Նախընտրելի
Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) Mars Express տիեզերանավը, որը ավելի քան 20 տարի գտնվում է Մարսի ուղեծրում, շարունակում է բացահայտել Կարմիր մոլորակի գաղտնիքները: ESA-ի կողմից հրապարակված բարձրորակ նոր լուսանկարը ֆիքսել է Acheron Fossae տարածաշրջանի արևմտյան մասը՝ յուրահատուկ լանդշաֆտով մի տարածք, որն ընդգրկում է ճեղքեր, լեռնաշղթաներ և հովիտներ: Այս տարածաշրջանը, որը ձևավորվել է միլիարդավոր տարիներ առաջ, պատմում է Մարսի բուռն երկրաբանական պատմության մասին: Պատմում ենք, թե ինչն է Acheron Fossae-ն դարձնում առանձնահատուկ և ինչ բացահայտումներ է բերել նոր լուսանկարը:
Acheron Fossae-ի յուրահատուկ լանդշաֆտ
Acheron Fossae-ն տարածաշրջան է, որը հարուստ է դրամատիկ երկրաբանական ձևերով, որոնք կոչվում են «fossae» (լատիներեն՝ ճեղքեր կամ խանդակներ): Այստեղ Մարսի մակերևույթը կտրված է խորը ճեղքերով, որոնք ձևավորում են բարձրավանդակների (horst) և իջվածքների (graben) հերթագայություն: Այս կառուցվածքները ստեղծում են կիլոմետրերով ձգվող երկար «սպիների» տպավորություն:
- Ճեղքերի ծագում: Ըստ ESA-ի տվյալների, Acheron Fossae-ի ճեղքերը ձևավորվել են մոտ 3.7 միլիարդ տարի առաջ՝ Մարսի երկրաբանական առավել ակտիվ ժամանակաշրջանում: Կեղևի տակից հալված ապարների բարձրացումը ձգել և ճեղքել է մակերևույթը՝ ստեղծելով տասնյակ կիլոմետր երկարությամբ ճաքեր:
- Ժայռային սառցադաշտեր: Ժամանակի ընթացքում տարածաշրջանի լանդշաֆտը վերափոխվել է զանգվածային ժայռային սառցադաշտերի՝ քարի, ավազի և սառույցի խառնուրդի միջոցով: Նրանց դանդաղ շարժումը կերտել է կլորավուն բլուրներ (knobs) և հարթ բարձրավանդակներ (mesas), որոնք տեսանելի են լուսանկարի աջ կողմում:
Լուսանկարն ընդգծում է նաև ցածրավայրերի (աջ կողմում) և բարձրավանդակների (ձախ կողմում) միջև եղած հակադրությունը: Եթե Mars Express-ի տեսախցիկը նկարեր ավելի լայն տեսարան, այն կցույց տար, որ բարձրավանդակները ձգվում են մինչև Օլիմպոս լեռը՝ Արեգակնային համակարգի ամենաբարձր հրաբուխը (22 կմ բարձրությամբ), որը գտնվում է Acheron Fossae-ից 1200 կմ արևմուտք:
Տիեզերական հարվածների հետքեր
Բացի երկրաբանական գործընթացներից, Acheron Fossae-ի լանդշաֆտը ձևավորվել է բազմաթիվ խառնարաններով, որոնք ցրված են մակերևույթի վրա: Այս խառնարանները, որոնք ունեն տարբեր աստիճանի էրոզիա, վկայում են տարբեր տարիքի մասին՝ հնագույններից մինչև համեմատաբար վերջինները: Ինչպես Երկիրը, Մարսը նույնպես անընդհատ ենթարկվում է տիեզերական օբյեկտների ռմբակոծության, սակայն խիտ մթնոլորտի բացակայությունը պահպանում է խառնարանները միլիարդավոր տարիներ:
Լուսանկարում երևացող խառնարանները ցույց են տալիս, թե ինչպես է Մարսը շարունակում էվոլյուցիայի ենթարկվել արտաքին գործոնների ազդեցությամբ՝ լրացնելով նրա ներքին երկրաբանական պատմությունը:
Լուսանկարի նշանակությունը
Acheron Fossae-ի նոր լուսանկարը ընդգծում է տարածաշրջանի եզակիությունը՝ որպես Մարսի վաղ պատմության վկայություն.
- Երկրաբանական տարեգրություն: Ճեղքերն ու ժայռային սառցադաշտերը վկայում են այն դարաշրջանի մասին, երբ Մարսը երկրաբանորեն ակտիվ էր՝ հնարավոր է, հրաբխային և տեկտոնական գործունեությամբ:
- Կապ Օլիմպոս լեռան հետ: Տարածաշրջանի մոտիկությունը Արեգակնային համակարգի ամենամեծ հրաբխին այն կարևոր է դարձնում Մարսի գլոբալ երկրաբանական գործընթացների ուսումնասիրության համար:
- Երկարաժամկետ դիտարկումներ: 2003 թվականից գործող Mars Express-ը շարունակում է տրամադրել բարձրորակ տվյալներ՝ օգնելով գիտնականներին կառուցել Մարսի մակերևույթի մանրամասն քարտեզներ և մոդելներ:
ESA-ն հաստատել է, որ Mars Express-ը կշարունակի իր առաքելությունը առնվազն մինչև 2026 թվականի վերջ, իսկ հնարավոր է՝ նաև ավելի երկար, ինչը թույլ կտա հավաքել ավելի շատ տվյալներ Acheron Fossae-ի և այլ տարածաշրջանների մասին:
Հակիրճ…
Mars Express-ի կողմից արված Acheron Fossae-ի արևմտյան մասի լուսանկարը բացահայտում է Մարսի բարդ երկրաբանական պատմությունը, որը ֆիքսված է ճեղքերում, լեռնաշղթաներում, հովիտներում և խառնարաններում: 3.7 միլիարդ տարի առաջ ձևավորված այս տարածաշրջանը պահպանում է տեկտոնական ակտիվության, ժայռային սառցադաշտերի և տիեզերական հարվածների հետքերը: Mars Express-ի նոր տվյալները ոչ միայն խորացնում են մեր պատկերացումները Կարմիր մոլորակի մասին, այլև ընդգծում են նրա դինամիկ անցյալը: Առաքելության շարունակումը մինչև 2026 թվականը և դրանից հետո խոստանում է ավելի շատ բացահայտումներ, որոնք մեզ կմոտեցնեն Մարսի լանդշաֆտի գաղտնիքների բացահայտմանը:
