Աստղագետները հայտնաբերել են հազվագյուտ օբյեկտ՝ Cha 1107-7626 անվանումով rogue-մոլորակ, որը դրեյֆում է միջաստղային տարածությունում՝ առանց մայր աստղի: Գտնվելով Խամելեոն համաստեղությունում՝ Երկրից մոտ 620 լուսային տարի հեռավորության վրա, այս մոլորակը, որի զանգվածը կազմում է Յուպիտերի 5-10 զանգված, ոչ միայն թափառում է սառը դատարկությունում. այն ակտիվորեն «սնվում է»՝ ռեկորդային արագությամբ կլանելով գազ և փոշի: Այս մասին հաղորդվում է Nature Astronomy ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունում:

«Մարդիկ սովոր են մոլորակները համարել հանգիստ և կայուն աշխարհներ, բայց այս բացահայտումը ցույց է տալիս, որ ազատորեն լողացող մոլորակային օբյեկտները կարող են լինել հետաքրքիր վայրեր», - նշել է հետազոտության առաջատար հեղինակ, Պալերմոյի աստղագիտական ռադիոաստղադիտարանի (INAF, Իտալիա) աստղագետ Վիկտոր Ալմենդրոս-Աբադը:

Ի տարբերություն rogue-մոլորակների մեծ մասի, որոնք համարվում են սառը և մեռած, Cha 1107-7626-ը շրջապատված է գազի և փոշու սկավառակով, որը նա ակտիվորեն կլանում է: Սա այն դարձնում է հայտնի ամենացածր զանգվածով ազատորեն լողացող օբյեկտներից մեկը՝ աճի նշաններով:

Ռեկորդային ակրեցիա. վայրկենապես 6 միլիարդ տոննա

Օգտագործելով Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի (ESO) Շատ մեծ տելեսկոպը (VLT) և ՆԱՍԱ-ի Ջեյմս Ուեբի տիեզերական տելեսկոպը (JWST), գիտնականները գրանցել են, թե ինչպես է մոլորակը «գրավում» նյութը շրջապատող սկավառակից: Ակրեցիայի արագությունը զարմանալի է՝ վայրկենապես 6 միլիարդ տոննա գազ և փոշի: «Սա մոլորակային օբյեկտի համար երբևէ գրանցված ամենահզոր ակրեցիայի դրվագն է», - ընդգծել է Ալմենդրոս-Աբադը:

Դիտարկումները բացահայտել են ինֆրակարմիր ավելցուկային ճառագայթում 4–12 միկրոն միջակայքում, սիլիկատային առանձնահատկություններ 10 միկրոնում (նման աստղերին և շագանակագույն թզուկներին), ածխաջրածինների արտանետման գծեր, որոնք վկայում են ածխածնային սկավառակի մասին, և բազմաթիվ նշաններ, որոնք ցույց են տալիս շարունակվող աճը: Այս տվյալները Cha 1107-7626-ը դարձնում են սկավառակի աճի «իդեալական օրինակ» մոլորակային օբյեկտների համար՝ տիեզերքի խավարում rogue-մոլորակների զարգացման «այցեքարտ»:

Աճի պոռթկումներ. ինչպե՞ս է մագնիսական դաշտը «գործարկում» գործընթացը

Մոլորակը հավասարաչափ չի աճում. նրա «սնուցումը» տեղի է ունենում պոռթկումներով՝ ակրեցիայի բռնկումների տեսքով: Թիմն օգտագործել է VLT-ի X-shooter սպեկտրոգրաֆը, JWST-ի տվյալները և SINFONI գործիքի արխիվային դիտարկումները՝ օբյեկտը «բռնելու» աճի «պայթյունի» ժամանակ: Ճառագայթման համեմատությունը բռնկումից առաջ և ընթացքում թույլ է տվել վերակառուցել գործընթացը:

Պարզվել է, որ պոռթկումները սնվում են մոլորակի մագնիսական դաշտով՝ մեխանիզմ, որը նախկինում դիտվել է միայն աստղերի մոտ: Ավելի զարմանալի է, որ սկավառակի քիմիան փոխվում է ակրեցիայի ընթացքում: Ջրի գոլորշին հայտնվում է միայն ակտիվ կլանման ժամանակաշրջաններում, ինչը վկայում է օբյեկտի շրջապատի դինամիկ գործընթացների մասին:

Մշուշոտ սահման. մոլորա՞կ, թե՞ աստղի սաղմ

Հայտնաբերումը բարձրացնում է rogue-մոլորակների ծագման մասին հիմնարար հարց. ձևավորվո՞ւմ են դրանք ամենացածր զանգվածով աստղերի նման, թե՞ սրանք հսկա մոլորակներ են, որոնք դուրս են մղվել իրենց հայրենի համակարգերից: «Սա մշուշում է աստղերի և մոլորակների միջև սահմանը և մեզ հնարավորություն է տալիս նայել rogue-մոլորակների ձևավորման ամենավաղ փուլերին», - նշել է Սենտ Էնդրյուսի համալսարանի (Մեծ Բրիտանիա) աստղագետ Բելինդա Դամիանը:

Նմանատիպ ակրեցիայի պոռթկումներ դիտվում են աստղային «մանկապարտեզներում», ինչը ենթադրում է, որ որոշ rogue-մոլորակներ զարգանում են աստղային սցենարով: Հետազոտության համահեղինակ Ալեքս Շոլցը Սենտ Էնդրյուսի համալսարանից ավելացրել է. «Գաղափարը, որ մոլորակային օբյեկտը կարող է վարվել աստղի նման, ակնածանք է ներշնչում և ստիպում է մտածել, թե ինչպիսին կարող են լինել մեր Արեգակնային համակարգից դուրս աշխարհները իրենց սաղմնային վիճակում»:

Ապագան. ELT տելեսկոպը կբացահայտի ավելի շատ գաղտնիքներ

Նման օբյեկտների հայտնաբերումը բարդ է նրանց թույլ փայլի պատճառով, բայց ապագան խոստումնալից է: ESO-ի Չափազանց մեծ տելեսկոպը (ELT)՝ աշխարհի ամենամեծ հայելով և ամենամութ երկնքում տեղակայված, կդյուրացնի rogue-մոլորակների որոնումը և կբացահայտի նրանց «աստղային» բնույթը: «Այս բացահայտումը ոգեշնչում է մեզ մտորել մեր Արեգակնային համակարգից դուրս աշխարհների սաղմնային փուլերի մասին», - եզրակացրել է ESO-ի աստղագետ Ամելիա Բայոն:

Հակիրճ…

Cha 1107-7626 rogue-մոլորակը (5–10 Յուպիտերի զանգված) Խամելեոն համաստեղությունում, 620 լուսային տարի հեռավորության վրա, կլանում է վայրկենապես 6 միլիարդ տոննա գազ և փոշի՝ մոլորակային օբյեկտների համար ակրեցիայի ռեկորդ: VLT-ն և JWST-ն բացահայտել են սկավառակ, մագնիսական աճի պոռթկումներ և ջրի գոլորշու հայտնվել: Սա մշուշում է մոլորակների և աստղերի միջև սահմանը՝ ակնարկելով աստղային ձևավորման սցենարի մասին: ELT-ն կօգնի գտնել ավելի շատ նման «կանիբալներ» տիեզերքում: