Հայտնի որպես Կարմիր մոլորակ՝ Մարսը Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) Mars Express ուղեծրային ապարատի կողմից արված նոր լուսանկարում հայտնվել է անսպասելի գույներով՝ դեղին, նարնջագույն, շագանակագույն և նույնիսկ մանուշակագույն: Լուսանկարը, որը հիշեցնում է Մարկ Ռոթկոյի աբստրակտ կտավները, պատկերում է Arcadia Planitia տարածաշրջանը՝ հարթավայր, որը լի է գիտական առեղծվածներով և հեռանկարներով ապագա առաքելությունների համար: Լուսանկարում երևում են խառնարան, փոշու պտտահողմերի հետքեր և գույների անսովոր անցումներ: Պատմում ենք, թե ինչու է Մարսը այդքան անսովոր տեսք ունեն և ինչ են թաքցնում նրա գույները:

Ի՞նչ է ցույց տալիս լուսանկարը

Mars Express-ի բարձրորակ տեսախցիկով արված լուսանկարը ընդգրկում է Arcadia Planitia տարածաշրջանը, որը գտնվում է Արեգակնային համակարգի խոշորագույն հրաբուխներից, ինչպիսին է Օլիմպոսը, հյուսիս-արևմուտք: Այս տարածաշրջանը գրավում է գիտնականների ուշադրությունը մի քանի պատճառով.

  • Սառեցված լավայի հոսքեր. Դրանց տարիքը գնահատվում է առավելագույնը 3 միլիարդ տարի, ինչը դրանք համեմատաբար երիտասարդ է դարձնում մարսյան չափանիշներով:
  • Ջրային սառույց. Ենթադրվում է, որ տարածաշրջանի մակերևույթի տակ կա զգալի քանակությամբ ջրային սառույց, ինչը Arcadia Planitia-ն դարձնում է հեռանկարային ապագա առաքելությունների համար, ներառյալ մարդկանց համար հնարավոր բազաներ:
  • Խառնարան. Լուսանկարի ներքևի աջ անկյունում երևում է 15 կմ տրամագծով հարվածային խառնարան: Նրա շուրջ շերտավոր նյութը ցույց է տալիս ջրային սառույցի առկայությունը հարվածի ժամանակ, իսկ էրոզիայի բացակայությունը վկայում է նրա համեմատաբար վերջերս ձևավորման մասին:
  • Փոշու պտտահողմեր. Լուսանկարի կենտրոնում երևում են չորս փոշու պտտահողմեր, որոնք նման են մինի-տորնադոների, ինչպես սպիտակավուն փոշու ամպեր: Դրանք առաջանում են, երբ արևի կողմից տաքացած օդը բարձրանում է՝ իր հետ տանելով մակերևույթի փոշին:

Ինչու՞ է Մարսը բազմագույն

Թեև Մարսը ավանդաբար կոչվում է Կարմիր մոլորակ՝ երկաթի օքսիդների (ժանգի) պատճառով առաջացած կարմրավուն երանգի համար, նոր լուսանկարը բացահայտում է գույների բազմազանություն՝ դեղին, նարնջագույն, շագանակագույն և մանուշակագույն: Այս գույները պայմանավորված են մակերևույթի հատկություններով և մթնոլորտային գործընթացներով.

  1. Կարմրավուն տարածք. Լուսանկարի վերին մասն ունի բնորոշ կարմիր երանգ, որը կապված է յարդանգների հետ՝ գոգավորություններ, որոնք ձևավորվել են քամու էրոզիայի հետևանքով: Քամին հեռացնում է ավելի քիչ կայուն ապարները՝ թողնելով ավելի ամուրները, ինչը ստեղծում է կողավոր հյուսվածք: Հողի մեջ երկաթի օքսիդները ուժեղացնում են կարմիր գույնը:
  2. Մանուշակագույն-շագանակագույն գոտի. Կարմիր տարածքից ցածր գտնվում է բարձր սիլիկատներով և ցածր երկաթով հատված: Սա մակերևույթին տալիս է մանուշակագույն-շագանակագույն երանգ: Գույնի տարբերությունները նաև կախված են ավազի խտությունից և մասնիկների չափից, որոնք ազդում են, թե ինչպես է ավազը կուտակվում և տեղափոխվում քամու կողմից:
  3. Դեղին և նարնջագույն երանգներ. Այս գույները կապված են հողի տարբեր բաղադրության և օքսիդացման աստիճանի հետ: Սիլիկատներով հարուստ ավազը կարող է ավելի բաց երևալ՝ ստեղծելով դեղին և նարնջագույն հատվածներ:

Ինչու՞ է լուսանկարը մշուշոտ թվում

Եթե պատկերը մի փոքր մշուշոտ է թվում, դա տեսախցիկի սխալ չէ, այլ մարսյան քամու հետևանք: Պոռթկուն քամիները բարձրացնում են մակերևույթի փոքր փոշու մասնիկները՝ ստեղծելով թեթև մշուշ, որը ցրում է լույսը: Այս նույն փոշին, որը տեղափոխվում է քամու կողմից, ձևավորում է յարդանգներ և փոշու պտտահողմեր, որոնք երևում են լուսանկարում: Մթնոլորտային մշուշը բնական երևույթ է Մարսի վրա, որտեղ բարակ մթնոլորտը (Երկրի մթնոլորտի ընդամենը 1%-ը) այնուամենայնիվ կարող է բարձրացնել փոշին՝ ազդելով տեսանելիության վրա:

Ինչու՞ է Arcadia Planitia-ն կարևոր

Arcadia Planitia-ն Մարսի ուսումնասիրության առանցքային տարածաշրջաններից մեկն է: Նրա ներուժը ապագա առաքելությունների համար կապված է.

  • Ջրային սառույց. Մակերևույթին մոտ սառույցի առկայությունը տարածաշրջանը դարձնում է հարմար ջրի արդյունահանման համար, որն անհրաժեշտ է ապագա գաղութարարների կենսապահովման համար:
  • Երկրաբանական պատմություն. Լավայի հոսքերը և խառնարանները տեղեկություններ են տրամադրում Մարսի հրաբխային և տեկտոնական ակտիվության մասին:
  • Եղանակային երևույթներ. Փոշու պտտահողմերը օգնում են գիտնականներին հասկանալ մարսյան մթնոլորտի դինամիկան:

Նման լուսանկարները օգնում են պլանավորել առաքելություններ, ինչպիսիք են ռովերների վայրէջքը կամ բազաների ստեղծումը, ինչպես նաև ուսումնասիրել Մարսի կլիմայական գործընթացները:

Ավելին...

ESA-ն շարունակում է վերլուծել Mars Express-ի տվյալները՝ բացահայտելու Մարսի մակերևույթի և պատմության մասին նոր մանրամասներ: Ապագայում ուսումնասիրություններին կարող են միանալ այլ առաքելություններ, ինչպիսիք են ExoMars-ը կամ NASA-ի առաքելությունները, որոնք կարող են ուսումնասիրել Arcadia Planitia-ն մակերևույթից: Գիտնականները նաև հույս ունեն օգտագործել նման լուսանկարներ՝ մարսյան եղանակը մոդելավորելու և ջրի լրացուցիչ հետքեր փնտրելու համար: