Եթե մերձերկրյա ուղեծրում արբանյակների քանակը գերազանցի 100 հազարը, Երկրի մակերևույթից աստղագիտությամբ զբաղվելը կարող է գրեթե անհնարին դառնալ։ Այսպիսի մտահոգիչ եզրակացության են եկել Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի (ESO) գիտնականները նոր հետազոտության մեջ, հայտնում է Space.com-ը։

Երբ աստղադիտակները կկորցնեն իրենց իմաստը

«Մենք կարող ենք հասնել այնպիսի պայմանների, որոնց դեպքում աստղադիտակների շահագործումն այլևս իմաստ չի ունենա, որովհետև բոլոր տվյալները կլինեն փչացած։ Բոլորը։ 100 տոկոսով», — հայտարարել է ESO-ի գործառնությունների գծով տնօրեն և հետազոտության առաջատար հեղինակ Օլիվիե Էնոն։

Գիտնականները մոդելավորում են անցկացրել՝ գնահատելով արբանյակների տարբեր քանակի ու դրանց պայծառության ազդեցությունը աստղագիտական դիտարկումների վրա։ Եզրակացությունները հուսադրող չեն. եթե արբանյակները լինեն հարաբերականորեն աղոտ, աստղագիտությունը դեռ կկարողանա հարմարվել։ Բայց եթե դրանց պայծառությունը գերազանցի որոշակի շեմ (մոտ 7-րդ աստղային մեծություն), հետազոտությունները կդառնան զգալիորեն ավելի թանկ և պակաս արդյունավետ։

Արբանյակներն ազդում են երկնքի վրա երկու եղանակով. դրանք մեծացնում են գիշերային երկնքի ընդհանուր պայծառությունը (լուսային աղտոտվածություն) և պայծառ գծեր են թողնում աստղադիտակների լուսանկարների վրա։

Պլաններ, որոնք սպառնում են գիտությանը

Առանձնահատուկ մտահոգություն է առաջացնում ամերիկյան Reflect Orbital ընկերության նախագիծը, որը պլանավորում է արձակել տասնյակ հազարավոր հսկայական հայելիներ՝ արեգակնային լույսը դեպի Երկիր անդրադարձնելու համար։ Այս հայելիները լուսավորման գոտում կլինեն լիալուսնից ավելի պայծառ, իսկ դրանից դուրս՝ Վեներայից ավելի պայծառ։ Եթե ընկերությունն իրականացնի իր պլանները (50 հազար արբանյակ), Երկրի ցանկացած կետում երկնքում միաժամանակ տեսանելի կլինեն հարյուրավոր կամ նույնիսկ հազարավոր գերպայծառ օբյեկտներ։

«Այն, ինչ նրանք առաջարկում են, մեր դիտարկումները կդարձնի գրեթե անհնարին։ Դրանք գերպայծառ արբանյակներ են», — ընդգծել է Էնոն։

Ոչ պակաս վտանգավոր են SpaceX-ի պլանները՝ ուղեծիր մեկ միլիոն տվյալների մշակման կենտրոններ (դատա-կենտրոններ) արձակելու վերաբերյալ, որոնք կունենան հսկայական արևային վահանակներ։ Չնայած առանձին արբանյակները կլինեն հարաբերականորեն աղոտ, դրանց հսկայական քանակը էապես կվատթարացնի իրավիճակը։

Փրկություն չկա նույնիսկ ամենամութ անապատում

Գլխավոր խնդիրներից մեկն այն է, որ արբանյակներից հնարավոր չէ «փախչել»։ Նույնիսկ մոլորակի ամենահեռավոր կետում՝ չիլիական Ատակամա անապատում, ավստրալական խորքերում կամ Անտարկտիդայում, երկինքն աղտոտված կլինի արհեստական օբյեկտներով։

«Հանրությունը համաձայնություն չի տվել ամբողջությամբ կերպարանափոխված երկնքի համար», — նշել է Ռոբերտ Մեսսին Թագավորական աստղագիտական ընկերությունից։

Ի՞նչ են ասում փորձագետները

Միջազգային աստղագիտական միությունը համարում է, որ լուսային աղտոտվածության աճը ավելի քան 10%-ով՝ բնական մութ երկնքի համեմատ, արդեն իսկ «աստղագիտության սպանող» է։ Reflect Orbital-ի պլանների դեպքում գիշերային երկնքի պայծառությունը կարող է աճել 300%-ով։

Այժմ Երկրի ուղեծրում գտնվում է մոտ 14 հազար արբանյակ։ Եթե միտումը պահպանվի, մոլորակի մակերևույթից աստղագիտությամբ զբաղվելը կարող է անհնարին դառնալ արդեն մոտակա տասնամյակների ընթացքում։

Կարճ ասած

Ուղեծրում արբանյակների աճող քանակը սպառնում է անհնարին դարձնել երկրային աստղագիտությունը։ ESO-ի հաշվարկներով՝ եթե դրանց թիվը գերազանցի 100 հազարը, և առավել ևս Reflect Orbital-ի (50 հազար հայելի) ու SpaceX-ի (մեկ միլիոն դատա-կենտրոն) նախագծերի իրականացման դեպքում, աստղադիտակների տվյալները խիստ կփչանան։ Լուսային աղտոտվածության աճը և արբանյակային հետքերը դիտարկումները կդարձնեն զգալիորեն ավելի թանկ կամ անիմաստ։ Գիտնականները նախազգուշացնում են. առանց խիստ կարգավորման մարդկությունը ռիսկի է դիմում կորցնել Երկրի մակերևույթից Տիեզերքն ուսումնասիրելու հնարավորությունը։