Հնդկաստանի Տատայի հիմնարար հետազոտությունների ինստիտուտի աստղաֆիզիկոսները առաջ են քաշել նոր տեսություն, որը շրջում է սև խոռոչների ձևավորման մասին ավանդական պատկերացումները: Ըստ Physical Review D ամսագրում հրապարակված նրանց հետազոտության, մանր սև խոռոչները կարող են ծնվել ոչ միայն գերնոր աստղերի պայթյունների արդյունքում, այլև կենդանի աստղերի ներսում՝ աստիճանաբար աճելով մութ մատերիայի կուտակման հաշվին:

Ինչպե՞ս են սև խոռոչները հայտնվում աստղերում

Գիտնականները ենթադրում են, որ աստղերի միջուկներում կարող են ձևավորվել մանրադիտակային սև խոռոչներ, որոնք կլանում են շրջակա միջավայրից մութ մատերիան: Այս օբյեկտները տարբերվում են դասական սև խոռոչներից, որոնք առաջանում են զանգվածեղ աստղերի կոլապսի հետևանքով: Փոխարենը, նոր սև խոռոչները դանդաղ են աճում և մնում աննկատ արտաքին դիտարկումների համար՝ թաքնվելով աստղի ընդերքում:

Հետազոտողները հատուկ ուշադրություն են դարձրել սպիտակ թզուկներին՝ արևի նման աստղերի կոմպակտ մնացորդներին: Կախված աստղի պտտման արագությունից՝ հնարավոր են էվոլյուցիայի երեք սցենար.

  • Ամբողջական կլանում: Սև խոռոչը աստիճանաբար «ուտում» է աստղը ներսից՝ այն վերածելով լիարժեք սև խոռոչի:
  • Մերկ սինգուլյարություն: Որոշ դեպքերում կարող է ձևավորվել օբյեկտ առանց իրադարձությունների հորիզոնի, որը խախտում է ֆիզիկայի հայտնի օրենքները:
  • Հիբրիդային աստղ: Սև խոռոչը «մակաբույծ» է աստղի միջուկում, գոյակցում է նրա հետ և դանդաղորեն կլանում նրա նյութը:

Մութ մատերիայի դերը

Մութ մատերիան, որը կազմում է Տիեզերքի զանգվածի մոտ 27%-ը, կարևոր դեր է խաղում այս տեսության մեջ: Մութ մատերիայի բարձր կոնցենտրացիան, օրինակ՝ Ծիր Կաթին գալակտիկայի կենտրոնում, կարող է նպաստել նման սև խոռոչների ձևավորմանը աստղերի ներսում: Սա բացատրում է, թե ինչու նման օբյեկտները կարող են լայնորեն տարածված լինել աստղերի խիտ կուտակումներով գալակտիկաներում:

Գիտության համար նշանակությունը

Այս բացահայտումը փոխում է աստղային էվոլյուցիայի և Տիեզերքում մութ մատերիայի դերի մասին պատկերացումները: Եթե տեսությունը ճիշտ է, գիշերային երկնքի յուրաքանչյուր աստղ կարող է իր միջուկում թաքցնել մանր սև խոռոչ, որն աննկատ ազդում է նրա կյանքի վրա: Սա բացում է նոր հարցեր այն մասին, թե ինչպես են այդ «մակաբույծները» ձևավորում գալակտիկաների կառուցվածքը և ազդում աստղերի ծննդի գործընթացների վրա:

Հետազոտությունների հեռանկարներ

Գիտնականները պլանավորում են ստուգել վարկածը՝ վերլուծելով աստղերի վարքի մասին տվյալները մութ մատերիայի բարձր կոնցենտրացիայի տարածքներում: Սպիտակ թզուկների և այլ կոմպակտ օբյեկտների դիտարկումները ժամանակակից աստղադիտակներով, ինչպիսին է James Webb-ը, կարող են հաստատել այս անսովոր սև խոռոչների առկայությունը: Բացի այդ, տեսությունը կարող է օգնել ուսումնասիրել մութ մատերիայի բնույթը և նրա փոխազդեցությունը սովորական նյութի հետ:

Խորեն Գրիգորյան