Փենսիլվանիայի համալսարանի և NASA-ի Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիայի հետազոտողները պարզել են, որ այլմոլորակային քաղաքակրթությունները կարող են հայտնաբերել ռադիոալիքներ, որոնցով մարդկությունը կապ է հաստատում իր տիեզերական սարքերի հետ: Այդպիսի «գաղտնալսման» համար առավել հավանական պահը Երկրի և Մարսի՝ դիտորդի նկատմամբ մեկ գծի վրա դասավորվելն է: 2025 թվականի օգոստոսի 21-ին The Astrophysical Journal Letters (AJL) ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե որտեղ և երբ փնտրել այլմոլորակային բանականության նշաններ:

Ինչպե՞ս կարող են այլմոլորակայինները մեզ լսել

Մարդկությունը ակտիվորեն օգտագործում է ռադիոալիքներ՝ այլ մոլորակներ, հատկապես Մարս, ուսումնասիրող տիեզերական սարքերի, ինչպես նաև Արեգակնային համակարգի Լագրանժի կետերում գտնվող զոնդերի հետ կապ հաստատելու համար: Ինչպես պարզել են գիտնականները, այդ ազդանշանները կարող են «թափանցել» տիեզերք և հայտնաբերվել այլմոլորակային դիտորդների կողմից:

«Մարդիկ հիմնականում կապ են հաստատում այլ մոլորակներ ուսումնասիրելու համար ուղարկված սարքերի հետ, օրինակ՝ Մարսի: Բայց մոլորակը լիովին չի արգելափակում ազդանշանը, և դրա արտահոսքը կարող է գրանցվել կողմնակի դիտորդի կողմից», — բացատրել է հետազոտության հեղինակ, Փենսիլվանիայի համալսարանի ասպիրանտ Պինչեն Ֆանը:

Հետազոտողները վերլուծել են NASA-ի Deep Space Network (DSN) համաշխարհային անտենային ցանցի 20-ամյա աշխատանքի տվյալները, որն ապահովում է կապը միջմոլորակային առաքելությունների հետ: Ազդանշանների մեծ մասն ուղղված է դեպի Մարս, ինչը այն դարձնում է հնարավոր գաղտնալսման առանցքային կետ:

Ե՞րբ է ամենահեշտը մեզ «գաղտնալսելը»

Մոդելավորումը ցույց է տվել, որ Երկրի ռադիոալիքների հայտնաբերման հավանականությունը առավելագույն է, երբ Երկիրը և Մարսը հավասարվում են հիպոթետիկ դիտորդի հետ մեկ գծի վրա: Նման կոնֆիգուրացիաներում մարսագնացներին կամ ուղեծրային զոնդերին ուղղված ազդանշանները կարող են ընկալվել:

«Հաշվարկների համաձայն, եթե այլմոլորակային քաղաքակրթություն դիտարկում է Երկիրը և Մարսը նրանց հավասարման պահին, ապա 77% դեպքերում այն կհայտնվի մեր ազդանշանների «ճառագայթի» մեջ: Այլ մոլորակների դեպքում հավանականությունը կազմում է մոտ 12%: Նման կոնֆիգուրացիաներից դուրս գաղտնալսման հնարավորությունը գրեթե աննշան է», — նշել են հետազոտության հեղինակները:

DSN-ի ռադիոալիքները կարող են ընկալվել մինչև 23 լուսային տարի հեռավորությունից, եթե այլմոլորակայինները օգտագործում են Երկրի նման հեռադիտակներ: Հատկապես հեռանկարային են այն աստղային համակարգերը, որտեղ մոլորակների ուղեծրերը Երկրից երևում են «եզրով», ինչը մեծացնում է ազդանշանների ընկալման հավանականությունը:

Որտե՞ղ փնտրել այլմոլորակայիններին

Հետազոտությունն առաջարկում է այլմոլորակային քաղաքակրթությունների որոնման նոր մոտեցում: Եթե Երկրի ռադիոալիքներն առավել նկատելի են որոշակի կոնֆիգուրացիաներում, ապա, ամենայն հավանականությամբ, այլ քաղաքակրթությունների ազդանշանները նույնպես հետևում են նման սկզբունքներին:

«Մենք ցույց տվեցինք, որ մեր սեփական հաղորդակցությունները կարող են հուշել, թե որտեղ է ավելի լավ փնտրել տեխնո-նշաններ՝ այլմոլորակային բանականության գործունեության նշաններ», — նշել է Փենսիլվանիայի համալսարանի պրոֆեսոր Ջեյսոն Ռայթը:

Գիտնականները խորհուրդ են տալիս կենտրոնացնել SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence, Այլմոլորակային Բանականության Որոնում) ջանքերը 23 լուսային տարի շառավղով աստղային համակարգերի վրա, որտեղ մոլորակները դասավորված են Երկրից երևացող հարթությունում: Նման համակարգեր, ինչպիսիք են Պրոքսիմա Կենտավրոսը կամ Բարնարդի աստղը, կարող են լինել ռադիոհեռադիտակների առաջնահերթ թիրախներ:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

Ամեն տարի մարդկությունը մեծացնում է տիեզերք ուղարկվող ռադիոհաղորդումների ծավալը, ինչը բարձրացնում է Երկրի հայտնաբերման հավանականությունը այլ քաղաքակրթությունների կողմից: Այս հայտնագործությունն ոչ միայն ցույց է տալիս, թե որտեղ փնտրել այլմոլորակայիններին, այլև ընդգծում է, որ մեր ակտիվությունը տիեզերքում մեզ ավելի նկատելի է դարձնում:

«Հեղինակները ընդգծում են. Արեգակնային համակարգի ուսումնասիրությունների զարգացմամբ նման հաղորդումների ծավալը միայն կաճի: Սա նշանակում է, որ Տիեզերքում նկատվելու հավանականությունն ամեն տարի մեծանում է», — նշված է հետազոտությունում:

Այնուամենայնիվ, սա հարցեր է առաջացնում. արժե՞ արդյոք մարդկությանը լինել այդքան «բարձրաձայն» տիեզերքում: Որոշ գիտնականներ, այդ թվում՝ Սթիվեն Հոքինգը, զգուշացրել են, որ ազդանշանների ակտիվ փոխանցումը կարող է գրավել պոտենցիալ թշնամական քաղաքակրխությունների ուշադրությունը:

Հակիրճ…

Փենսիլվանիայի համալսարանի և NASA-ի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Երկրի՝ տիեզերական սարքերի, հատկապես Մարսի հետ փոխանակվող ռադիոալիքները կարող են ընկալվել այլմոլորակային քաղաքակրթությունների կողմից, եթե նրանք գտնվում են 23 լուսային տարի շառավղով և դիտարկում են մոլորակների հավասարման պահին: Մեր ազդանշանների հայտնաբերման հավանականությունը հասնում է 77% որոշակի կոնֆիգուրացիաներում: The Astrophysical Journal Letters-ում հրապարակված աշխատանքն առաջարկում է օգտագործել այս տվյալները՝ համապատասխան ուղեծրերի կողմնորոշմամբ աստղային համակարգերում տեխնո-նշաններ փնտրելու համար: Հայտնագործությունն ընդգծում է, որ տիեզերական ակտիվության աճով մարդկությունը դառնում է ավելի նկատելի Տիեզերքում, ինչը բացում է կապի հնարավորություններ, բայց նաև պոտենցիալ ռիսկեր է պարունակում: