ԱՄՆ-ի, Նիդերլանդների, Ճապոնիայի և այլ երկրների աստղագետների միջազգային թիմը կարևոր բացահայտում է կատարել՝ հայտնաբերելով մեթանոլ և նրա իզոտոպները Երկրից 330 լուսային տարի հեռավորության վրա գտնվող HD 100453 երիտասարդ աստղի գազափոշային սկավառակում: Այս բացահայտումը լույս է սփռում կյանքի առաջացման համար անհրաժեշտ բարդ օրգանական մոլեկուլների ծագման վրա: Հետազոտությունը հրապարակվել է The Astrophysical Journal Letters ամսագրում:

Մեթանոլի իզոտոպների առաջին հայտնաբերումը

Մեթանոլը (CH₃OH) համարվում է ամինաթթուների և կյանքի հիմքում ընկած այլ օրգանական միացությունների «շինանյութերից» մեկը: Թեև մեթանոլը նախկինում հայտնաբերվել էր պրոտոմոլորակային սկավառակներում, նրա իզոտոպային ձևերը, ինչպիսիք են CH₂DOH-ը և ¹³CH₃OH-ը, հայտնաբերվել են առաջին անգամ: Այս բացահայտումը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ մոլորակային համակարգերի ձևավորման վաղ փուլերում տեղի ունեցող քիմիական գործընթացները:

Դիտարկումները կատարվել են Չիլիում գտնվող Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) ռադիոտեսղեխոսպով: Նրա բարձր զգայունությունը հնարավորություն է տվել ուսումնասիրել HD 100453 աստղի շուրջ գտնվող գազափոշային սկավառակի քիմիական կազմը, որն 1.6 անգամ ավելի զանգվածեղ է, քան Արեգակը: Աստղի ավելի մեծ զանգվածի շնորհիվ մեթանոլը սկավառակում մնում է գազային վիճակում ավելի լայն տարածքում, քան վաղ Արեգակնային համակարգում, ինչը հեշտացրել է նրա հայտնաբերումը:

Կապը գիսաստղերի և կյանքի ծագման հետ

Աստղագետները պարզել են, որ HD 100453 սկավառակում մեթանոլի և այլ օրգանական մոլեկուլների հարաբերակցությունը զարմանալիորեն նման է մեր Արեգակնային համակարգի գիսաստղերի, օրինակ՝ 67P/Չուրյումով-Գերասիմենկո գիսաստղի քիմիական կազմին: Սա հաստատում է այն վարկածը, որ գիսաստղերը կարող էին հանդես գալ որպես «տիեզերական սուրհանդակներ»՝ Երկիր բերելով կյանքի ծագման համար անհրաժեշտ բարդ օրգանական նյութեր:

«Մեր տվյալները ցույց են տալիս, որ պրոտոմոլորակային սկավառակներում սառցե մասնիկները ժամանակի ընթացքում միավորվում են՝ ձևավորելով օրգանական նյութերով հարուստ գիսաստղեր: Հենց այդպիսի գիսաստղերն, ամենայն հավանականությամբ, կարևոր դեր են խաղացել Երկրի վրա կյանքի առաջացման գործում», - բացատրել է հետազոտության համահեղինակ Միլու Թեմմինկը Լեյդենի համալսարանից:

Բացահայտման նշանակությունը

HD 100453 սկավառակում մեթանոլի և նրա իզոտոպների հայտնաբերումն ունի մի քանի կարևոր հետևանքներ.

  • Քիմիական էվոլյուցիայի ընկալում: Մեթանոլի իզոտոպները թույլ են տալիս հետևել, թե ինչպե՛ս և որտե՛ղ են ձևավորվում օրգանական մոլեկուլները պրոտոմոլորակային սկավառակներում և ինչպե՛ս են դրանք տեղափոխվում դեպի ապագա մոլորակներ:
  • Կապը Արեգակնային համակարգի հետ: Գիսաստղերի հետ քիմիական կազմի նմանությունը վկայում է օրգանական նյութերի ձևավորման գործընթացների ունիվերսալ բնույթի մասին տարբեր աստղային համակարգերում:
  • Կյանքի որոնում տիեզերքում: Բացահայտումը մեծացնում է հավանականությունը, որ նման մոլեկուլներ գոյություն ունեն այլ մոլորակային համակարգերում՝ բարձրացնելով Երկրից դուրս կյանքի համար պայմանների հայտնաբերման հնարավորությունները:

Հետազոտությունների հեռանկարներ

Գիտնականները ծրագրում են շարունակել դիտարկումները ALMA-ի և այլ աստղադիտակների միջոցով՝ ուսումնասիրելու այլ պրոտոմոլորակային սկավառակներ և ստուգելու, թե որքանով են տարածված մեթանոլն ու նրա իզոտոպները: Նաև ակնկալվում է, որ ապագա առաքելությունները, ինչպիսին է 2025 թվականին SPHEREx աստղադիտակի արձակումը, կտրամադրեն լրացուցիչ տվյալներ աստղային համակարգերի քիմիական կազմի մասին:

Բացի այդ, իզոտոպների վերլուծությունը կարող է օգնել ճշգրտել գիսաստղերի ձևավորման մոդելները և նրանց դերը մոլորակներ օրգանական նյութեր հասցնելու գործում: Սա հատկապես կարևոր է Երկրի վաղ պատմության և կյանքի ծագման համար անհրաժեշտ պայմանների ընկալման համար: