«Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակը (JWST) ներկայացրել է առաջին մանրամասն «եղանակի կանխատեսումը» անսովոր օբյեկտի՝ SIMP-0136 կոչվող շագանակագույն թզուկի համար, որը գտնվում է Երկրից 20 լուսային տարի հեռավորության վրա՝ Ձկներ համաստեղությունում: Այս միայնակ աշխարհը, որը ոչ աստղ է, ոչ էլ մոլորակ, պտտվում է տիեզերքում առանց արևի՝ փայլելով Երկրի բևեռային լույսերից ավելի վառ լույսերով: Հետազոտությունը, որը հրապարակվել է սեպտեմբերի 26-ին Astronomy & Astrophysics ամսագրում, բացահայտում է նրա մթնոլորտի գաղտնիքները: Այս մասին հայտնում է space.com կայքը:

Ի՞նչ է SIMP-0136-ը

SIMP-0136-ը շագանակագույն թզուկ է՝ «չհաջողված աստղ», որի տարիքը 200 միլիոն տարի է: Գազային ամպերից ձևավորվելով՝ այն բավարար զանգված չի կուտակել ջերմամիջուկային սինթեզի համար, ինչպես աստղերը, և չի պտտվում որևէ լուսատուի շուրջ, ինչպես մոլորակները: Այս օբյեկտը պտտվում է յուրաքանչյուր 2,5 ժամը մեկ և ազատորեն լողում է տիեզերքում: Նրա մթնոլորտը դարձել է JWST-ի համար կատարյալ թիրախ՝ գիտնականներին հնարավորություն տալով առաջին անգամ հետևել եղանակի փոփոխություններին ամբողջական պտույտի ընթացքում:

«Սա արտաերկրային օբյեկտի մթնոլորտի ամենաճշգրիտ չափումներն են և առաջին դեպքը, երբ մենք ուղղակիորեն ուսումնասիրել ենք դրա փոփոխությունները», - նշել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ Էվերտ Նասեդկինը Դուբլինի Թրինիթի քոլեջից:

Եղանակը SIMP-0136-ի վրա. փոթորիկներ և բևեռային լույսեր

JWST-ի զգայուն գործիքների օգնությամբ գիտնականները գրանցել են.

  • Կայուն ամպեր. հակառակ սպասումների, տաք սիլիկատներից (ավազի նման մասնիկներ) կազմված ամպերը կայուն էին, այլ ոչ թե բծավոր:
  • Տաք մթնոլորտի շերտ. վերին շերտերը 300°C-ով ավելի տաք էին, քան սպասվում էր: Պատճառը հզոր բևեռային լույսերն են, որոնք առաջանում են ուժեղ մագնիսական դաշտի հետևանքով: Լիցքավորված մասնիկները բախվում են մթնոլորտին՝ տաքացնելով այն և առաջացնելով վառ փայլ:
  • Ջերմաստիճանի տատանումներ. խորքային շերտերում նկատվել են 5°C փոփոխություններ, հավանաբար, հսկայական փոթորիկների հետևանքով, որոնք նման են Հյուպիտերի Մեծ կարմիր բծին:

«SIMP-0136-ի բևեռային լույսերը ավելի հզոր են, քան Երկրի վրա, և տաքացնում են մթնոլորտը», - բացատրել է համահեղինակ Ջոաննա Վոսը:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

Շագանակագույն թզուկները, ինչպիսին SIMP-0136-ն է, չեն ստվերվում աստղերի կողմից, ինչը նրանց դարձնում է մթնոլորտի ուսումնասիրման իդեալական օբյեկտ: Դրանք ծառայում են որպես գազային հսկաների և էկզոմոլորակների մոդել: JWST-ի տվյալները օգնում են հասկանալ, թե ինչպես են ներքին ջերմությունն ու շարժումները ձևավորում եղանակը հեռավոր աշխարհներում:

«Այս գործընթացների հասկանալը կարևոր է ապագայում էկզոմոլորակների ուսումնասիրության համար», - ավելացրել է Վոսը:

Ի՞նչ է հաջորդելու

SIMP-0136-ի համար կիրառված մեթոդները կօգտագործվեն էկզոմոլորակների վերլուծության համար՝ օգտագործելով JWST-ը, Extremely Large Telescope-ը և NASA-ի ապագա Habitable Worlds Observatory-ը: Գիտնականները ցանկանում են ուսումնասիրել, թե ինչպես են եղանակային համակարգերն այլ աշխարհներում զարգանում ժամանակի ընթացքում:

Հակիրճ…

JWST-ը բացահայտել է, որ SIMP-0136 շագանակագույն թզուկի վրա փոթորիկներ են տեղի ունենում և փայլում են վառ բևեռային լույսեր՝ պայմանավորված մագնիսական դաշտով և տաք սիլիկատային ամպերով: Սա արտաերկրային օբյեկտի մթնոլորտի առաջին մանրամասն դիտարկումն է, որը ճանապարհ է բացում էկզոմոլորակների ուսումնասիրության համար: 20 լուսային տարի հեռավորության վրա գտնվող միայնակ աշխարհը դարձել է տիեզերական եղանակի հասկանալու բանալին: