ինժեներիայի զարգացումը։

Ներկա փուլի գլխավոր տարբերությունը նախորդ տեխնոլոգիական հեղափոխություններից այն է, որ այդ տեխնոլոգիաները սկսում են զարգանալ միաժամանակ և ուժեղացնել միմյանց, նշում է նա։ ԱԲ-ն արագացնում է հաշվողական տեխնիկայի զարգացումը։ Հաշվողական հզորություններն արագացնում են ԱԲ-ն։ ԱԲ-ն արագացնում է ռոբոտաշինությունը, իսկ ռոբոտաշինությունը թույլ է տալիս արհեստական բանականությունը թվային աշխարհից տեղափոխել ֆիզիկական աշխարհ։

Ըստ Լեոնհարդի կանխատեսման՝ առաջիկա տասնամյակի ընթացքում աշխարհում կարող են հայտնվել ավելի քան մեկ միլիարդ մարդանման ռոբոտներ: Նրանք կարող են աշխատել գործարաններում, վերանորոգել մեքենաներ, զբաղվել առաքմամբ, մաքրությամբ և աստիճանաբար ավելի ու ավելի շատ կենցաղային գործեր ստանձնել։

Ֆուտուրիստը բերում է Ճապոնիայում ավտոմատացված ավտոմեքենաների սպասարկման կենտրոնի օրինակը, որտեղ ռոբոտներն ինքնուրույն կատարում են վերանորոգման գործողություններ, իսկ մարդը միայն վերահսկում է համակարգը: Ըստ նրա՝ հաջորդ փուլը ռոբոտների հայտնվելն է առօրյա կյանքում։

Ռոբոտներից՝ դեպի նոր տնտեսություն

Տեխնոլոգիական հեղափոխությունն անխուսափելիորեն հարց կբարձրացնի տնտեսության բուն մոդելի վերաբերյալ։ Եթե ​​ԱԲ-ի օգնությամբ մեկ աշխատակիցն ունակ է կատարելու մի քանի մարդու աշխատանք, ապա պարզ հարց է առաջանում. ի՞նչ է տեղի ունենում ազատված ժամանակի և եկամտի հետ:

Մարդն ավելի արագ է աշխատում. նա ավելի շատ ազատ ժամանա՞կ է ստանում: Ընկերությունն ավելի քի՞չ մարդ է վարձում: Աշխատավարձը մնում է նույնը, իսկ հավելյալ շահույթը բաժին է հասնում տեխնոլոգիայի սեփականատերերի՞ն: Նրա կարծիքով՝ այն ընկերությունները, որոնք առաջինը կսովորեն օգտագործել թվային աշխատանքը, հսկայական մրցակցային առավելություն կստանան: 

Այնուամենայնիվ, նման հզորության կենտրոնացումը փոքր թվով տեխնոլոգիական ընկերությունների ձեռքում միաժամանակ նոր ռիսկեր է ստեղծում։ Հետևաբար, ապագայի հարցը ոչ միայն այն հարցն է, թե ինչ է ԱԲ-ն ունակ անելու, այլև այն, թե ով է վերահսկելու այս տեխնոլոգիան, և ինչ կանոններով է այն աշխատելու։

Մեզ անհրաժեշտ են հզոր կանոններ՝ հզոր գործիքների համար

Լեոնհարդը ԱԲ-ն համեմատում է մեխ կրակող ատրճանակի հետ: Դրա միջոցով կարելի է մեկ ժամում կատարել մի աշխատանք, որը սովորական մուրճով երկու օր կպահանջեր: Բայց հզոր գործիքն առանց վերահսկողության օգտագործելու դեպքում միաժամանակ վտանգավոր է դառնում։ Նույնն է և արհեստական բանականության պարագայում։

«Երբ մենք ունենում ենք հզոր գործիքներ, մեզ անհրաժեշտ են հզոր կանոններ»,- ասում է ֆուտուրիստը։ Խոսքը վերաբերում է անձնական տվյալների պաշտպանությանը, ԱԲ-ի որոշումների համար պատասխանատվությանը, համակարգերի ինքնավարության սահմաններին և տեխնոլոգիաների նկատմամբ վերահսկողությանը, որոնք ստանում են մուտք դեպի ֆինանսներ, բժշկական տեղեկատվություն, էլեկտրոնային փոստ և այլ զգայուն տվյալներ:

Ընդ որում՝ Լեոնհարդը ԱԲ-ից հրաժարվելն իրատեսական տարբերակ չի համարում։ Ճիշտ այնպես, ինչպես մարդկությունը չկարողացավ հրաժարվել ինտերնետից կամ բջջային կապից, այն չի կարող պարզապես դադարեցնել արհեստական ​​բանականության տարածումը։ Հետևաբար, ընտրությունը, ըստ նրա, ոչ թե «ԱԲ-ի» և «առանց ԱԲ-ի» միջև է, այլ տեխնոլոգիայի խելամիտ օգտագործման և դրա նկատմամբ վերահսկողության կորստի միջև:

Մարդը ստիպված կլինի ներդրումներ կատարել ոչ միայն տեխնոլոգիաների մեջ

Ի վերջո, Լեոնհարդը կոչ է անում ներդրումներ կատարելու ոչ միայն մեքենաների, այլև մարդկանց մեջ: Տեխնոլոգիաներն զարգանալով ավելի հզոր են դառնալու, բայց հենց մարդկային որակները կարող են որոշել՝ այդ հեղափոխությունը նոր բարգավաճման փո՞ւլ, թե՞ նոր խնդիրների աղբյուր կդառնա:

«Ապագայում չի կարելի տեխնոլոգիապես անգրագետ լինել»,- ասում է նա։ Մարդը պետք է հասկանա և կարողանա օգտագործել նոր գործիքները, բայց միաժամանակ պահպանի ինքնուրույն մտածելու կարողությունը։ Երիտասարդների համար դա նշանակում է մասնագիտության ընտրության սկզբունքորեն նոր մոտեցում. չփորձել դառնալ լավագույն մեքենան, այլ փնտրել ոլորտներ, որտեղ մարդկային գործոնը աշխատանքի բուն արժեքի մասն է։

Բիզնեսի համար՝ սովորել աշխատել ԱԲ-ի հետ միասին, և ոչ թե պարզապես մարդկանց փոխարինել դրանով։ Պետության համար՝ ստեղծել կանոններ, որոնք հնարավորություն կտան օգտագործելու տեխնոլոգիայի առավելությունները՝ առանց հասարակության նկատմամբ վերահսկողությունը դրան զիջելու։ Իսկ առհասարակ մարդկության համար մնում է գլխավոր հարցը. արդյո՞ք մարդը կկարողանա պահպանել իր տեղն այն աշխարհում, որն առաջին անգամ պատմության մեջ ստեղծում է բանականություն, որը պոտենցիալ ունակ է գերազանցել հենց իրեն՝ մարդուն։

Լեոնհարդը կարծում է, որ պատասխանը դեռևս որոշակիացված չէ։ Բայց այն ձևավորելու համար ավելի քիչ ժամանակ է մնում։