Արհեստական բանականության զարգացումը մեծ տեխնոլոգիական հեղափոխություն է, որը մարդկությանը տեղափոխում է պատմության նոր փուլ։ Այս մասին, Հայաստանում ՄՄՀԻ օրերի շրջանակում կազմակերպված «ԱԲ-ը գիտության և արդյունաբերության մեջ․ մարտահրավերներ և հնարավորություններ» թեմայով կլոր սեղանի ընթացքում ելույթ ունենալով, նշել է «Սկոլտեխ»-ի պրոֆեսոր Արտյոմ Օգանովը։

Նրա խոսքով՝ ԱԲ-ն իր վրա կվերցնի խնդիրների լուծման հետ կապված առօրյա աշխատանքի զգալի մասը, մինչդեռ ավելի մեծ արժեք կստանան նոր հարցեր ձևակերպելու, գիտական գաղափարներ զարգացնելու և գիտելիքը տեխնոլոգիաների ու արտադրանքների վերածելու կարողությունները։

«Սա մեծ հեղափոխություն է, սա նոր տեխնոլոգիա է, որը մարդկությանը տեղափոխում է պատմության նոր փուլ։ Իհարկե, չարիքի որոշ տարր էլ կլինի, ինչպես ցանկացած մեծ տեխնոլոգիայի դեպքում․ 80%-ը բարիք է, 20%-ը՝ չարիք», — ասել է Օգանովը։

Մարդու նոր դերը գիտական գործընթացում

Օգանովի խոսքով՝ ԱԲ-ի զարգացումը փոխում է հենց գիտնականի դերի մասին պատկերացումը։ Նա նշել է, որ դեռ ոչ վաղ անցյալում ինքն էլ գիտնականին ընկալում էր առաջին հերթին որպես խնդիրներ լուծող մարդու։ Օգանովը պատմել է, որ նախկինում միշտ վիճում էր իր դասախոսների հետ, որոնք խնդրի ձևակերպումն էին համարում գիտական աշխատանքի ամենակարևոր մասը։ Նա ընդունում է, որ այդ վեճում որոշակիորեն իրավացի էին երկու կողմերն էլ։ Սակայն, նրա կարծիքով, ԱԲ-ի ի հայտ գալը էականորեն փոխել է խնդիրների ձևակերպման և դրանց լուծման հարաբերակցությունը։

Այսօր բարդ խնդրի պատասխանը ստանալը կարող է զգալիորեն ավելի քիչ ժամանակ խլել, քան նախկինում։ Որպես օրինակ Օգանովը բերում է AlphaFold-ը․ խնդիրները, որոնց վրա հետազոտողները կարող էին աշխատել տասնամյակներով, համակարգը կարող է լուծել 88 ժամում։ Արդյունքում պատասխաններն իրենք «էժանանում են»՝ դառնում են ավելի ու ավելի հասանելի, մինչդեռ ճիշտ ձևակերպված հարցի արժեքը, հակառակը, աճում է։

Պրոֆեսորի կարծիքով՝ բազմաթիվ խնդիրների լուծումը մեծապես տեխնիկական և առօրյա բնույթ ունի։ Նույնիսկ խնդիրներ լուծելու բացառիկ կարողություններով օժտված մարդկանց դեպքում այդ գործունեության զգալի մասը պարտադիր չէ, որ ստեղծագործական լինի։ Գիտական աշխատանքի հենց այս բաղադրիչն է, որ ԱԲ-ն կարող է աստիճանաբար վերցնել իր վրա։

Այս պայմաններում, Օգանովի կարծիքով, աճում է մարդկային հետաքրքրասիրության նշանակությունը՝ շրջակա աշխարհի բնույթի մասին հիմնարար հարցեր տալու կարողության։ Հենց մանկական՝ անընդհատ «ինչո՞ւ» հարցնելու ձգտումն է նա դիտարկում որպես մարդու առանցքային առանձնահատկություններից մեկը։

Նրա խոսքով՝ տարիքի հետ շատ մարդկանց մոտ այդ հետաքրքրասիրությունը վերանում է, սակայն հենց դրա պահպանումը սկզբունքային նշանակություն կունենա ապագա հասարակության համար։ Հարցեր տալու ունակության անհետացումը Օգանովը դասում է մարդու զարգացման բացասական հետևանքների շարքին, քանի որ գիտական որոնումը սկսվում է հենց հիմնարար հարցից։

Հետհեղափոխական մարդը

Պրոֆեսորը ենթադրում է, որ ապագայում հասարակությանը հատկապես անհրաժեշտ կլինեն մարդիկ, որոնք ընդունակ են ոչ միայն գիտական արդյունքներ ստանալ, այլև տեսնել դրանց հետագա հետևանքները։ Որպես օրինակ նա բերում է Մաքս Պլանկին․ բացարձակ սև մարմնի սպեկտրը նկարագրելու համար էներգիայի քվանտավորման անհրաժեշտության մասին նախնական արդյունքը հիմք դարձավ բնության մասին պատկերացումների շատ ավելի մասշտաբային փոփոխության համար։ Օգանովի խոսքով՝ խոսքն արդեն ոչ թե պարզապես կոնկրետ խնդիր լուծելու, այլ հասկանալու կարողության մասին է, որ ստացված արդյունքը պահանջում է աշխարհի նոր նկարագրություն։

Հենց այդպիսի մասնագետները, որոնք ունակ են զարգացնել նոր ըմբռնում և ձևավորել նոր գիտական գաղափարներ, Օգանովի կարծիքով, պահանջված կլինեն անկախ արհեստական բանականության զարգացումից։ Նա այս կարողությունը կապում է ստեղծագործության և մարդկային ներուժի հետ։

Ապագայի գիտնականների առանձին կատեգորիա, պրոֆեսորի կարծիքով, կկազմեն այն մասնագետները, որոնք ունակ են գիտական գիտելիքներն ու գաղափարները տեղափոխել գործնական հարթություն՝ դրանց հիման վրա ստեղծելով տեխնոլոգիաներ, արտադրանքներ և սարքեր։

Օգանովը չի ակնկալում, որ արհեստական բանականության ազդեցությամբ գիտությունը կվերանա։ Ընդհակառակը, նա կարծում է, որ կփոխվի դրա ծանրության կենտրոնը․ խնդիրների լուծումից, որը ԱԲ-ն կատարում է ավելի ու ավելի արդյունավետ, գիտական գործունեությունը կտեղափոխվի դեպի նոր հարցերի ձևակերպում, գաղափարների զարգացում և դրանց գործնական իրականացում։ Այդ սցենարը նա գնահատում է որպես դրական և լավատեսության հիմքեր տվող։