Հետազոտողները վերանայել են առաջին հայտնի դեպքերից մեկի պատմությունը, երբ արևային ակտիվությունը խափանել էր էլեկտրական ենթակառուցվածքի աշխատանքը։ 1871 թվականին Nature հանդեսը հրապարակել էր պատմություն անգլիական Էքսեթերում գնացքի ուշացման մասին՝ մագնիսական փոթորկի պատճառով, որը, իբր, տեղի էր ունեցել 1841 թվականին։ Սակայն հրապարակման մեջ հիշատակված երկաթուղային գիծը բացվել էր միայն հինգ տարի անց։ Ուսումնասիրելով արխիվները՝ գիտնականները պարզել են, որ միջադեպը տեղի է ունեցել 1848 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։

Լանկաստերի համալսարանի մասնագետների ղեկավարությամբ միջազգային հետազոտական խմբի աշխատանքը հրապարակվել է Space Weather ամսագրում։ Այն ոչ միայն ուղղում է թվագրման վաղեմի սխալը, այլև ճշգրտում է տիեզերական եղանակի՝ տեխնոլոգիաների վրա ունեցած ազդեցության պատմությունը։

Գնացքը ուշացել էր հեռագրի խափանման պատճառով

XIX դարում երկաթուղիներն ու էլեկտրական հեռագիրը արագ փոխում էին տեղաշարժվելու և տեղեկատվություն փոխանցելու եղանակները։ Սակայն նոր ենթակառուցվածքը խոցելի էր այն երևույթի հանդեպ, որը այսօր կոչվում է տիեզերական եղանակ․ արևային ակտիվությունը կարող է Երկրի մագնիսական դաշտում փոփոխություններ առաջացնել և խանգարումներ ստեղծել էլեկտրական համակարգերում։

Համաձայն 1871 թվականին Nature-ում հրապարակված գրառման՝ 1841 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ուժեղ մագնիսական խռովումը խափանել էր Էքսեթերի երկաթուղային ազդանշանների աշխատանքը։ Դրա պատճառով 22։05-ին նախատեսված գնացքի մեկնումը ուշացել էր 16 րոպեով։

Եթե ամսաթիվը ճիշտ լիներ, այս դեպքը կարող էր համարվել տիեզերական եղանակի՝ մարդկային տեխնոլոգիաների վրա ազդեցության ամենավաղ հայտնի օրինակը։

Սակայն հետազոտողները հայտնաբերել են անհամապատասխանություն․ Էքսեթերի և Սթարկրոսի միջև երկաթուղային գիծը, որի մասին խոսվում էր գրառման մեջ, սկսել էր գործել միայն 1846 թվականին։ Հետևաբար նկարագրված իրադարձությունը չէր կարող տեղի ունենալ 1841-ին։

Արխիվները օգնեցին հաստատել ճիշտ ամսաթիվը

Պարզելու համար, թե երբ էր տեղի ունեցել միջադեպը, գիտնականները համադրել են գնացքների պատմական ժամանակացույցերը, թերթային հրապարակումները, բևեռափայլերի դիտարկումների վկայությունները և Երկրի մագնիսական դաշտի թվայնացված չափումները։ Հետազոտությանը մասնակցել են Մեծ Բրիտանիայի, Ավստրալիայի, Կանադայի և ԱՄՆ-ի մասնագետներ, այդ թվում՝ Բրիտանական երկրաբանական ծառայության և Մեծ Բրիտանիայի ազգային տիեզերական լաբորատորիայի՝ RAL Space-ի աշխատակիցներ։

Վկայությունների ամբողջությունը ցույց է տվել մեկ այլ ամսաթիվ՝ 1848 թվականի հոկտեմբերի 18, ճիշտ յոթ տարի ուշ, քան նշված էր Nature-ի հրապարակման մեջ։

RMIT համալսարանի դոցենտ Բրետ Քարթերի խոսքով՝ հետազոտողները փաստորեն քննում էին XIX դարի գիտական հոդվածում տեղ գտած տպագրական սխալը։ Սխալը թվում էր աննշան, սակայն փոխում էր արևային ակտիվության՝ տեխնիկայի վրա ազդեցության վաղ դեպքերի ժամանակագրությունը։

Միևնույն ժամանակ ուղղված ամսաթիվը այդ դրվագը չի դարձնում նմանատիպ ամենավաղ հայտնի դեպքը։ Այդ տեղն այժմ զբաղեցնում է ավելի վաղ փաստագրված միջադեպը՝ Midland Railway երկաթուղում հեռագրի աշխատանքի խափանումները 1847 թվականի մարտին։

XIX դարի հեռագրից մինչև ժամանակակից էներգահամակարգեր

Ծայրահեղ տիեզերական եղանակի ամենահայտնի պատմական օրինակը շարունակում է մնալ 1859 թվականի Քերինգտոնի իրադարձությունը։ Այդ ժամանակ հզոր արևային փոթորիկը առաջացրել էր վառ բևեռափայլեր, որոնք դիտվել էին անգամ բևեռային լայնություններից շատ հարավ գտնվող շրջաններում։ Միաժամանակ ամբողջ աշխարհում հեռագրական ցանցերը բախվել էին լուրջ խափանումների․ սարքավորումները շարքից դուրս էին գալիս, լարերը կայծկլտում էին, օպերատորները ստանում էին էլեկտրահարվածներ, իսկ որոշ դեպքերում հրդեհներ էին բռնկվում։ Առանձին իրավիճակներում հեռագրերը շարունակում էին աշխատել նույնիսկ մարտկոցներն անջատելուց հետո՝ փոթորկի պատճառով առաջացած էլեկտրական հոսանքների շնորհիվ։

Սակայն Էքսեթերի դեպքը ցույց է տալիս, որ արևային ակտիվությունը սկսել էր ազդել էլեկտրական ենթակառուցվածքի առօրյա աշխատանքի վրա դեռ մինչև Քերինգտոնի իրադարձությունը։

Հետազոտության ղեկավար, Լանկաստերի համալսարանի պրոֆեսոր Ջիմ Ուայլդը նշում է, որ տիեզերական եղանակը սպառնալիք է ոչ միայն ժամանակակից տեխնոլոգիաների համար․ հասարակությունը դրա հետևանքներին բախվում է գրեթե այնքան ժամանակ, որքան օգտագործում է էլեկտրական համակարգեր։

Այսօր ուժեղ արևային փոթորիկները կարող են խափանել էլեկտրացանցերի, երկաթուղային ազդանշանային համակարգերի, արբանյակային նավիգացիայի և կապի համակարգերի աշխատանքը։ Երկրի մագնիսական դաշտի փոփոխությունները կարող են ենթակառուցվածքում առաջացնել անցանկալի էլեկտրական հոսանքներ, իսկ արբանյակային ազդանշանների խափանումները՝ ազդել նավիգացիայի և այլ կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունների վրա։

Ինչու են հին գրառումները կարևոր կանխատեսումների համար

Ժամանակակից գիտնականները Արեգակի և Երկրի մագնիսական դաշտի դիտարկման շատ ավելի կատարելագործված միջոցներ ունեն, քան XIX դարի հետազոտողները։ Սակայն պատմական վկայությունները օգնում են հասկանալ, թե ինչպես էր տիեզերական եղանակը ազդում տեխնոլոգիաների վրա՝ մինչև ժամանակակից չափիչ համակարգերի հայտնվելը։

RAL Space-ի տիեզերական եղանակի մասնագետ Մայք Հեփգուդի խոսքով՝ հին արխիվների պահպանումը թույլ է տալիս վերականգնել անցյալ իրադարձությունների պատկերը և ստեղծել ավելի հուսալի հիմք ապագա ռիսկերը գնահատելու համար։

Սա հատկապես կարևոր է հասարակության՝ էլեկտրացանցերից, արբանյակներից և փոխկապակցված թվային համակարգերից աճող կախվածության ֆոնին։ Որքան շատ են կարևոր գործընթացները կախված տեխնոլոգիաներից, այնքան ավելի լուրջ կարող են լինել ուժեղ արևային փոթորկի հետևանքները։

Հետազոտությունը չի փոխում արևային փոթորիկների ֆիզիկան, բայց ուղղում է պատմական ժամանակագրությունը և ցույց է տալիս, թե որքան օգտակար կարող է լինել գիտական չափումների, թերթային հրապարակումների և արխիվային փաստաթղթերի համադրությունը։ Երբեմն ապագայի սպառնալիքները ավելի լավ հասկանալու համար գիտնականները նախ պետք է պարզեն գրեթե երկու դար առաջ թույլ տրված սխալը։