Նախընտրելի
2025 թվականի նոյեմբերի 12-ի գիշերը Երկիրը բախվել է գեոմագնիսական փոթորկի, որի մակարդակը մոտեցել է NOAA սանդղակի առավելագույն G5 ցուցանիշին։ Սա վերջին տարիների ամենաինտենսիվ արևային փոթորիկներից մեկն է, որը զգալիորեն գերազանցել է բոլոր կանխատեսումները։ ՌԱՆ Տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտի Արեգակնային աստղագիտության լաբորատորիայի մասնագետները այն կապում են Արեգակի վրա տեղի ունեցած հզոր բռնկումների շարքի հետ, որոնց գագաթնակետը X5.16 դասի պայթյունն էր՝ 2024 թվականի հոկտեմբերից ի վեր ամենաուժեղը։
Պատճառը՝ ռեկորդային արևային բռնկում
Նոյեմբերի 11-ին Երևանի ժամանակով ժամը 15:37-ին (Մոսկվայի ժամանակով 14:37-ին) Արեգակի վրա տեղի է ունեցել X5.16 դասի բռնկում՝ իրադարձություն, որը ճառագայթման հոսքով 3–5 անգամ գերազանցում է 2025 թվականի բոլոր նախորդ բռնկումները, իսկ էներգիայով՝ 10–20 անգամ։ Պայթյունը գրանցվել է ուղղակի Երկրի ուղղությամբ նայող ակտիվ տարածքում, ինչը այն հատկապես վտանգավոր է դարձնում մեր մոլորակի համար։
Բռնկմանը ուղեկցել է կորոնալ զանգվածի արտանետում (CME)՝ հսկայական պլազմայի ամպ, որը տիեզերք է նետվել ավելի քան 2000 կմ/վ արագությամբ։ Այդ ամպը հասել է ավելի դանդաղ երկու նախորդ արտանետումներին՝ ձևավորելով խիտ ճակատ՝ բարձր ջերմաստիճանով, խտությամբ և մագնիսական լարվածությամբ։ Հենց դրանց փոխազդեցությունն է առաջացրել անոմալ հզոր փոթորիկը։
Փոթորկի ժամանակագրություն՝ կանխատեսումից մինչև իրականություն
Սկզբում գիտնականները սպասում էին միայն G1–G2 մակարդակի թույլ խանգարում նոյեմբերի 12-ի գիշերը։ Սակայն առաջին պլազմայի ամպն արդեն առաջացրել է գրեթե G5 փոթորիկ։ ԻԿԻ ՌԱՆ-ի տվյալներով՝ ազդեցության գագաթնակետը կլինի նոյեմբերի 12-ի կեսօրին, երբ կմոտենա երրորդ՝ ամենահզոր արտանետումը։
Kp ինդեքսը հասել է 8+ (9 հնարավորից), ինչը համապատասխանում է ծայրահեղ գեոմագնիսական ակտիվությանը։ Նման փոթորիկներ տեղի են ունենում մի քանի տարին մեկ անգամ և կարող են տևել մի քանի ժամից մինչև մեկ օր։
Հետևանքներ Երկրի համար
Նման մակարդակի մագնիսական փոթորիկները կարող են լուրջ ազդել տեխնոլոգիաների և բնության վրա՝
- Էներգահամակարգեր՝ տրանսֆորմատորների գերբեռնվածության վտանգ, ինչպես 1989 թվականի Կվեբեկի դեպքում։
- Նավիգացիա և կապ՝ GPS-ի, ռադիոկապի խափանումներ, հատկապես բարձր լայնություններում։
- Տիեզերական տեխնիկա՝ արբանյակների համար ճառագայթման մակարդակի բարձրացում, հնարավոր խափանումներ։
- Հյուսիսային լույսեր՝ տեսանելի նույնիսկ միջին լայնություններում՝ Սանկտ Պետերբուրգից մինչև Կրասնոդար։
- Կենդանական աշխարհ՝ թռչունների, կետերի միգրացիայի խանգարում, ապակողմնորոշում մագնիսական դաշտի աղավաղումների պատճառով։
Մարդու առողջության վերաբերյալ ուղղակի բացասական ազդեցության ապացույցներ չկան, սակայն մետեոզգայուններին խորհուրդ է տրվում՝
- Պահպանել քնի և սննդի ռեժիմը։
- Խուսափել սթրեսներից և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից։
- Ավելի շատ ջուր խմել, սահմանափակել կոֆեինն ու ալկոհոլը։
Ի՞նչ է սպասվում. կանխատեսում մոտակա օրերի համար
ԻԿԻ ՌԱՆ-ի և NOAA-ի տվյալներով՝ փոթորիկը կթուլանա նոյեմբերի 12-ի երեկոյան, սակայն G2–G3 մակարդակի խանգարումները կարող են պահպանվել մինչև նոյեմբերի 14-ը։ Արեգակնային ակտիվությունը մնում է բարձր՝ 25-րդ ցիկլը գագաթնակետին է, սպասվում են նոր բռնկումներ։
Կարճ ասած
Նոյեմբերի 11-ին Արեգակի վրա տեղի է ունեցել X5.16 բռնկում՝ 2024 թվականի հոկտեմբերից ի վեր ամենահզորը։ Պլազմայի արտանետումները ձևավորել են խիտ ճակատ՝ առաջացնելով Երկրի վրա գրեթե G5 փոթորիկ՝ տարիների ամենաուժեղներից մեկը։ Գագաթնակետը՝ նոյեմբերի 12-ի կեսօրին։ Վտանգներ՝ GPS-ի, էներգահամակարգերի խափանումներ, վառ լույսեր։ Առողջությանը ուղղակի սպառնալիք չկա, սակայն մետեոզգայուններին խորհուրդ է տրվում զգուշություն։ Ակտիվությունը կնվազի մինչև նոյեմբերի 14-ը։
