Ապոֆիս աստերոիդը, որն անվանվել է հին եգիպտական քաոսի և խավարի աստծու անունով, կդառնա 2029 թվականի գլխավոր աստղագիտական իրադարձությունը: 2029 թվականի ապրիլի 13-ին, ուրբաթ օրը, այս 340 մետր տրամագծով օբյեկտը կանցնի Երկրից ընդամենը 31,600 կմ հեռավորության վրա՝ ավելի մոտ, քան գեոստացիոնար արբանյակները: Այս եզակի իրադարձությունը, որը տեղի է ունենում 7500 տարին մեկ, անզեն աչքով կարող են դիտել մոտ 2 միլիարդ մարդ Աֆրիկայում և Արևմտյան Եվրոպայում: «Սա չորս անգամ ավելին է, քան Նիլ Արմսթրոնգի՝ Լուսնի վրա վայրէջքը դիտողների թիվը: Պատկերացրեք, թե ինչպիսի՞ համաշխարհային իրադարձություն կլինի սա», — հայտարարել է MIT-ի մոլորակային գիտությունների պրոֆեսոր Ռիչարդ Բինզելը Հելսինկիում կայացած EPSC-DPS կոնֆերանսի ժամանակ՝ սեպտեմբերի 8, 2025 թվական:

Անվտանգ անցում և գիտական հնարավորություններ

Չնայած «պոտենցիալ վտանգավոր» կարգավիճակին, Ապոֆիսը վտանգ չի ներկայացնում Երկրի համար: Քսանամյա դիտարկումները, ներառյալ աստղաչափական և ռադարային չափումները, թույլ են տվել բարձր ճշգրտությամբ հաշվարկել նրա ուղեծիրը: Բինզելի խոսքով՝ առնվազն առաջիկա 100 տարիների ընթացքում բախման հավանականություն բացառվում է: «Ես ուզում եմ, որ դուք հիշեք երեք բան. Ապոֆիսը ապահով կանցնի Երկրի կողքով: Ապոֆիսը ապահով կանցնի Երկրի կողքով: Ապոֆիսը ապահով կանցնի Երկրի կողքով», — ընդգծել է նա:

Լուսնից հեռավորության 10%-ին համարժեք անցումը կդառնա եզակի «բնական փորձ», ինչպես արտահայտվել է NASA-ի ներկայացուցիչ Թոմաս Ստաթլերը: Գիտնականները կկարողանան ուսումնասիրել, թե ինչպե՞ս են Երկրի գրավիտացիոն դաշտն ու մագնիսոսֆերան ազդում աստերոիդի վրա, ինչը կարևոր է աստերոիդների ֆիզիկան հասկանալու և մոլորակային պաշտպանության տեխնոլոգիաների զարգացման համար: «Մոլորակային պաշտպանությունը կիրառական մոլորակային գիտություն է», — նշել է Բինզելը:

Տիեզերական առաքելություններ դեպի Ապոֆիս

Աստերոիդն ուսումնասիրելու համար պատրաստվում են մի քանի առաքելություններ.

  • RAMSES (Եվրոպական տիեզերական գործակալություն). Գործարկում 2028 թվականին, դիտարկումներ մինչև, ընթացքում և անցումից հետո: Առաքելությունը հիմնված է Hera-ի տեխնոլոգիաների վրա՝ շարունակելով NASA-ի DART-ի (2022) հաջողությունը:
  • DESTINY+ (Ճապոնիա). Գործարկում նույնպես 2028 թվականին, աստերոիդի հատկությունների ուսումնասիրություն:
  • OSIRIS-APEX (NASA). Արդեն ճանապարհին է Բեննու աստերոիդի առաքելությունից հետո: Տիեզերանավը 18 ամիս կանցկացնի՝ ուսումնասիրելով Ապոֆիսի մակերևույթը և կազմը: Սակայն առաքելության ապագան հարցականի տակ է՝ NASA-ի 2026 թվականի բյուջեի հնարավոր կրճատումների պատճառով:

Այս առաքելությունները կօգնեն տվյալներ հավաքել կառուցվածքի, պտույտի և Երկրի գրավիտացիայի հետևանքով հնարավոր «աստղային սեյսմիկ» էֆեկտների մասին, ինչպիսիք են հողաշերտերի սահքը կամ նյութի արտանետումները:

Տեսարան միլիարդների համար

2029 թվականի ապրիլի 13-ին Ապոֆիսը կերևա որպես պայծառ կետ (3.1 մագնիտուդ), համեմատելի Հաշմանակապի աստղերի հետ, որն երկնքում կշարժվի մոտավորապես Լուսնի տրամագծի արագությամբ րոպեում: Այն կարելի է դիտել առանց աստղադիտակների՝ պարզ եղանակին, Արևելյան կիսագնդում, հատկապես Աֆրիկայում և Արևմտյան Եվրոպայում: Ճշգրիտ որոնման համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել Sky Tonight-ի նման հավելվածներ:

Ինչու՞ է սա կարևոր

Ապոֆիսի անցումը հազվագյուտ իրադարձություն է, որը համեմատելի է պատմական աստղագիտական դիտարկումների հետ: Այն ոչ միայն կգրավի հանրության ուշադրությունը, այլև գիտնականներին կտրամադրի եզակի տվյալներ՝

  • Աստերոիդների վարքագծի տեսությունները մոլորակների մոտ ստուգելու համար:
  • Երկրի պաշտպանության մեթոդների մշակման համար:
  • Աստերոիդների կազմի մասին հասկանալու համար, որոնք Արեգակնային համակարգի ձևավորման ժամանակների (4,6 միլիարդ տարի առաջ) մնացորդներ են:

«Սա վերջնական քննություն է, և այն տեղի կունենա 2029 թվականին: Մենք պետք է պատրաստվենք հիմա», — կատակել է Բինզելը՝ ընդգծելով այս իրադարձությանը պատրաստվելու կարևորությունը:

Հակիրճ…

Ապոֆիս՝ «Քաոսի Աստվածը», 2029 թվականի ապրիլի 13-ին կանցնի Երկրի կողքով՝ վտանգ չներկայացնելով, բայց խոստանալով վիթխարի տեսարան 2 միլիարդ մարդու համար: Սա գիտության և մոլորակային պաշտպանության եզակի հնարավորություն է, որն աջակցվում է RAMSES, DESTINY+ և OSIRIS-APEX առաքելություններով: Հազարամյակը մեկ տեղի ունեցող այս իրադարձությունը ոչ միայն աստղագիտական շոու է, այլև քայլ դեպի տիեզերքի և մեր մոլորակի անվտանգության հասկացողություն: