Նախընտրելի
Մերիլենդի համալսարանի գիտնականները արտասովոր փոխազդեցություն են հայտնաբերել Դիդիմ-Դիմորֆոս կրկնակի աստերոիդային համակարգում: Պարզվել է, որ ավելի մեծ Դիդիմ աստերոիդը «ռմբակոծում է» իր փոքր արբանյակ Դիմորֆոսին դանդաղ թռչող բեկորներով, որոնք հետազոտողները համեմատել են «տիեզերական ձնագնդիկների» հետ: Արդյունքները հրապարակվել են The Planetary Science Journal (PSJ) ամսագրում:
Որտեղից են հայտնվել Դիմորֆոսի տարօրինակ շերտերը
Ամեն ինչ սկսվեց DART տիեզերական սարքի (NASA-ի առաքելությունը՝ աստերոիդի ուղեծիրը փոխելու համար) արած լուսանկարների վերլուծությունից: Դիմորֆոսի մակերևույթին թիմը նկատել է հովհարաձև շերտեր՝ մի անսովոր երևույթ, որը նախկինում չէր տեսնվել: Սկզբում կասկած կար, որ դա տեսախցիկի թերություն է կամ պատկերի մշակման սխալ:
Սակայն մանրակրկիտ ուսումնասիրությունից հետո պարզ դարձավ. շերտերը թողել են Դիդիմից եկած դանդաղաշարժ բեկորների թույլ հարվածները: Հետազոտության առաջատար հեղինակ Ջեսիկա Սանշայնը նշել է, որ լրացուցիչ հաշվարկներն ու վերլուծությունները համոզիչ կերպով ապացուցել են հակառակը:
Որքա՞ն արագ են թռչում «ձնագնդիկները»
Հաշվարկները ցույց են տվել, որ բեկորները Դիդիմի մակերևույթից հեռանում են ընդամենը մոտ 30 սմ/վ արագությամբ, ինչն ավելի դանդաղ է, քան մարդու քայլքը: Հասնելով Դիմորֆոսին՝ դրանք թողնում են բնորոշ հովհարաձև հետքեր, որոնք էլ արձանագրել է DART-ի տեսախցիկը:
Հիպոթեզը հաստատելու համար գիտնականները լաբորատոր փորձեր են անցկացրել՝ գնդակներ նետելով քարերով ավազի մեջ՝ նմանակելով աստերոիդի մակերևույթին բեկորների անկումը: Ստացված նախշերը շատ նման են եղել Դիմորֆոսի լուսանկարներում երևացող հետքերին:
Կապը YORP էֆեկտի հետ
Այս դիտարկումները դարձան YORP էֆեկտի առաջին ուղղակի տեսողական հաստատումը: Սա մի գործընթաց է, որի ժամանակ արևի լույսը աստիճանաբար պտտեցնում է փոքր աստերոիդները՝ ջերմության անհամաչափ արտացոլման և ճառագայթման հաշվին: Արագ պտույտի հետևանքով մակերևույթից սկսում են պոկվել և հեռանալ բեկորներ, որոնք էլ հասնում են արբանյակին:
Ի՞նչ սպասել հետո
Նոր տվյալներ պետք է բերի Եվրոպական տիեզերական գործակալության Hera առաքելությունը: Սարքը Դիդիմ-Դիմորֆոս համակարգին կհասնի 2026 թվականի դեկտեմբերին: Hera-ն կկարողանա մանրամասն ուսումնասիրել DART-ի հարվածի հետևանքները և ստուգել՝ արդյոք պահպանվել են հայտնաբերված հովհարաձև կառուցվածքները բախումից հետո:
Եթե հիպոթեզը հաստատվի, դա կարևոր քայլ կլինի կրկնակի աստերոիդային համակարգերի դինամիկան և դրանց էվոլյուցիայի մեխանիզմները հասկանալու գործում:
Կարճ ասած
Մերիլենդի համալսարանի գիտնականները պարզել են, որ Դիդիմ աստերոիդը «ձնագնդիկների» պես բեկորներ է նետում (արագությունը՝ ~30 սմ/վ) իր արբանյակ Դիմորֆոսի վրա՝ թողնելով հովհարաձև հետքեր: Սա YORP էֆեկտի առաջին տեսողական ապացույցն է: Նոր տվյալներ սպասվում են Hera առաքելությունից 2026-ի դեկտեմբերին:
