Նոր հետազոտությունը շրջում է Տիեզերքում կյանքի գոյության համար անհրաժեշտ պայմանների մասին պատկերացումները: Մասաչուսեթսի Տեխնոլոգիական Ինստիտուտի (MIT) գիտնականները պարզել են, որ իոնային հեղուկները՝ աղերը, որոնք մնում են հեղուկ վիճակում ջրի եռման կետից ցածր ջերմաստիճաններում, կարող են հարմար միջավայր լինել այլ մոլորակների և լուսինների վրա կյանքի համար: Այս բացահայտումը, որը հրապարակվել է 2025 թվականի օգոստոսի 11-ին Proceedings of the National Academy of Sciences ամսագրում, զգալիորեն ընդլայնում է քարքարոտ աշխարհների բնակելի գոտին և ստիպում է վերանայել այլմոլորակային կյանքի որոնման չափանիշները:

Ջուրը կյանքի միակ բանալին չէ

Երկրի վրա հեղուկ ջուրը համարվում է կյանքի համար անհրաժեշտ պայման, քանի որ այն ապահովում է միջավայր մետաբոլիզմի և կենսաքիմիական գործընթացների համար: Սակայն MIT-ի հետդոկտորանտ Ռաշանա Ագրավալի ղեկավարած հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ այլ հեղուկներ կարող են կատարել նույն դերը: «Մենք ջուրը համարում ենք կյանքի համար պարտադիր, քանի որ այն անհրաժեշտ է երկրային օրգանիզմներին: Բայց եթե նայենք ավելի լայն, կյանքը պահանջում է միայն հեղուկ, որում հնարավոր է մետաբոլիզմ», - նշել է Ագրավալը:

Հետազոտական թիմն ուսումնասիրել է իոնային հեղուկները՝ աղեր, որոնք մնում են հեղուկ վիճակում 100 °C-ից ցածր ջերմաստիճաններում և կայուն են ճնշումների լայն տիրույթում: Լաբորատոր փորձերը ցույց են տվել, որ այդպիսի հեղուկները կարող են.

  • Ձևավորվել քարքարոտ մոլորակների և լուսինների վրա առկա նյութերից, օրինակ՝ ծծմբաթթվից և օրգանական միացություններից:
  • Աջակցել կենսամոլեկուլներին, ինչպիսիք են սպիտակուցները, որոնք անհրաժեշտ են կյանքի համար:
  • Գոյություն ունենալ այնպիսի պայմաններում, որտեղ ջուրը սառչում է կամ գոլորշիանում, օրինակ՝ սառը մոլորակների կամ տաք աշխարհների վրա, ինչպիսին է Վեներան:

«Այս բացահայտումը կտրուկ ընդլայնում է բոլոր քարքարոտ աշխարհների բնակելի գոտին», - ընդգծել է Ագրավալը:

Անսպասելի բացահայտում

Հետազոտությունը սկսվել է Վեներայի վրա կյանքի նշաններ ուսումնասիրելու փորձից, որտեղ գիտնականները փնտրում էին մոլորակի ամպերում ծծմբաթթվի գոլորշիացման եղանակ: Փորձերի ընթացքում հետազոտողները նկատել են, որ գոլորշիացումից հետո միշտ մնում է հեղուկ շերտ: Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ սա իոնային հեղուկ է, որը ձևավորվել է ծծմբաթթվի և գլիցինի՝ ամինաթթվի հետ ռեակցիայի արդյունքում, որը հանդիպում է տիեզերքում, օրինակ՝ աստերոիդների վրա:

«Սա մեզ հուշեց միտք. ծծմբաթթուն առկա է Երկրի վրա՝ հրաբխային արտանետումներում, իսկ օրգանական միացություններ հայտնաբերվում են աստերոիդների և այլ մարմինների վրա: Հնարավոր է, որ իոնային հեղուկները բնական ճանապարհով ձևավորվեն էկզոմոլորակների վրա», - բացատրել է Ագրավալը:

Նշանակությունը այլմոլորակային կյանքի որոնման համար

Բացահայտումը փոխում է Տիեզերքում կյանքի որոնման մոտեցումը.

  • Բնակելի գոտու ընդլայնում. Իոնային հեղուկները կայուն են այնպիսի պայմաններում, որտեղ ջուրը չի կարող գոյություն ունենալ, ինչը հարմար է դարձնում կյանքի համար ծայրահեղ ջերմաստիճաններով կամ ճնշմամբ մոլորակներն ու լուսինները, ինչպիսիք են Վեներան, Մարսը կամ Յուպիտերի և Սատուրնի արբանյակները:
  • Նոր թիրախներ առաքելությունների համար. Ջեյմս Ուեբի նման աստղադիտակները և ապագա առաքելությունները կարող են փնտրել իոնային հեղուկների հետքեր էկզոմոլորակների մթնոլորտներում:
  • Չափանիշների վերանայում. Գիտնականները պետք է թարմացնեն բնակելիության մոդելները՝ հաշվի առնելով ոչ միայն ջուրը, այլև այլ հեղուկներ, որոնք կարող են աջակցել կենսաքիմիային:

«Մենք բացել ենք Պանդորայի արկղը նոր հետազոտությունների համար», - նշել է հետազոտության համահեղինակ, MIT-ի պրոֆեսոր Սառա Սիգերը: Թիմը ծրագրում է ուսումնասիրել, թե որ կենսամոլեկուլներն ու գործընթացները կարող են գոյություն ունենալ իոնային հեղուկներում, ինչպես նաև փորձարկել դրանք այլ մոլորակների պայմաններն ընդօրինակող միջավայրերում:

Համատեքստ և հեռանկարներ

Բացահայտումը համահունչ է բնակելիության ընդլայնման մասին այլ հետազոտություններին: Օրինակ՝ գիտնականներն արդեն ենթադրում են, որ Եվրոպայի (Յուպիտերի արբանյակ) կամ Էնցելադի (Սատուրնի արբանյակ) սառույցի տակ գտնվող օվկիանոսները կարող են պարունակել կյանք: Իոնային հեղուկները ավելացնում են ևս մեկ սցենար, որտեղ կյանքը հնարավոր է նույնիսկ առանց ջրի: Սա հատկապես արդիական է կարմիր գաճաճների մոտ գտնվող մոլորակների համար, որտեղ ծայրահեղ պայմանները բացառում են հեղուկ ջուրը, բայց կարող են աջակցել իոնային հեղուկներին:

Հետագա հետազոտությունները կենտրոնանալու են.

  • Տիեզերական պայմաններում իոնային հեղուկների քիմիական կազմի վերլուծության վրա:
  • Այդպիսի հեղուկների հայտնաբերման գործիքների մշակման վրա էկզոմոլորակների համար:
  • Այդ միջավայրերում հնարավոր կենսաքիմիական գործընթացների ուսումնասիրության վրա:

Հակիրճ…

2025 թվականի օգոստոսի 11-ին հրապարակված MIT-ի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ իոնային հեղուկները կարող են լինել ջրի այլընտրանք՝ այլ մոլորակների վրա կյանքը պահպանելու համար: Այս հեղուկները, որոնք կայուն են ծայրահեղ պայմաններում, ձևավորվում են տիեզերքում տարածված նյութերից և կարող են աջակցել կենսամոլեկուլներին: Բացահայտումը ընդլայնում է բնակելի գոտին՝ ներառելով աշխարհներ, որոնք նախկինում համարվում էին կյանքի համար ոչ պիտանի, և բացում է նոր ուղղություններ այլմոլորակային կյանքի որոնման համար: Գիտնականները սա անվանում են «իսկական ճանապարհորդություն», որը կարող է փոխել Տիեզերքում կյանքի մասին մեր պատկերացումները: