Աստղագետների միջազգային խումբը «Եվկլիդես» (Euclid) տիեզերական աստղադիտակի օգնությամբ միանգամից 31 հնագույն քվազար է հայտնաբերել։ Դրանցից երկուսը սահմանել են նոր ռեկորդ. նրանց լույսը մեզ է հասել մի դարաշրջանից, երբ Տիեզերքն ընդամենը 670 միլիոն տարեկան էր՝ նրա ներկայիս տարիքի 5%-ից էլ պակաս։

Ի՞նչ են քվազարները և ինչո՞ւ են դրանք կարևոր

Քվազարը հեռավոր գալակտիկայի գերպայծառ կորիզն է, որի կենտրոնում գտնվում է նյութն ակտիվորեն կլանող գերզանգվածային սև խոռոչ։ Այս ընթացքում անջատվում է հսկայական քանակությամբ էներգիա, ինչի շնորհիվ քվազարները տեսանելի են հսկայական հեռավորությունների վրա և ծառայում են որպես վաղ Տիեզերքի կարևոր «փարոսներ»։

Հետազոտության հեղինակներից մեկը՝ Ջոզեֆ Հենաուին Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանից, նշել է.

«Այս հրեշները, որոնց զանգվածը հարյուր միլիոնավոր անգամ գերազանցում է արեգակնայինին, ինչ-որ կերպ արդեն գոյություն ունեին, երբ Տիեզերքը դեռ մանկության փուլում էր։ Մենք դեռևս չունենք լավ բացատրություն, թե ինչպես են նրանք հասցրել այդքան արագ մեծանալ»։

Ինչպե՞ս հաջողվեց գտնել դրանք

Հայտնագործությունը հնարավոր դարձավ եվրոպական «Եվկլիդես» տիեզերական աստղադիտակի շնորհիվ, որն ուղեծրից դիտարկումներ է կատարում ինֆրակարմիր տիրույթում։ Սա թույլ տվեց «ճեղքել» Երկրի մթնոլորտի ինֆրակարմիր լուսարձակումը և ընդգրկել երկնքի հսկայական տարածքներ։

Երկու ամենահին քվազարներն ունեն 7,69 և 7,77 կարմիր շեղում։ Սա նշանակում է, որ նրանց լույսը դեպի մեզ է ընթացել ավելի քան 13 միլիարդ տարի։ Այս հայտնագործությունն ավելի քան կրկնապատկեց այդ դարաշրջանի հայտնի քվազարների թիվը՝ մի ժամանակաշրջան, երբ Տիեզերքն ապրում էր վերաիոնացման (ռեիոնիզացիայի) փուլը. առաջին աստղերի և քվազարների ճառագայթումը իոնացնում էր տիեզերքը լրացնող չեզոք ջրածինը։

Ի՞նչ կլինի հետո

Որոնումների համար օգտագործվել են մեքենայական ուսուցման ալգորիթմներ, որոնք վերլուծել են տասնյակ միլիոնավոր աղբյուրներ։ Հետազոտողների հաջորդ նպատակն է հայտնաբերել 8-ից բարձր կարմիր շեղումով քվազար, այսինքն՝ այնպիսին, որը գոյություն է ունեցել Մեծ պայթյունից հետո առաջին 630 միլիոն տարիների ընթացքում։

Կարճ ասած

Աստղագետները «Եվկլիդես» աստղադիտակի օգնությամբ հայտնաբերել են 31 հնագույն քվազար, որոնցից երկուսն այսօրվա դրությամբ հայտնի ամենահեռավորներն են։ Նրանց լույսն իր ճանապարհն սկսել է այն ժամանակ, երբ Տիեզերքն ընդամենը 670 միլիոն տարեկան էր։ Այս կարևոր հայտնագործությունն օգնում է հասկանալ, թե ինչպես են վաղ Տիեզերքում այդքան արագ ձևավորվել գերզանգվածային սև խոռոչները։ Աշխատությունը հրապարակվել է Astronomy & Astrophysics ամսագրում։