Միջազգային գիտնականների խումբը բեկումնային առաջընթաց է գրանցել գերզանգվածային սև խոռոչների ուսումնասիրության մեջ՝ պարզելով, որ նրանց գերարագ քամիները բաղկացած են ոչ թե միատարր հոսքերից, այլ առանձին գազային արտանետումներից, որոնք հիշեցնում են «փամփուշտների հերթեր»: Հետազոտությունը, որը հրապարակվել է Nature ամսագրում, փոխում է սև խոռոչների և նրանց գալակտիկաների փոխազդեցության մասին պատկերացումները:

Ինչպե՞ս են աշխատում «գազային փամփուշտները»

Ճապոնիայի օդատիեզերական հետազոտությունների գործակալության (JAXA) և Մեծ Բրիտանիայի Դարեմի համալսարանի աստղագետները ճապոնա-ամերիկյան XRISM առաքելության միջոցով ուսումնասիրել են գերզանգվածային սև խոռոչներից արտանետվող քամիները: Պարզվել է, որ դրանք բաղկացած են առնվազն հինգ բաղադրիչներից, որոնք շարժվում են տարբեր արագություններով՝ լույսի արագության 20%-ից մինչև 30% (մոտ 60,000–90,000 կմ/վ):

«Մենք ակնկալում էինք, որ այս քամիները միատարր հոսքեր են, բայց տվյալները ցույց տվեցին, որ դրանք ավելի շուտ գազային կուտակումների շարք են, կարծես փամփուշտներ, որոնք արձակվում են տիեզերական զենքից», — նշել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ, պրոֆեսոր Քրիստինա Դոնը:

Հզոր ազդեցություն գալակտիկաների վրա

Նոր տվյալները բացահայտում են, որ այս գազային արտանետումների էներգիան 1000 անգամ գերազանցում է նախկին գնահատականները: Այս հսկայական էներգետիկ ներուժը թույլ է տալիս «փամփուշտներին» ոչ միայն դանդաղեցնել սև խոռոչների աճը, այլև կործանարար ազդեցություն ունենալ գալակտիկաներում աստղերի ձևավորման գործընթացների վրա: Այս բացահայտումն ընդգծում է, որ սև խոռոչները կարևոր դեր են խաղում գալակտիկաների էվոլյուցիայում՝ ճնշելով նոր աստղերի առաջացումը:

Հին մոդելների վերանայում

Մինչ այժմ գիտնականները հիմնվում էին գերզանգվածային սև խոռոչների և նրանց շրջակա միջավայրի փոխազդեցության պարզեցված մոդելների վրա: Սակայն XRISM-ի արդյունքները ցույց են տալիս, որ այդ մոդելները հաշվի չեն առել քամիների բարդ կառուցվածքը: Տարբեր արագություններով և էներգիաներով շարժվող գազային արտանետումները ստեղծում են ավելի դինամիկ պատկեր, որը պահանջում է մոդելավորման նոր մոտեցումներ:

XRISM առաքելության նշանակությունը

Հետազոտության հաջողությունը մեծապես կապված է XRISM տելեսկոպի եզակի հնարավորությունների հետ, որը կարող է գրավել բարձր էներգիայի ռենտգենյան ճառագայթումը աննախադեպ ճշգրտությամբ: Սա աստղագետներին առաջին անգամ թույլ տվեց մանրամասն ուսումնասիրել սև խոռոչների քամիների կառուցվածքը և բացահայտել նրանց բեկորային բնույթը:

Ի՞նչ է սա նշանակում գիտության համար

«Գազային փամփուշտների» բացահայտումը ստիպում է գիտնականներին վերանայել գերզանգվածային սև խոռոչները և նրանց գալակտիկաները կապող մեխանիզմները: Այս արտանետումների ազդեցությունը աստղերի ձևավորման վրա հասկանալը կարող է լույս սփռել գալակտիկաների էվոլյուցիայի և նրանց զարգացման վրա միլիարդավոր տարիների ընթացքում: Ապագայում աստղագետները պլանավորում են շարունակել դիտարկումները XRISM-ի միջոցով՝ այս խորհրդավոր տիեզերական օբյեկտների վարքագծի մասին ավելի շատ տվյալներ հավաքելու համար: