նախընտրելի դարձնել
Եվրոպական Euclid տիեզերական աստղադիտակը հայտնաբերել է գիսաստղ, որը նախկինում աստղագետներին հայտնի չէր։ Այն հայտնվել է կադրերում հեռավոր գալակտիկաների դիտարկումների ժամանակ, թեև սարքը նախատեսված չէ գիսաստղեր որոնելու համար, հայտնում է Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը (ESA)։
Գիսաստղը Երկրից 1,3 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության վրա
Օբյեկտը ստացել է C/2026 S1 (Euclid) անվանումը։ Այն արձանագրվել է սեպտեմբերի 16-ից 24-ը արված լուսանկարներում, իսկ հոկտեմբերի 8-ին բացահայտումը հաստատել է Միջազգային աստղագիտական միության Փոքր մոլորակների կենտրոնը։ Գիսաստղը հայտնաբերել հաջողվել է ծրագրի շնորհիվ, որը մշակել է Հելսինկիի համալսարանի ասպիրանտ Միկկո Պյոնտինենը։ Ալգորիթմը նկարներում հայտնաբերել է շարժվող օբյեկտի ձգված հետքը։ Հետազոտողը հաշվարկել է, թե որտեղ այն պետք է գտնվեր մյուս պատկերներում, և գտել է այն ևս մի քանի դիտարկումների շարքերում։
Հետագա ուսումնասիրության ընթացքում պարզվել է, որ օբյեկտի շուրջ կա գազից և փոշուց կազմված մշուշոտ թաղանթ, ինչը գիսաստղի բնորոշ նշան է։ Հայտնի գիսաստղերի և աստերոիդների կատալոգների ստուգումը համընկնումներ չի հայտնաբերել, ինչից հետո դիտարկումները փոխանցվել են բացահայտումը հաստատելու համար։ Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) տվյալներով՝ գիսաստղը գտնվում է Երկրից մոտավորապես 1,3 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Արեգակնային համակարգի այն շրջանում, որը Արեգակից ունեցած հեռավորությամբ գտնվում է Յուպիտերի և Սատուրնի ուղեծրերի միջև։ Նրա ուղեծիրը անցնում է այն հարթությունից շատ հեռու, որով շարժվում են մոլորակների մեծ մասը։ Նախնական հաշվարկներով՝ Արեգակի շուրջ ամբողջական մեկ պտույտը տևում է մոտ 345 հազար տարի։
Ինչու դրա հայտնաբերումը պատահականություն եղավ
Euclid-ը ստեղծվել էր այլ նպատակի համար․ վեցամյա առաքելության ընթացքում այն պետք է կազմի Տիեզերքի քարտեզը՝ դիտարկելով միլիարդավոր գալակտիկաներ և ուսումնասիրելով մութ նյութի ու մութ էներգիայի ազդեցությունը։ Դրա համար աստղադիտակը երկնքի մեծ հատվածների խորքային նկարահանումներ է կատարում։ Միևնույն ժամանակ սարքը փորձում է խուսափել Արեգակնային համակարգի հարթությունից, որտեղ փոշու լույսը կարող է խանգարել դիտարկումներին։ Այն նաև ըստ հարցման չի վերադառնում երկնքի յուրաքանչյուր հատվածին, ուստի գիսաստղի շարժը մի քանի պատկերների միջոցով հետևելը հեշտ չէր։
Արդյունքում օբյեկտը հաջողվել է հայտնաբերել 16 էքսպոզիցիաներում՝ տեսադաշտի հինգ հատվածներում։ Գիտական թիմի ներկայացուցիչների խոսքով՝ Euclid-ի համար նման բացահայտումները հաճախակի չեն ակնկալվում։ Գիսաստղը չի դառնա պատրաստվող եվրոպական Comet Interceptor առաքելության թիրախը։ Սակայն, ինչպես նշում է ESA-ն, այս դեպքը հնարավորություն տվեց ստուգել Euclid-ի տվյալների մշակմամբ և ապագա առաքելության նախապատրաստմամբ զբաղվող թիմերի փոխգործակցությունը։ Նախատեսվում է Comet Interceptor-ը ուղղարկել համապատասխան գիսաստղի մոտ, որպեսզի այն ուսումնասիրվի անմիջապես տիեզերքում։
Գիսաստղերը գիտնականներին հետաքրքրում են նախ և առաջ նրանով, որ պահպանում են նյութեր Արեգակնային համակարգի ձևավորման ժամանակներից՝ մոտ 4,6 միլիարդ տարի առաջ։ Դրանց բաղադրության ուսումնասիրությունն օգնում է հասկանալ, թե ինչ նյութից են առաջացել մոլորակները և ինչ քիմիական միացություններ են առկա եղել մեր համակարգի պատմության վաղ փուլերում։
