Ամեն օր Երկրի վրա ընկնում է տիեզերական աղբի միջինը երեք խոշոր բեկոր՝ հին արբանյակներ կամ հրթիռների աստիճաններ: Սակայն մենք գրեթե ոչինչ չգիտենք այն մասին, թե հատկապես որտեղ են դրանք վայրէջք կատարում և ինչ է տեղի ունենում դրանց հետ մթնոլորտում: Նոր հետազոտությունն առաջարկում է անսպասելի լուծում. օգտագործել երկրաշարժերի համար նախատեսված սեյսմիկ տվիչները՝ գերձայնային արագությամբ ընկնող բեկորների ձայնային հարվածներին իրական ժամանակում հետևելու համար:

Ինչո՞ւ ընթացիկ մեթոդները չեն բավարարում

Ընկնող աղբի հետագիծը կանխատեսում են ռադարների և օպտիկական աստղադիտակների համաշխարհային ցանցի միջոցով: Սա աշխատում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ օբյեկտը ուղեծրում է: Սակայն 200–300 կմ-ից ցածր բարձրության վրա սկսվում է մթնոլորտի հետ քաոսային փոխազդեցությունը:

«Ռադարները և օպտիկական հետևումը հիանալի են աշխատում ուղեծրում, — բացատրում է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի առաջատար հետազոտող Բենջամին Ֆերնանդոն: — Բայց մի քանի հարյուր կիլոմետրից ցածր մթնոլորտային փոխազդեցությունները դառնում են շատ քաոսային, և միշտ չէ պարզ, թե կոնկրետ որտեղ տեղի կունենա մուտքը մթնոլորտ»:

Սեյսմիկ տվիչները՝ որպես մոլորակի «ականջներ»

Սեյսմիկ ցանցը ծածկում է ցամաքի զգալի մասը շատ ավելի խիտ, քան ռադարները: Տվիչները ֆիքսում են ոչ միայն երկրաշարժերը, այլև պայթյունները, երթևեկության աղմուկը և նույնիսկ օվկիանոսում կետերի կանչերը: Դրանք գետնի տատանումները վերածում են էլեկտրական ազդանշանների, որոնք հասանելի են առցանց՝ գրեթե իրական ժամանակում:

Ֆերնանդոն և նրա գործընկերները օգտագործել են այս ցանցը՝ վերականգնելու չինական «Շենչժոու-17» նավի ուղեծրային մոդուլի հետագիծը, որն ընկել էր 2024-ի ապրիլին: 1,5 տոննա կշռող մոդուլին սպասում էին Խաղաղ կամ Ատլանտյան օվկիանոսներում, սակայն երկու կանխատեսումներն էլ սխալ դուրս եկան: Կալիֆոռնիայի 127 տվիչների սեյսմիկ տվյալները ցույց տվեցին, որ ձայնային հարվածը (sonic boom) անցել է կանխատեսված հետագծից մոտ 40 կմ հյուսիս՝ մի տարածքի վրայով, որտեղ 50 միլիոն մարդ է ապրում:

Մեթոդի առավելությունները

Սեյսմիկ տվիչները չեն կարող նախապես գուշակել անկման վայրը, բայց թույլ են տալիս շատ արագ (րոպեների կամ ժամերի ընթացքում) որոշել հետագիծը, արագությունը և օբյեկտի քայքայման գործընթացը: Սա հնարավորություն կտա օպերատիվ կերպով գտնել թունավոր բեկորները (օրինակ՝ վառելիքի բաքերը) և նվազեցնել բնապահպանական վնասը:

«Մենք կարող ենք կրճատել բեկորների որոնման ժամանակը օրերից կամ շաբաթներից մինչև րոպեներ կամ ժամեր», — նշում է Ֆերնանդոն:

SpaceX-ի հայտարարությունների ստուգում և հեռանկարներ

Այս մեթոդը կարող է օգնել պատասխանել կարևոր հարցին. արդյո՞ք Starlink արբանյակները լիովին այրվում են մթնոլորտում, ինչպես պնդում է SpaceX-ը: Շատ փորձագետներ կասկածում են, որ գերամուր նյութերից պատրաստված մարտկոցներն ու բաքերը ամբողջությամբ ոչնչանում են:

Ապագայում գիտնականները ծրագրում են համատեղել սեյսմիկ և ակուստիկ տվիչները՝ օվկիանոսների վրա անկումներին հետևելու համար:

Կարճ ասած

Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի գիտնականները ցույց են տվել, որ երկրաշարժերի սեյսմիկ տվիչները կարող են իրական ժամանակում որսալ ընկնող տիեզերական աղբի ձայնային հարվածները: Սա թույլ է տալիս արագ որոշել բեկորների հետագիծն ու քայքայման ընթացքը՝ կրճատելով որոնողական աշխատանքների ժամանակը: Մեթոդը հատկապես կարևոր է Starlink արբանյակների լիարժեք այրման փաստը ստուգելու համար: