Նախընտրելի2023-2024 թվականները Հայաստանում դարձել էին տնտեսական ակտիվության շրջան, որը նպաստել էր հարկային մուտքերի աճին և մակրոտնտեսական ցուցանիշների բարելավմանը: Սակայն 2024 թվականին չի հաջողվել հասնել հարկային մուտքերի պլանավորված ծավալին. պակասորդը կազմել է մոտ 220 մլրդ դրամ: Այսպիսի անհուսադրող ցուցանիշները մանրամասն վերլուծություն են պահանջում՝ գնահատելու դրա պատճառները և որոշելու Հայաստանի տնտեսության զարգացման հեռանկարները հաջորդ տարիներին:
Այս հարցերը հասկանալ օգնում է «Էկոնոմիքս» ծրագրի հյուրը, DSA-ի տնօրեն, Հայաստանի պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին ղեկավար Դավիթ Անանյանը:
Ներգործության գործոնը՝ անհիմն լավատեսություն
«Տնտեսական ակտիվությանը նախորդող 2022 թվականը հարկային մուտքերի առումով վճռական էր: Ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկսվելու պայմաններում արտաքին ազդեցությունը հայաստանյան տնտեսության վրա ուժեղացավ: Առաջին հերթին, առևտրի և ծառայությունների ոլորտում նկատվեց սպառման զգալի աճ, ինչն իր հերթին արտացոլվեց հարկային մուտքերի վրա: 2022 թվականին սկսված տնտեսական բումը որոշակիորեն պահպանվեց նաև 2023 թվականին, սակայն տարվա վերջին սկսեցին դրսևորվել դանդաղեցման առաջին նշանները», - նշեց Անանյանը:
Ըստ նրա, հարկերի որոշակի պակասորդ ճշգրտված բյուջետային ցուցանիշներով նկատվել է արդեն այդ ժամանակ, սակայն իշխանությունները հրապարակային ելույթներում նախընտրել են հենվել նախնական տվյալների վրա՝ խուսափելով ճշգրտումների քննարկումից: Նա բացատրեց, որ 2023 թվականի բյուջեն կազմելիս իշխանությունները հիմնվել են չափազանց բարձր ցուցանիշների վրա, որոնք պայմանավորված են եղել անորոշության պայմաններում լավատեսական կանխատեսումներով: Արդյունքում, պլանավորված ցուցանիշների հասնելը չափազանց դժվար է դարձել:
Չնայած դրան, 2024 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը մշակելիս լավատեսական սցենարների վրա հիմնված մոտեցումները պահպանվել են: Անանյանի կարծիքով, 2024 թվականի պետական բյուջեում ներառված ցուցանիշները սկզբից եղել են չափազանց բարձր և նույնիսկ անհիմն լավատեսական: Սկզբում հարկային մուտքերի ցուցանիշները սահմանվել են 2,614 տրլն դրամի մակարդակով, սակայն հետագայում ցուցանիշը վերանայվել է դեպի նվազում:
Աճն ունի իր նրբությունները
2024 թվականի սկզբից Հայաստանում գրանցվել է երկնիշ տնտեսական ակտիվության մակարդակ. հունվար-ապրիլ ամիսներին այն կազմել է 13-14%, սակայն մայիսից աճի տեմպերը նվազել են, և երկնիշ ցուցանիշներ այլևս չեն նկատվել:
«Այդ աճն ապահովվել է հունվար-ապրիլ ամիսներին Ռուսաստանից ոսկու վերաարտահանման շնորհիվ: Քանի որ այդ արտահանումը հաշվառվել է որպես վերամշակող արդյունաբերության գործունեության արդյունք, ցուցանիշները մեկնաբանվել են որպես տնտեսության այդ ոլորտում բում: Սակայն հարկային մուտքերի առումով վերաարտահանումը զգալի ներուժ չունի: Հենց այդ պատճառով է, որ չնայած տնտեսական ակտիվության բարձր մակարդակին, հարկային մուտքերը չեն հասել նպատակային ցուցանիշներին: Այո, աճ կար, բայց դրա որակական բնութագրերը որոշակի հարցեր են առաջացնում», - նշեց Անանյանը:
